Mimari palimpsest olarak Şam: çatışma sürecinde kentsel hafızanın yeniden üretimi
Damascus as an architectural palimpsest: The reproduction of urban memory during conflict
- Tez No: 1018552
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE GÜL GEMCİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimarlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Şam'ın 1970–2024 yılları arasında geçirdiği mekânsal dönüşümü, savaş deneyiminin kent morfolojisi, kolektif bellek ve aidiyet duygusu üzerindeki etkileri üzerinden incelemektedir. Araştırma, biri Şam'da yaşayan, diğeri çatışma sürecini İstanbul'da geçiren toplam 47 katılımcıyla gerçekleştirilen yarı-yapılandırılmış görüşmelere ve 2024–2025 döneminde yürütülen kapsamlı saha gözlemlerine dayanmaktadır. Üç farklı mekânsal kategori; tamamen yıkılmış çevreler (Darayya, Zamalka, Cobar, Yermuk), kısmen zarar görmüş bölgeler (Al-Midan, Kfer Sussa) ve korunmuş kentsel dokular (Şam merkezi, Al-Mezzah), uydu görüntüleri ve hasar haritaları ile karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Bulgular, Şam'ın savaş sonrası morfolojisinin tamamen kesintiye uğramadığını; aksine, yıkım ve sürekliliğin iç içe geçtiği bir palimpsest yapı oluşturduğunu göstermektedir. Şam'daki katılımcılar, fiziksel yıkımın ortasında bile gündelik pratikler, ritüeller ve komşuluk ilişkileri aracılığıyla mekânsal sürekliliği koruma eğilimi göstermektedir. Buna karşılık İstanbul'daki diaspora grubu, mekâna erişimin kaybı nedeniyle aidiyeti daha çok sembolik, duygusal ve hatırlama pratikleri üzerinden yeniden kurmaktadır. Bu farklılaşma, mekanla kurulan temasın bellek üretiminde belirleyici olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, çatışma sonrası toplumsal dayanışma, gündelik ritimler ve duygusal bağlar üzerinden de onarıldığını göstermektedir. Böylece mekânın, travma sonrası kimlik ve bellek üretiminde etkin bir araç olarak işlediği sonucuna ulaşılmaktadır
Özet (Çeviri)
This study examines the spatial transformation of Damascus between 1970 and 2024 by analyzing how the experience of conflict reshaped the city's urban morphology, collective memory, and sense of belonging. The research is based on semi-structured interviews with 47 participants, one group residing in Damascus and another experiencing the conflict period in Istanbul, and on extensive field observations conducted between 2024 and 2025. Three spatial conditions were comparatively analyzed using satellite imagery and international damage-assessment maps: fully destroyed areas (Darayya, Zamalka, Cobar, Yermuk), partially damaged districts (Al-Midan, Kfer Sussa), and preserved urban cores (central Damascus, Al-Mezzah). Findings indicate that the post-conflict morphology of Damascus does not reflect a complete rupture; instead, it forms a palimpsest where destruction and continuity coexist. Participants residing in Damascus tend to sustain spatial continuity through daily practices, micro-rituals, and neighborhood relations, despite severe physical loss. In contrast, the Istanbul-based diaspora reconstructs belonging predominantly through symbolic and emotional practices, given the absence of direct spatial contact. This divergence underscores the central role of embodied spatial experience in the production of memory. The analysis demonstrates that post-conflict Damascus is being reconstructed not only through technical rebuilding processes but also through social resilience, everyday rhythms, and affective attachments. The findings reveal that space operates as a critical medium through which trauma, identity, and collective memory are negotiated and reconstituted. Ultimately, the study highlights that the recovery of war-affected cities requires attention beyond physical reconstruction, embracing the intertwined social and emotional dimensions that sustain urban life.
Benzer Tezler
- A spatial conception based on walking: Critical walk
Yürümeye dayalı mekânsal bir kavrayış: Eleştirel yürüyüş
NİLSU ALTUNOK
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. PELİN DURSUN ÇEBİ
- Tarihin katmanlarını ortaya çıkarmak: lahor'da kentsel dönüşüm ve farklılaşan kimliklerden oluşan bir palimpsest olarak ıchra pazar alanı
Unveiling history's layers: ichra bazaar as a palimpsest of lahore's urban transformations and shifting identities
ISHA SUHAIL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MimarlıkMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HALUK ULUŞAN
- Palimpsest olarak iç mekanlar: Kültürel miras yapıları üzerine bir okuma
Interiors as palimpsest: A reading on cultural heritage buildings
AMARA KÖPRÜLÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
İç Mimari ve Dekorasyonİstanbul Teknik Üniversitesiİç Mimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZGE CORDAN
- Architecture as palimpsest: Re-functioning of industrial buildings within the scape of industrial archaeology
“Palimpsest”olarak mimarlık: Endüstri arkeolojisi kapsamında endüstri yapılarının yeniden işlevlendirilmesi
NESLİHAN MÜGE SOĞANCI
Yüksek Lisans
İngilizce
2001
MimarlıkOrta Doğu Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. CANA BİLSEL
- Palimpsest olgusunun morfolojik etkisi: Yeniden yapılandırıcı rota olarak İstanbul Atatürk Bulvarı örneği
The morphological effect of the palimpsest phenomenon: Atatürk Boulevard as a restructuring route
GÜLLÜ BOZDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TAN KAMİL GÜRER