Sivil toplum kuruluşlarının afetlerdeki iyileştirici rolleri: 2023 Kahramanmaraş depremleri örneği
The healing roles of non-governmental organizations in disasters: the example of 2023 Kahramanmaraş earthquake sequence
- Tez No: 1018262
- Danışmanlar: PROF. DR. FETHİ GÜNGÖR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sosyal Hizmet, Social Work
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yalova Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyal Hizmet Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Afet sonrasında toplumsal iyileşme konusunda sivil toplum kuruluşlarının üstlendikleri roller, toplumsal açıdan çok değerlidir. Literatürde sivil toplum kuruluşlarının genel afet müdahalelerine dair çalışmalar bulunsa da Türkiye'de asrın felaketi olarak nitelendirilen 6 Şubat depremleri hakkında yapılmış kapsamlı ve güncel araştırma sayısı yetersizdir. Literatürde sivil toplum kuruluşlarının bu denli büyük ölçekli afetlerdeki iyileştirme çabalarına dair yapılmış derinlemesine çalışmalar bağlamında bir boşluk vardır. Bu çalışmanın amacı, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri örneği üzerinden sivil toplum kuruluşlarının afetlerdeki ilk dönem ve uzun vadeli iyileştirme faaliyetlerini incelemek ve süreçteki sosyal sermaye kaynaklarının önemini ortaya koymaktır. Araştırma, Kahramanmaraş, Adıyaman, Hatay ve Gaziantep illerinde nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik yaklaşım benimsenerek gerçekleştirilmiştir. Veriler, sahada aktif görev yapmış 5 farklı sivil toplum kuruluşu temsilcisi ve onlardan hizmet alan 24 depremzede ile yapılan yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler, MAXQDA 26.1 nitel veri analiz yazılımı kullanılarak tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Kodlama sürecinde önceden belirlenmiş bir yapı kullanılmamış, kodlar, temalar ve alt temalar doğrudan verilerden türetilmiştir. Araştırma sonucunda, afetin ilk günlerinde iletişim ve ulaşım altyapısının çökmesi nedeniyle merkezî müdahalenin geciktiği, bu süreçte ilk yardım faaliyetlerinin yerel ağlar, komşular ve yerel sivil toplum çalışanları tarafından üstlenildiği saptanmıştır. Sivil toplum kuruluşlarının ilerleyen süreçte kurdukları konteyner kentler, konteyner poliklinikler ve eğitim yerleşkeleriyle kamu sistemini destekleyen önemli bir tamamlayıcı güç olduğu görülmüştür. Çocuklara yönelik psikososyal aktiviteler başarıyla yürütülürken, genç nüfusa özgü ihtiyaçların saha uygulamalarında ihmal edildiği belirlenmiştir. Ayrıca, yaşanan ortak acının toplumsal sınırları eriterek güçlü bir dayanışma doğurduğu ve geçmiş dönemlerde sivil toplum kuruluşlarına karşı oluşan kurumsal güvensizlik algısını kırarak kurumsal güven bağlarını onardığı gözlenmiştir. Bununla birlikte, ilk günlerde yaşanan koordinasyon eksikliği, yardımların adil dağıtılamaması, güvenlik zafiyeti ve bazı çalışmaların kurumsal görünürlük amacıyla yapılması afetzedeler üzerinde olumsuz etkiler bırakmıştır. Bu çalışmanın sonuçları, gelecekteki afet yönetimi stratejileri, sivil toplum kuruluşları ve politika yapıcılar için rehber niteliğindedir. Elde edilen bulgular, afet yönetiminin sadece merkezî bir idareyle yürütülemeyeceğini, yerel sivil ağların ve yerel bilgi birikiminin sisteme ilk andan itibaren dâhil edilmesinin çok önemli olduğunu göstermektedir. Sonuçlar, olası afetlerde kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşları arasında koordineli dijital bilgi sistemlerinin kurulması, kaynakların sosyal adalet ilkesine göre şeffaf dağıtılması ve toplumun her kesimini kapsayan planlamaların yapılması gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
The roles undertaken by non-governmental organizations (NGOs) in post-disaster community recovery are of significant social value. Although the literature includes studies on the general involvement of civil society in disaster response, the number of comprehensive and up-to-date studies on the February 6 earthquakes—widely described as the disaster of the century—remains limited. There is a notable gap in the literature regarding in-depth examinations of NGO recovery efforts in disasters of such magnitude. The aim of this study is to examine both the immediate and long-term recovery activities of NGOs following the February 6, 2023, Kahramanmaraş Earthquakes and to reveal the importance of social capital resources throughout this process. The study was conducted in the provinces of Kahramanmaraş, Adıyaman, Hatay, and Gaziantep using a phenomenological approach within the qualitative research paradigm. Data were collected through semi-structured, in-depth interviews with representatives of five NGOs actively involved in disaster response and 24 earthquake survivors who received services from these organizations. The data were analyzed using thematic analysis with the qualitative data analysis software MAXQDA 26.1. No predetermined coding framework was employed; instead, codes, themes, and subthemes were generated inductively from the data. The findings indicate that the collapse of communication and transportation infrastructure during the first days of the disaster delayed centralized intervention, while initial relief efforts were largely carried out through local networks, neighbors, and local NGO personnel. In the subsequent stages, NGOs emerged as an important complementary force supporting public services through the establishment of container settlements, container clinics, and educational facilities. While psychosocial activities for children were implemented successfully, the specific needs of young people were found to be largely overlooked in field practices. The study also revealed that the shared experience of suffering dissolved social boundaries and fostered strong solidarity, while helping to rebuild institutional trust in civil society by overcoming pre-existing perceptions of distrust. However, coordination problems during the initial response, inequitable distribution of aid, security vulnerabilities, and the use of some activities for organizational visibility purposes had negative effects on disaster survivors. The results of this study provide guidance for future disaster management strategies, NGOs, and policymakers. The findings demonstrate that disaster management cannot be carried out solely through centralized administration and that local civil networks and local knowledge must be integrated into the system from the earliest stages of response. The study highlights the need to establish coordinated digital information systems between public institutions and civil society organizations, ensure transparent distribution of resources in accordance with the principle of social justice, and develop inclusive planning processes that address the needs of all segments of society in future disasters.
Benzer Tezler
- Uluslararası sivil toplum kuruluşlarının doğal afetlerdeki rolü: 6 Şubat 2023 depremleri örneği
The role of international non-governmental organisations in natural disasters: The case of 6 February 2023 earthquakes
ŞEMSETTİN KARAMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Siyasal BilimlerSelçuk ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NEZİR AKYEŞİLMEN
- Afet yönetimi politikalarında sivil toplum kuruluşlarının rolleri ve işlevleri: Marmara Bölgesi örneğinde
The roles and functions of non‐governmental organizations in disaster management policy: The case of Marmara Region
GÖKSEL ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Kamu YönetimiÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ASİYE AKA
- Medyanın afetlerdeki rolü: Bitlis yerel basını Kahramanmaraş depremleri örneği
The role of media in disasters: the example of Bitlis local press Kahramanmaraş earthquakes
HAKAN OKAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
GazetecilikBitlis Eren ÜniversitesiAcil Durum ve Afet Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SEBAHATTİN KOÇ
- Seferberlik kavramının tarihsel süreci ve Türkiye'de doğal afetlerde seferberlik uygulamaları
The historical process of the concept of mobilization and mobilization practices in natural disasters in Türkiye
OSMAN EREN ARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Kamu YönetimiFırat ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ SIRRI YILMAZ
- 2017 Ayvacık depreminde afetzedelerin yardım alma ile ilgili durumları
Disaster relief situations in 2017 Ayvacik earthquake
MERT ABDULLAH KARAOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
SosyolojiÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiAfet Eğitimi ve Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ELMAZİYE TEMİZ