Yeni evlenecek çiftlerde cinsel sağlık bilgi düzeyi ile cinsel sağlık tutumları üzerine cinsel sağlık okuryazarlığının aracı rolünün belirlenmesi
Determination of the mediating role of sexual health literacy on sexual health knowledge level and sexual health attitudes in couples about to get married
- Tez No: 1017012
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SİBEL PEKSOY KAYA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hemşirelik, Kadın Hastalıkları ve Doğum, Nursing, Obstetrics and Gynecology
- Anahtar Kelimeler: Cinsel sağlık okuryazarlığı, cinsel sağlık tutumu, cinsel sağlık, evlilik öncesi danışmanlık, hemşirelik, Sexual health literacy, sexual health attitude, sexual health, premarital counseling, nursing
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Hemşirelik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, yeni evlenecek çiftlerin cinsel sağlık (CS) bilgi düzeyi ile CS tutumları üzerine CS okuryazarlığının aracı rolünü belirlemek amacıyla tanımlayıcı ve ilişki arayıcı şekilde yapılmıştır. Çalışma, Aralık 2024 – Mart 2025 tarihleri arasında Ankara'da bir evlendirme dairesinde yürütülmüş olup yeni evlenecek 200 çiftle (400 katılımcı) gerçekleştirilmiştir. Verilerin toplanmasında“Bireysel Bilgi Formu”,“Cinsel Sağlık Üreme Sağlığı Bilgi Testi”(CSÜS Bilgi Testi),“Cinsel Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği”(CİSOY Ölçeği) ve“Gençlerde Cinsel Sağlık Tutum Ölçeği”(GECİSTÖ) kullanılmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, Student t testi, Mann-Whitney U testi, varyans analizleri ve Spearman korelasyon analizi kullanılmıştır. CS okuryazarlığının aracı rolü R programlama dilinde yapısal eşitlik modellemesiyle test edilmiştir. Çiftlerin CİSOY Ölçeği toplam puan ortalaması 62,67±11,25, CSÜS Bilgi Testi toplam puan ortalaması 16,45±4,27, GECİSTÖ toplam puan ortancası 161(Ç1=153, Ç3=165) olarak bulunmuştur. Kadınların CSÜS Bilgi Testi puanı erkeklere kıyasla anlamlı biçimde yüksektir (p<0,01). GECİSTÖ'nün“İletişim ve Haklar”,“Güvenli Cinsellik”,“Cinsel Haklar”,“Farkındalık”ve“Özgüven”alt boyutlarında erkeklerin tutum puanları kadınlara göre yüksek bulunmuştur (p<0,05). CİSOY Ölçeği toplam puanı ile CSÜS Bilgi Testi ve GECİSTÖ toplam puanı arasında pozitif yönde anlamlı ilişki saptanmıştır (sırasıyla; r s =0,227, r s =0,407, p<0,001). Yapısal eşitlik modellemesinde CİSOY Ölçeğinin, CSÜS Bilgi Testi ile GECİSTÖ arasındaki ilişkide kısmi aracı rol üstlendiği belirlenmiştir (β=0,188; p<0,001). Bu ilişkinin yaklaşık %19'u CİSOY Ölçeği aracılığıyla açıklanmakta olup dolaylı etki kadınlarda (%22) erkeklere (%12) kıyasla daha güçlüdür. Cinsel sağlık okuryazarlığının, CS bilgisinin olumlu tutuma dönüştürmede aracı bir rol üstlendiği belirlenmiştir. Bu kapsamda kadın sağlığı hemşirelerinin, evlilik öncesi danışmanlıkta CS okuryzarlığını güçlendirici, CS okuryazarlığı temelli müdahaleleri planlaması ve uygulaması önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
This study was conducted in a descriptive and correlational design to determine the mediating role of sexual health literacy (SHL) on the level of sexual health (SH) knowledge and SH attitudes of couples about to get married. The study was conducted between December 2024 and March 2025 at a marriage registry office in Ankara, with 200 newly marrying couples (400 participants). Data were collected using the“Individual Information Form”, the“Sexual Health and Reproductive Health Knowledge Test”(SHRH Knowledge Test), the“Sexual Health Literacy Scale”(SHLS), and the“Sexual Health Attitude Scale for Young People”(SHAS). Descriptive statistics, Student's t-test, Mann-Whitney U test, analysis of variance, and Spearman correlation analysis were used in data analysis. The mediating role of the SHL was tested using structural equation modeling in the R programming language. The mean total SHLS score of the couples was 62.67±11.25, the mean total SHRH Knowledge Test score was 16.45±4.27, and the median total SHAS score was 161 (Q1=153, Q3=165). Women's SHRH Knowledge Test scores were significantly higher than those of men (p<0.01). Men's attitude scores were higher than women's in the“Communication and Rights”,“Safe Sexuality”,“Sexual Rights”,“Awareness”and“Self-Confidence”subscales of the SHAS (p<0.05). A significant positive relationship was found between the total SHLS score and both the SHRH Knowledge Test and SHAS total scores (respectively; r s =0.227, r s =0.407, p<0.001). Structural equation modeling revealed that the SHLS played a partial mediating role in the relationship between the SHRH Knowledge Test and SHAS (β=0.188; p<0.001). Approximately 19% of this relationship was explained through SHLS, and the indirect effect was stronger in women (22%) compared to men (12%). Sexual health literacy was found to play a mediating role in translating SH knowledge into positive attitudes. In this context, it is recommended that women's health nurses plan and implement SHL-strengthening, SHL-based interventions in premarital counseling.
Benzer Tezler
- Yeni evlenecek çiftlerin evliliğe yönelik görüşleri ile üreme sağlığı bilgi ve gereksinimleri
Opinions on marriage and reproductive health knowledge and requirements of the couples to be married
EBRU İNAN KIRMIZIGÜL
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
HemşirelikYıldırım Beyazıt ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜL PINAR
YRD. DOÇ. SEVİL ŞAHİN
- Evlenme aşamasındaki bireylerin cinsel yolla bulaşan hastalıklar, aile planlaması yöntemleri ve bebek bakımı hakkındaki bilgi düzeylerinin değerlendirilmesi
Evaluation of the knowledge of individuals related to sexually transmitted disease, family planning methods and baby care before marriage
AYHAN DEMİR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2013
Aile HekimliğiTrakya ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞE ÇAYLAN
- Gebe kadınların kan (RH) uyuşmazlığı hakkındaki bilgi düzeylerinin araştırılması
Investigation of the levels of knowledge about blood (RH) incompatibility of pregnant women
HAKAN EKİNCİ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2021
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ALİ ERYILMAZ
DR. ÖĞR. ÜYESİ OĞUZHAN GÜNENC
- The analysis of online wedding planning website dugun.com in the context of conspicuous consumption
Gösterişçi tüketim bağlamında evlilik planlama websitesi olan dugun.com'un analizi
GÜLNİHAL ERDOĞAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
Sosyolojiİstanbul Bilgi ÜniversitesiKültürel Çalışmalar Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZEYNEP TALAY TURNER
- Batı Trakya Türk folkloru üzerine bir araştırma (doğum - evlenme - ölüm adetleri)
A study on the folklore of the Western Thrace Turks (birth - marriage - death rituals)
MOUMIN MOUMIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2009
Halk Bilimi (Folklor)Ege ÜniversitesiTürk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİMCAN İNAYET