Geç Dönem Çağatay Türkçesiyle yazılmış Dürrü'l-Mecâlis isimli eserin 173b-223b yaprakları üzerinde dil incelemesi (giriş-metin-gramer-dizin)
Linguistic study on leaves 173b-223b of the work named Dürrü'l-Mecâlis written in late Chagatai Turkish (introduction-text-grammar-index)
- Tez No: 1017262
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ASLI ZENGİN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Türk dili ve edebiyatı, Turkish language and literature
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çalışmamızda Geç Dönem Çağatay Türkçesiyle yazılan ve dinî içerikli bir eser olan Dürrü'l-Mecâlis; imla, ses ve şekil bilgisi özellikleri bakımından incelenmiştir. ʿAbdüʾl-Latı̇̄f Ḫaṭāyı̇̄ tarafından Farsçadan Çağatay Türkçesine aktarılan bu eserde çeşitli dinî konular; kıssa, ayet ve hadislerle desteklenerek aydınlatılmaya çalışılmıştır. Çalıştığımız yazma eser, Lund Üniversitesi Jarring Koleksiyonu'nda Prov. 342 numarada kayıtlıdır. Çalışmamızda, eserin dijital ortamda taranmış görüntülerinden istifade edilmiştir. Söz konusu yazma eserin aynı koleksiyonda Prov. 98, Prov, 108 ve Prov. 111 numarada kayıtlı üç nüshası daha bulunmaktadır. Prov. 342 numarada kayıtlı olan nüsha, diğer nüshalara göre daha iyi korunmuş ve eksiksiz olması sebebiyle bu çalışmada esas alınmıştır. Bu çalışma; giriş, inceleme, metin ve dizin olmak üzere dört ana bölümden oluşmaktadır. Çalışmada izlenen adımlar şunlardır: İlk olarak transkripsiyonlu metin oluşturulmuştur. Transkripsiyonlu metin oluşturulurken yazma eserin diğer nüshalarından da istifade edilmiştir. Transkripsiyonlu metin oluşturulduktan sonra metnin imla, ses ve şekil bilgisi özellikleri tespit edilmiştir. Tespit edilen özelliklerden hareketle metnin hangi dil devrine ait olduğu saptanmaya çalışılmıştır. Metnin söz varlığı ve dil özellikleri; Özbek Türkçesi, Yeni Uygur Türkçesi ve Klasik Dönem Çağatay Türkçesinin söz varlığı ve dil özellikleriyle mukayese edilerek metnin karakteristik özellikleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Daha sonra metnin gramatikal dizini hazırlanmış ve sözcüklerin kaynak dilleri belirtilmiştir. Çalışmanın bundan sonra yapılacak olan Türk dili araştırmalarına katkı sağlanması amaçlanmıştır.
Özet (Çeviri)
In this study, Dürrü'l-Mecâlis, a religious work written in Late Chagatai Turkish, is examined in terms of its orthographic, phonological, and morphological features. Translated from Persian into Chagatai Turkish by ʿAbdüʾl-Laṭīf Ḫaṭāyī, the work addresses various religious topics supported by narratives, Qur'anic verses, and hadiths. The manuscript analyzed is registered as Prov. 342 in the Jarring Collection of Lund University, and the study is based on its digitized images. Three additional copies of the same work (Prov. 98, Prov. 108, and Prov. 111) are also preserved in the same collection. The manuscript registered under the number Prov. 342 was taken as the basis for this study due to being complete and better preserved compared to the other manuscripts. The study consists of four main sections: introduction, analysis, text, and index. First, a transcription of the text was prepared, with reference to other copies where necessary. Then, its orthographic, phonological, and morphological features were identified, and its linguistic period was determined. The vocabulary and language features were compared with those of Uzbek Turkish, Modern Uyghur Turkish, and Classical Chagatai Turkish to reveal its characteristics. Finally, a grammatical index was compiled, and the origins of the words were indicated. The study aims to contribute to future research in Turkic linguistics.
Benzer Tezler
- Geç Dönem Çağatay Türkçesiyle yazılmış Ferahü'l-Kalb (22b-54a) (Giriş-metin-dizin-tıpkıbasım)
Farah al-Kalb written in Late Chagatai Turkish (22b-54a)(Introduction-text-index-facsimile)
DİLARA TÜRKELİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATİH BAKIRCI
- Geç Dönem Çağatay Türkçesiyle Yazılmış Ferahü'l-Kalb (80b-112a) (Giriş-metin-dizin-tıpkıbasım)
Farah Al-Kalb Written in Late Chagatai Turkish (80b-112a) (Introduction-text-Index-facsimile)
YEŞİM AYDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERAP ALPER
- Geç Dönem Çağatay Türkçesiyle yazılmış Rāḥatüʾl-Kulūb'un 1B-32B yaprakları üzerinde dil incelemesi (İnceleme-metin-dizin-tıpkıbasım)
Analysis of the language on pages 1B-32B of Râḥatüʾl-Qulûb written in Late Period Chagatai Turkish (Grammar-text-index-facsimile)
ŞEYDA ÖZFİDAN GÜNAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ASLI ZENGİN
- Geç dönem Çağatay Türkçesiyle yazılmış mensur İskendernāme metninin dil ve metin incelemesi
Grammatical and textual features of the prose story of Alexander the great written in the Late Chaghatay Turkic
ALEYNA MALKOÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FİKRET TURAN
- Geç dönem Çağatay Türkçesiyle yazılmış Kıssa-i Zarkûm (Giriş-inceleme-metin-dizin)
Kissa-i Zarkûm written in late Chagatai Turkish (Introduction-analysis-text-index)
DENİZ ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HÜSEYİN DURGUT