Ortaokul okul müdürlerinin liderlik stilleri ile öğretmenlerin tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişki-Ankara ili örneği
The relationship between middle school principals' leadership styles and teachers' burnout levels - The case of Ankara province
- Tez No: 1017215
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET KORKMAZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Eğitim yönetim sistemleri, Eğitim yönetimi, Education management systems, Educational administration
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Ortaokullarda görev yapan yöneticilerin yönetim tarzlarının, öğretmenlerin çalışma hayatını nasıl yönlendirdiği ve hangi liderlik davranışlarının tükenmişliği önleyici bir bariyer olarak sınırlandırdığı hususu bu araştırmanın temel gerekçesidir. Bu bağlamda, yöneticilerin yönetsel davranışlarının öğretmen bakış açısıyla betimlenmesi ve bu davranışların tükenmişliği öngörme düzeyinin belirlenmesi, hem kuramsal eksikliklerin giderilmesine katkı sağlayacak hem de okul ikliminin iyileştirilmesine yönelik uygulamalara rehberlik edecektir. Ancak, yönetsel liderlik davranışlarının öğretmen tükenmişliği üzerindeki yansımalarını ve söz konusu ilişkinin kişisel/mesleki demografik değişkenler bağlamında nasıl farklılaştığını kapsamlı bir biçimde ele alan uygulamalı çalışmalar literatürde sınırlı düzeyde kaldığı görülmektedir. Bu çalışmada, söz konusu boşluktan hareketle okul müdürlerinin liderlik davranışları ile öğretmenlerin tükenmişlikleri arasındaki ilişki, demografik değişkenler bağlamından incelenmiştir. Araştırma, ilişkisel tarama modelindedir. Araştırmanın örneklemini, Ankara ili sınırları içerisinde 2024-2025 öğretim yılında eğitim ve öğretim yapan öğretmenler arasından rastlantısal olarak seçilen 311 öğretmenden oluşmaktadır. Öğretmenlere sayısal verilere dayalı olan bir anket uygulanmıştır. Anket, likert tipinde 2 farklı ölçeğin birleştirilmesiyle oluşturulup çevrim içi olarak uygulandı ve öğretmenler ankete cevap verdi. Bu anketler, Çok Faktörlü Liderlik Ölçeği olan Multifactor Leadership Questionnaire (MLQ), Maslach Tükenmişlik Envanteri (Maslach Burnout Inventory (MBI))'dan oluşmaktadır. Araştırma modelinde yer alan bağımsız değişkenlerin (liderlik stilleri alt boyutları) bağımlı değişken (öğretmen tükenmişliği alt boyutları) üzerindeki direkt ve indirekt etkilerini, aralarındaki nedensel/dolaylı mekanizmaları eş zamanlı olarak test etmek amacıyla Yol Analizi (Path Analysis) ve Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) tekniklerinden yararlanılmıştır. Ölçek geçerliliğini açıklamak için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), güvenilirlik için Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon katsayısı, Path analizi kullanıldı. Araştırmada öğretmen tükenmişliğinin kişisel ve mesleki değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığı bağımsız örneklemler t-testi, ANOVA ve korelasyon analizleriyle incelenmiştir. Bulgular, dönüşümcü liderliğin öğretmen tükenmişliğini (duygusal tükenme, duyarsızlaşma) azaltmada, psikolojik iyi oluşu ve kişisel başarımı desteklemede etkili olduğunu göstermektedir. İşlemci liderliğin ise duygusal tükenme üzerinde belirgin bir etkisi saptanmazken, duyarsızlaşma ve kişisel başarım boyutlarında sınırlı düzeyde olumlu katkı sunduğu anlaşılmıştır. Memnuniyet, etkililik ve ekstra çaba gibi liderlik sonuçlarının tükenmişliği doğrudan yordamadığı görülmüştür. Demografik açıdan öğretmen tükenmişliğinin cinsiyet, eğitim durumu, yaş, okul kıdemi ve çalışma süresine; liderlik algılarının ise yaş ve cinsiyete göre bazı alt boyutlarda anlamlı farklılıklar gösterdiği belirlenmiştir. Sonuç olarak dönüşümcü ve işlemci liderlik, öğretmenlerin örgütle ilişkisine katkı sağlasa da tükenmişliği açıklamada tek başına yeterli değildir.
Özet (Çeviri)
The fundamental rationale for this study lies in understanding how the management styles of administrators in middle schools shape teachers' work lives and identifying which leadership behaviors serve as a barrier against burnout. In this context, describing administrators' managerial behaviors from the teachers' perspective and determining the extent to which these behaviors predict burnout will both contribute to addressing theoretical gaps and guide practices aimed at improving the school climate. However, the literature reveals a limited number of empirical studies comprehensively addressing the impact of managerial leadership behaviors on teacher burnout and how this relationship varies according to personal and professional demographic variables. Addressing this gap, the present study examines the relationship between school principals' leadership behaviors and teacher burnout within the context of demographic variables. The study employs a relational survey design. The sample consists of 311 teachers randomly selected from those working in schools within the province of Ankara during the 2024-2025 academic year. A quantitative survey was administered to the teachers; this online survey combined two distinct Likert-type scales: the Multifactor Leadership Questionnaire (MLQ) and the Maslach Burnout Inventory (MBI). Path Analysis and Structural Equation Modeling (SEM) techniques were employed to simultaneously test the direct and indirect effects of the independent variables (leadership style sub-dimensions) on the dependent variable (teacher burnout sub-dimensions) and the causal/indirect mechanisms linking them. Confirmatory Factor Analysis (CFA) was used to assess scale validity, while the Pearson Product-Moment Correlation coefficient and Path Analysis were used to evaluate reliability and structural relationships. The study examined whether teacher burnout varied according to personal and professional variables using independent samples t-tests, ANOVA, and correlation analyses. The findings indicate that transformational leadership is effective in reducing teacher burnout (emotional exhaustion, depersonalization) and fostering psychological well-being and personal accomplishment. While transactional leadership was not found to have a significant impact on emotional exhaustion, it was observed to make a limited positive contribution to the dimensions of depersonalization and personal accomplishment. Leadership outcomes—such as satisfaction, effectiveness, and extra effort—were found not to directly predict burnout. Regarding demographic factors, significant differences were identified in teacher burnout based on gender, education level, age, school tenure, and length of service, while leadership perceptions showed significant differences across certain sub-dimensions based on age and gender. In conclusion, although transformational and transactional leadership contribute to the relationship between teachers and the organization, they are not sufficient on their own to explain teacher burnout.
Benzer Tezler
- Ortaokul öğretmenlerinin algılarına göre okul müdürlerinin liderlik stilleri ile kadın öğretmenlerin karşılaştıkları cam tavan engelleri
The leadership styles of the principals according to teachers' who are working in İzmir province secondary schools perceptions and glass ceiling obstacles that faced by woman teachers
BERİVAN HAZAL GÜNEY
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ AKSU
- Kadın okul müdürlerinin liderlik stilleri ile öğretmenlerin güç mesafesi algıları arasındaki ilişki
The relationship between the leadership styles of female school managers and the power distance of teachers according to teachers' opinions
DEMET TOZLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TUĞBA HOŞGÖRÜR
- Okul müdürlerinin liderlik stilleri ile öğretmenlerin örgütsel sinizm algıları arasındaki ilişki (Hakkari ili örneği)
The relationship between school heads' leadership styles and teachers' perceptions of organizational cyprus (Hakkari province example)
ZİKRİ KIVCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimHakkari ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NACİYE AYNAS
- Okul müdürlerinin liderlik stilleri ile etkili okul arasındaki ilişkide öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışlarının aracı rolü: Bir yapısal eşitlik modellemesi
The mediating role of teachers' organizational citizenship behaviors in the relationship between school principals' leadership styles and effective schools: A structural equation modeling
CEMAL BİLGE KAPÇAK
Doktora
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET DUMAN
- Ortaokul öğretmenlerinin algılarına göre Avrupa Birliği projelerinin okula katkı düzeyi ile okul müdürlerinin liderlik stilleri arasındaki ilişki
The relationship between the contribution level of European Union projects to the school and the leadership styles of the principals according to the perceptions of secondary school teachers
VEFA BARDAKCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ AKSU