Kurumlar vergisinin vergi harcamaları kapsamında değerlendirilmesi
Evaluation of corporate tax within the scope of tax expenditures
- Tez No: 1017530
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ GAZİ SONKUR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Maliye, Finance
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Maliye Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, vergi sisteminin standart yapısından sapma niteliği taşıyan vergi harcamalarının kavramsal çerçevesini, ekonomik etkilerini ve özellikle Türk Kurumlar Vergisi sistemindeki yapısal konumunu analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel sorunsalını, vergi harcamalarının yeterli denetimden uzak gizli bir harcama alanı yaratarak kamu bütçesini zayıflatması ve Türkiye'nin mevcut kâr temelli teşvik yapısının, Küresel Asgari Kurumlar Vergisi (Sütun İki / Pillar 2) kuralları karşısında egemenlik sızıntısına neden olması oluşturmaktadır. Çalışmada, ulusal vergi mevzuatı, makroekonomik istatistikler ve bütçe raporları incelenmiş; gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin vergi teşvik uygulamaları literatür taraması ve karşılaştırmalı analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Elde edilen temel bulgulara göre, Türkiye'de kurumlar vergisi başta olmak üzere toplam vergi harcamaları GSYH'nin %5,55'ine ulaşarak devasa bir maliyet unsuru haline gelmiş ve bütçe açıklarıyla yapısal bir paralellik sergilemiştir. Güncel mevzuat ışığında, 7524 sayılı Kanun ile yürürlüğe giren“Yurt İçi Asgari Kurumlar Vergisi”(KVK Md. 32/C) uygulaması, sistemdeki istisna ve indirimleri dengeleyerek %10'luk bir taban vergi ihdas etmiştir. Buna karşın, İndirimli Kurumlar Vergisi (KVK Md. 32/A), Teknopark ve Serbest Bölge gibi uygulamaların yarattığı kâr temelli vergi avantajlarının, OECD'nin Pillar 2 kuralları altında Efektif Vergi Oranını (ETR) %15'in altına çektiği, bunun da Tamamlayıcı Vergi riskini doğurarak uygulanan teşvikleri küresel ölçekte işlevsiz kıldığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Türkiye'nin mali egemenliğini koruyabilmesi ve sürdürülebilir bir kamu finansmanı sağlayabilmesi için, kâr bazlı vergi harcamalarından kademeli olarak vazgeçilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu geleneksel teşviklerin yerine, küresel vergi mimarisiyle tam uyumlu, yeşil dönüşüm ve Ar-Ge'yi doğrudan destekleyen harcama temelli“Nitelikli İade Edilebilir Vergi Kredisi (QRTC)”ve“Nitelikli Vergi Teşvikleri (QTI)”modellerine geçiş yapılmasının ontolojik ve stratejik bir zorunluluk olduğu sonucuna varılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study aims to analyze the conceptual framework, economic effects, and particularly the structural position of tax expenditures within the Turkish Corporate Tax system. The main research problem is that tax expenditures create a hidden area of public spending that remains largely beyond adequate scrutiny, thereby weakening the public budget, while Turkey's current profit-based incentive structure leads to a leakage of fiscal sovereignty in the face of the Global Minimum Corporate Tax (Pillar Two) rules. Within the scope of the study, national tax legislation, macroeconomic statistics, and budget reports were examined, while tax incentive practices in developed and developing countries were evaluated through a literature review and comparative analysis. According to the main findings, total tax expenditures in Turkey, particularly those related to corporate income tax, have reached 5.55% of GDP, becoming a substantial fiscal cost and exhibiting a structural parallelism with budget deficits. In light of recent legislation, the implementation of the“Domestic Minimum Corporate Tax”(Article 32/C of the Corporate Tax Law), introduced by Law No. 7524, has established a 10% minimum tax by balancing the exemptions and deductions within the system. However, it has been determined that profit-based tax advantages generated by practices such as the Reduced Corporate Tax (Article 32/A of the Corporate Tax Law), Technology Development Zones (Technoparks), and Free Zones reduce the Effective Tax Rate (ETR) below 15% under the OECD Pillar Two rules. This situation creates a risk of Top-up Tax and renders the existing incentives ineffective on a global scale. Consequently, the study emphasizes that Turkey should gradually abandon profit-based tax expenditures in order to preserve its fiscal sovereignty and ensure sustainable public finance. It is concluded that replacing these traditional incentives with expenditure-based models that are fully compatible with the global tax architecture—namely, the“Qualified Refundable Tax Credit (QRTC)”and“Qualified Tax Incentives (QTI)”models, which directly support the green transition and R&D activities—constitutes both an ontological and strategic necessity.
Benzer Tezler
- The role of taxation in European Union Sovereign debt crisis
Vergilendirmenin Avrupa Birliği kamu borçları krizi üzerindeki etkisi
SEMİHA ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
EkonomiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiAvrupa Çalışmaları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜL İPEK TUNÇ
- Gelir üzerinden alınan vergilerde vergi harcamalarının değerlendirilmesi
Assessment of tax expenditures in taxes levied on revenue
AHMET KÜÇÜK
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
MaliyeKaradeniz Teknik ÜniversitesiMaliye Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CEMİL RAKICI
- Türkiye'de gelir üzerinden alınan vergilere yönelik vergi reformu önerisi
Tax reform proposal for income taxes in Türkiye
ALAATTİN DEMİR
Doktora
Türkçe
2025
MaliyeAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiMaliye Ana Bilim Dalı
PROF. DR. IŞIL FULYA ORKUNOĞLU
- Enflasyonla mücadelede istikrar politikaları
Başlık çevirisi yok
BİLGİN ORHAN ÖRGÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
EkonomiMarmara Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSMAN ZEKAYİ ORHAN