Çocuk koruma alanında yapay zeka destekli karar destek sisteminin geliştirilmesi
Development of an artificial intelligence-based decision support system for child protection services
- Tez No: 1018611
- Danışmanlar: Prof. Dr. GÜLTEN UÇAN, Assoc. Prof. Dr. BARIŞ ÇUKURBAŞI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sosyal Hizmet, Social Work
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Manisa Celal Bayar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyal Hizmet Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, çocuk koruma alanında çalışan sosyal hizmet uzmanlarının karar alma süreçlerini desteklemek üzere karar ağacı temelli, Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) destekli ve açıklanabilir bir Karar Destek Sistemi (KDS) prototipi geliştirmektir. Çocuk koruma vakalarının çok boyutlu, yüksek riskli ve belirsizlik içeren yapısı, karar alma sürecinde sistematik, izlenebilir ve gerekçelendirilebilir destek araçlarına duyulan ihtiyacı artırmaktadır. Bu çalışma, sosyal hizmet uzmanının mesleki değerlendirmesini merkeze alan, karar sürecini yapılandıran ve müdahale önerilerini görünür kılan bir model geliştirme amacıyla yürütülmüştür. Tez dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde çocuk koruma, sosyal hizmette karar alma, risk değerlendirme, yapay zekâ destekli karar destek sistemleri ve etik tartışmalara ilişkin kuramsal çerçeve ele alınmıştır. İkinci bölümde araştırmanın deseni, çalışma grubu, veri toplama araçları, veri analizi süreci, AHP uygulaması ve KDS prototipinin geliştirilme aşamaları açıklanmıştır. Üçüncü bölümde uzman görüşmelerinden elde edilen bulgular, Kriter Ağacı modelinin biçimlenmesi, AHP analiz sonuçları ve prototipin örnek vakalar üzerinden sınanmasına ilişkin bulgular sunulmuştur. Son bölümde araştırmadan ulaşılan sonuçlar ve geliştirilen modele ilişkin öneriler yer almıştır. I Araştırma, tasarım tabanlı araştırma yaklaşımı ve keşfedici sıralı karma yöntem deseni doğrultusunda yürütülmüştür. İlk aşamada çocuk koruma alanında çalışan sosyal hizmet uzmanlarıyla görüşmeler yapılmış ve karar alma sürecinde öne çıkan risk alanları belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, literatür ve uzman değerlendirmeleriyle birlikte Kriter Ağacı modeline dönüştürülmüştür. Daha sonra uzmanların ikili karşılaştırmaları doğrultusunda Analitik Hiyerarşi Süreci uygulanmış, karar kriterlerinin ağırlıkları hesaplanmış ve bu ağırlıklar KDS prototipinde risk puanı hesaplamasına dâhil edilmiştir. Son aşamada geliştirilen prototip, örnek vakalar ve uzman değerlendirmeleri üzerinden sınanmıştır. Araştırma sonucunda çocuk koruma alanında karar alma süreçlerinin belirsizlik, zaman baskısı, etik gerilimler, veri eksikliği ve kurumsal sınırlılıklar içinde yürütüldüğü belirlenmiştir. Geliştirilen Kriter Ağacı modeli, karar girdisi, bağlam girdisi ve derecelendirme yapısı aracılığıyla vaka değerlendirme sürecini daha sistematik hâle getirmiştir. AHP bulguları, riskin doğasının karar sürecinde en baskın kriter alanı olduğunu göstermiştir. Geliştirilen KDS prototipi yapılandırılmış kullanımda açık risk örüntülerini yakalayabilmiş, AHP ağırlıklarına dayalı risk değerlendirme sonucu üretebilmiş ve müdahale önerilerini önem sırası ile kaynak bilgisi üzerinden sunabilmiştir. Serbest metin girişlerinde bazı bağlamsal ayrışmalar ortaya çıkmıştır. Bu durum, sistemin yüksek lisans tezi kapsamında doğal dil işleme veya makine öğrenmesi temelli bir otomatik vaka yorumlama modeli olarak tasarlanmamış olmasıyla ilişkilidir. Sonuç olarak geliştirilen model, sosyal hizmet uzmanının kararını devralan bir yapı olarak değil, uzman değerlendirmesini destekleyen, açıklanabilir, denetlenebilir ve geliştirilebilir bir karar destek prototipi olarak değerlendirilmiştir.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to develop a decision tree-based, Analytic Hierarchy Process (AHP)-supported and explainable Decision Support System (DSS) prototype to support the decision-making processes of social workers working in the field of child protection. The multidimensional, high-risk and uncertain nature of child protection cases increases the need for systematic, traceable and justifiable support tools in the decision-making process. This study was conducted with the aim of developing a model that places the professional assessment of the social worker at the center, structures the decision-making process and makes intervention recommendations visible. The thesis consists of four chapters. In the first chapter, the theoretical framework regarding child protection, decision-making in social work, risk assessment, artificial intelligence-supported decision support systems and ethical debates is discussed. In the second chapter, the research design, study group, data collection tools, data analysis process, AHP application and the development stages of the DSS prototype are explained. In the third chapter, the findings obtained from expert interviews, the formation of the Criteria Tree model, the AHP analysis results and the findings regarding the testing of the prototype through sample cases are presented. In the final chapter, the conclusions reached from the study and recommendations regarding the developed model are included. III The study was conducted in line with the design-based research approach and the exploratory sequential mixed-methods design. In the first stage, interviews were conducted with social workers working in the field of child protection, and the risk areas that stand out in the decision-making process were identified. The findings obtained were transformed into the Criteria Tree model together with the literature and expert evaluations. Subsequently, the Analytic Hierarchy Process was applied in line with the experts' pairwise comparisons, the weights of the decision criteria were calculated, and these weights were included in the risk score calculation of the DSS prototype. In the final stage, the developed prototype was tested through sample cases and expert evaluations. As a result of the study, it was determined that decision-making processes in the field of child protection are carried out under conditions of uncertainty, time pressure, ethical tensions, incomplete data and institutional limitations. The developed Criteria Tree model made the case assessment process more systematic through its decision input, context input and grading structure. The AHP findings showed that the nature of risk was the most dominant criterion area in the decision-making process. In structured use, the developed DSS prototype was able to identify explicit risk patterns, produce a risk assessment result based on AHP weights, and present intervention recommendations through priority order and source information. Some contextual divergences emerged in free-text entries. This situation is related to the fact that the system was not designed within the scope of this master's thesis as an automatic case interpretation model based on natural language processing (NLP) or machine learning (ML). As a result, the developed model was evaluated not as a system that replaces the decision of the social worker, but as an explainable, auditable, and extensible decision support prototype that supports professional assessment.
Benzer Tezler
- Design and development of audio-emotional serious games for audiology therapy
Odyoloji terapisi için işitsel-duygusal ciddi oyunlar tasarlama ve geliştirme
EGE VERİM
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Bilim ve Teknolojiİstanbul Teknik ÜniversitesiOyun ve Etkileşim Teknolojileri Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. HATİCE KÖSE
- Eğitim öğretim sistemimizin otorite ve sorumluluk açısından değerlendirilmesi (ilk ve orta dereceli okullarda)
Başlık çevirisi yok
AHMET YAYLA
- Dna dizi analiz cihazından kaynaklanan belirsizliklerin yapay zeka teknikleri kullanılarak ortadan kaldırılması
The elimination of uncertainties caused by dna sequencing device using artificial intelligence techniques
DENİZ TANIR
- Dördüncü sanayi devriminin enerji ihtiyacını hidrojen enerjisi karşılayabilir mi?
Can hydrogen energy meet the energy needs of the fourth industrial revolution?
GÖZDE GÖKGÖZ ÇORUK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Ekonomiİskenderun Teknik ÜniversitesiEkonomi ve Finans Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. SERTAÇ HOPOĞLU
- Türk Medeni Hukukunda çocuğun korunması
Child protection under the Turkish Civil Code
GÜNSELİ DEMİRCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
HukukSelçuk ÜniversitesiMedeni Hukuk Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ABDURRAHMAN SAVAŞ