Sahîh-i Buhârî'deki tahvîl uygulamaları ve değerlendirilmesi
Tahwil practices in Sahih al-Bukhari: An evaluation
- Tez No: 1017261
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ HASAN ERYILMAZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, hadis ilminde“bir hadisin birden çok isnadı bulunduğunda, rivayet sırasında bir isnadın diğerine bağlanması”anlamına gelen tahvîl uygulamasını incelemektedir. Tahvîl, isnad zincirlerinin tekrara düşmeden korunmasını ve rivayetin kısaltılarak kolaylaştırılmasını sağlayan, aynı zamanda hadisi farklı tariklerle destekleyerek isnad yönünden güçlendiren temel bir metodolojik unsurdur. Bir hadise ait isnadların çokluğu, o rivayetin güvenilirliğini doğrudan etkilediğinden, tahvîlin isnad ve metin bütünlüğü arasında kurduğu görünmez bağ, çalışmanın merkezî odak noktasını teşkil etmektedir. Araştırmanın ana malzemesini, temel hadis kaynaklarından Buhârî'nin Câmiu's-Sahîh adlı eserinde yer alan tahvîl örnekleri oluşturmaktadır. Tezde, tahvîlin hadis rivayetindeki işlevi, râvilerin isimlerini birleştirmeye yönelik pratik katkıları ve metin kısmında kullanılan“تحويل”teriminin muhtemel kullanım alanları ele alınmıştır. Metin kısmında kullanılan“تحويل”terimi, genellikle işaretin isnadlar arasında kullanılan fonksiyonundan farklı olduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda metin kısmında kullanılan“تحويل”teriminin hangi fonksiyonda kullanılabileceğinin çeşitliliği dikkat çekmektedir. Buhârî, tahvîl işaretini özellikle isnad kısmında bilinçli bir düzenleyici unsur olarak kullanırken, aynı hadisin farklı tariklerini ortak bir râvi üzerinden bir araya getirerek isnad akışını hem sadeleştirmiş hem de sistematik hâle getirmiştir. Bu yöntem, Câmiu's-Sahîh'in sened oluşumunun kendine has bir özelliği olarak değerlendirilebilir. Ayrıca Buhârî'nin tahvîli yoğun biçimde tercih etmesi, rivayet malzemesini hacimsel olarak etkili kullandığını ve ortak râvilerin güvenilirliğini vurgulayan yapısal bir bütünlük oluşturduğunu göstermektedir. Ayrıca ortak râviler genellikle sahâbe tabakasında ya da adalet ve zabt yönünden ehil olan kişilerdir. Çalışmada, Buhârî'nin eserinden seçilen tahvîl hâ'sı (ح) içeren isnad zincirleri şematize edilerek ayrıntılı bir analize tabi tutulmuştur. Çalışmada kullanılan yöntem ise, isnadlar arasında ortak râvilerin belirlenmesi ve bu ortak noktalar üzerinden yorum yapılması esasına dayandırılmıştır. Elde edilen bulgular, tahvîlin zaman ve imkânların sınırlı olduğu bir dönemde rivayet sürecini kolaylaştırarak zaman ve emekten tasarruf sağladığını, böylece ilim aktarımını hızlandırdığını göstermektedir. Ayrıca tahvîlin terminolojik kökeni ve telaffuzuna dair ihtilaflar, bu uygulamanın erken dönemlerde henüz tam anlamıyla sistematik bir yapıya kavuşmadığını ortaya koymaktadır. Bununla birlikte tahvîlin, mevcut isnadları göz ardı etmeksizin tekrarı önleyerek ortak bir rivayet zinciri oluşturması, hadis ilminin metodolojik sağlamlığını ve sistematik yapısını açıkça yansıtmaktadır. Sonuç olarak, tahvîlin hadis âlimlerini belirli görüş ayrılıklarına yöneltmesine rağmen, uygulamadaki pratik faydasının tartışmaların önüne geçtiği anlaşılmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the practice of tahvîl in the science of hadith, which refers to 'the linking of one isnad to another during narration when a hadith has multiple isnads.' Tahvîl is a fundamental methodological element that preserves isnad chains without repetition and facilitates narration by shortening it, while also strengthening the isnad by supporting the hadith with different tarîqas. Since the multiplicity of isnads for a hadith directly affects the reliability of that narration, the invisible link established by tahvîl between isnad and text integrity constitutes the central focus of the study. The main material of the research consists of examples of tahwil found in the work Jami' al-Sahih by Bukhari, one of the fundamental hadith sources. The thesis examines the function of tahwil in hadith narration, its practical contributions to combining the names of narrators, and the possible areas of use of the term 'تحويل' in the text. It has been determined that the term 'تحويل' used in the text generally differs from the function used between isnads. In this context, the variety of functions in which the term 'تحويل' can be used in the text is noteworthy. Bukhari deliberately employed the transposition sign as a regulatory element, particularly in the isnad section, thereby simplifying and systematising the isnad flow by bringing together different versions of the same hadith through a common narrator. This method can be considered a distinctive feature of the isnad formation in Sahih al-Bukhari. Furthermore, Bukhari's intensive use of tahwil demonstrates his effective use of the volume of narrated material and the creation of a structural integrity that emphasises the reliability of common narrators. Moreover, common narrators are generally from the sahaba class or individuals who are competent in terms of justice and zabt. In this study, isnad chains containing the tahwîl letter hā' (ح) selected from Bukhari's work were schematised and subjected to detailed analysis. The method used in the study was based on identifying common narrators among the isnads and making interpretations based on these common points. The findings indicate that tahwîl facilitated the transmission process during a period of limited time and resources, thereby saving time and effort and accelerating the transfer of knowledge. Furthermore, disagreements regarding the terminological origin and pronunciation of tahwîl reveal that this practice had not yet fully developed into a systematic structure in its early stages. Nevertheless, tahwîl's creation of a common chain of narration by preventing repetition without disregarding existing isnads clearly reflects the methodological soundness and systematic structure of hadith science. Consequently, although tahwîl led hadith scholars to certain differences of opinion, its practical benefit in application appears to have outweighed the debates.
Benzer Tezler
- Rüzgar enerji santralları üretim ve işletme değişkenlerinin çoklu-yarıvariogram yöntemi ile alansal tahmini
Spatial forecast of production and operation parameters from wind power plants using multi-semivariogram method
MURAT DURAK
Doktora
Türkçe
2018
Enerjiİstanbul Teknik ÜniversitesiMeteoroloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET DURAN ŞAHİN
- Buhârî'nin Kitâbü't-Tefsîr'inde dil bilimsel yorumlar
Linguistic interpretations in al-Bukhari's Kitab al-Tafsir
MUHAMMET ERDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Dinİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ OSMAN YILMAZ
- Ebû Abdullah Muhammed b. Fütûh el-Humeydî ve Tefsîru Garîbi mâ fi's-Sahîhayn adlı eseri
Abu Abdullah Mohammad al-Humaydi and his work named Tafsir Gharib maa fee as-Sahihain
NESLİHAN UYANIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ATAULLAH ŞAHYAR
- Abddullah b.Ebî Evfâ ve Sahihayn'deki rivâyetleri
Abdullah b.Ebî Evfâ and his narrations in Sahih
MEHMET SİRAC EKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinDicle ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ KARAKAŞ