Erken Cumhuriyet Döneminde seyahat edebiyatı örneği olarak Ayaz İshaki'nin Resimli Perşembe'deki gezi yazıları (1927–1928)
Travel literature in the Early Republican Period: The travel writings of Ayaz Ishaki in Resimli Perşembe (1927–1928)
- Tez No: 1017708
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA GÖLEÇ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tarih Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Birinci Dünya Savaşı sonrasında değişen siyasal sınırlar, göç/sürgün hareketlilikleri ve modernleşme gündemleriyle birlikte seyahatin ve gezi yazısının işlevinde meydana gelen dönüşümü ele almaktadır. Söz konusu dönüşümü, erken Cumhuriyet dönemi (1923–1930) Türk basınında yayımlanan metinler üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Savaş öncesi seyahat anlatılarında daha çok“görülene dair tasvir”, merak ve kültürel egzotizm öne çıkarken, buna karşılık savaş sonrası dönemde seyahat, kimlik, zorunluluk, pasaport rejimleri, toplumsal disiplin ve modernleşme gibi temalarla iç içe geçen yeni bir anlam kazanır. Araştırma, bu dönüşümü görünür kılan temsilî bir örneklem olarak Resimli Perşembe dergisinde 1927–1928 yıllarında yayımlanan Ayaz İshaki imzalı gezi yazılarını merkeze alır. İshaki'nin Japonya başta olmak üzere Finlandiya, Estonya, Litvanya, Lehistan ve Afganistan'a ilişkin gözlemleri, yalnızca“gezilen yer”i aktarmakla kalmaz, aynı zamanda Türk basınında dolaşan modernleşme tahayyüllerini, medeniyet tartışmalarını ve kimlik arayışlarını karşılaştırma (mukayese) yöntemiyle kurar. Metinler nitel içerik analizi ve türsel/işlevsel okuma çerçevesinde, modernleşme ekseninde değerlendirilmiş; modernlik, kadın-çocuk temsilleri, temizlik ve beden rejimleri, din, mimari-mekân algısı ve kamusal düzen gibi temalar altında çözümlenmiştir. Sonuç olarak çalışma, erken Cumhuriyet basınındaki gezi yazılarının savaş sonrası dünyada bir“tecrübe aktarımı”ve modernleşme rehberi işlevi üstlenmeye başladığını, Ayaz İshaki örneğinin ise bu dönüşümü hem tarihsel bağlam (sürgün, diaspora, millî mücadele) hem de anlatı stratejileri bakımından çarpıcı biçimde görünür kıldığını ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the transformation in the function of travel and travel writing in the aftermath of the First World War, shaped by changing political borders, movements of migration and exile, and emerging agendas of modernization. Focusing on texts published in the Turkish press during the early Republican period (1923–1930), the study aims to trace how travel writing acquired new meanings in a postwar world. While prewar travel narratives largely emphasized descriptive observation, curiosity, and cultural exoticism, postwar travel writing increasingly became intertwined with issues of identity, necessity, passport regimes, social discipline, and modernization. As a representative case that renders this transformation visible, the study centers on the journal Resimli Perşembe and the travel writings of Ayaz İshaki published in the journal between 1927 and 1928. İshaki's observations on Japan, as well as on Finland, Estonia, Lithuania, Poland, and Afghanistan, go beyond the mere depiction of places visited. Instead, they construct comparative frameworks through which competing visions of modernization, debates on civilization, and quests for identity circulating within the Turkish-language press are articulated. The texts are analyzed through qualitative content analysis and a generic/functional reading, structured along the axis of modernization. The analysis focuses on themes such as modernity, representations of women and children, regimes of cleanliness and the body, religion, perceptions of architecture and space, and the organization of public order. The study concludes that travel writing in the early Republican press increasingly functioned as a medium of experiential knowledge transfer and as a guide to modernization in the postwar world. The case of Ayaz İshaki, in particular, renders this transformation especially visible, both in terms of historical context-exile, diaspora, and the legacy of the national struggle and narrative strategies.
Benzer Tezler
- Билим, илим жана маданият тармагындагы Кыргызстан менен Түркиянын кызматташтыгы (1992-2012 жж.)
Kırgız Cumhuriyeti ile Türkiye Cumhuriyeti arasında eğitim, bilim ve kültürel ilişkiler (1992-2012)
KADRİ AĞGÜN
Doktora
Kırgızca
2016
TarihKyrgyz State Unıversıty Named After I ArabaevTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÖLÖBEK ABDRAHMANOV
- Erken Cumhuriyet döneminde seyahat yazını çevirileri: Lady Montagu'nün Mektupları
Translated travel writing in the Early Republican period of Turkey:Lady Montagu's Letters
SİTEM İNCE
Doktora
Türkçe
2024
Mütercim-TercümanlıkDokuz Eylül ÜniversitesiMütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ATALAY GÜNDÜZ
- Two ways of seeing India in the travelogues of Kemalist orientalists and traditionalists
Gelenekçiler ve Kemalist oryantalistlerin seyahat eserlerinde Hindistan'a iki farklı bakış
FATİH ESENBOĞA
Doktora
İngilizce
2014
Türk Dili ve EdebiyatıFatih ÜniversitesiKarşılaştırmalı Edebiyat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MOHAMED BAKARI
YRD. DOÇ. DR. AGNES E. BRANDABUR
- Millî kültür taşıyıcılığında usta malı çalıp söyleme geleneği temsilcisi olarak Âşık Veysel
Âşık Veysel as an agent of the masters' repertory performer in the transmission of national culture
ERAY CÖMERT
Doktora
Türkçe
2017
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiMüzikoloji ve Müzik Teorisi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. SONGÜL KARAHASANOĞLU
ÖĞR. GÖR. SÜLEYMAN ŞENEL
- İtalyanlar ve Türkler: Mekânın reel ve historiyografik inşası (1922-43)
The Italians and the Turks: The construction of real and historiographical space (1922-1943)
ERHAN BERAT FINDIKLI
Doktora
Türkçe
2011
TarihYıldız Teknik ÜniversitesiAtatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. UĞUR TANYELİ