Geri Dön

Yapay zeka okuryazarlığı ve psikoterapide yapay zeka tutumu arasındaki ilişkide yapay zeka kaygısının ve bilişsel esnekliğin rolü

The mediating role of ai anxiety and the moderating role of cognitive flexibility in the relationship between artificial intelligence literacy and attitudes towards artificial intelligence in psychotherapy

PDF İndir

  1. Tez No: 1018783
  2. Yazar: SAMED BAYRAM
  3. Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MELİSA SEVİ KOÇ
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Psikoloji, Psychology
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: İstanbul Aydın Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Mevcut araştırmada ruh sağlığı çalışanlarında yapay zeka okuryazarlığı, yapay zeka kaygısı, bilişsel esneklik ve psikoterapide yapay zeka tutumu arasındaki kompleks ilişkilerin incelenmesi; yapay zeka okuryazarlığı ile tutum arasındaki ilişkide kaygının aracı rolünün ve bu mekanizmada bilişsel esnekliğin düzenleyici rolünün (Hayes Model 15) ortaya konulması amaçlanmıştır. Günümüzde dijital dönüşümün psikoterapi süreçlerine entegre olması, ruh sağlığı profesyonellerinin bu teknolojilere yönelik tutumlarının incelenmesini bir zorunluluk haline getirmiştir. Yapay zeka okuryazarlığı ve bunun tutumlarla ilişkisine yönelik araştırmalar; altta yatan psikolojik mekanizmaların anlaşılması, profesyonel eğitim stratejilerinin belirlenmesi ve dijital sağlık politikalarının geliştirilmesi açısından kritik bir önem taşımaktadır. Bireylerin yapay zekayı anlama ve etik çerçevede değerlendirme yetkinliği olan yapay zeka okuryazarlığı, teknolojik adaptasyonun temel taşıdır. Ancak, yapay zekanın mesleki tehdit algısı veya etik belirsizlikler yaratması nedeniyle ortaya çıkan yapay zeka kaygısı, uygulayıcıların bu araçları etkin kullanmasını engelleyen ciddi bir psikolojik bariyer oluşturabilmektedir. Bu noktada, zorlayıcı bilişsel durumlara rağmen değer odaklı eylemi seçebilmeyi içeren bilişsel esnekliğin, teknolojik kaygı ile tutum arasındaki ilişkide tampon görevi görerek profesyonellerin uyumlu başa çıkma stratejileri geliştirmesine ve genel mesleki iyilik hallerini korumalarına yardımcı olacağı düşünülmektedir. Bu çalışma, ruh sağlığı çalışanlarının teknolojiye direnç noktalarını ve uyum kapasitelerini belirlemesi bakımından literatürde özgün bir değer taşımaktadır. Mevcut araştırmada nicel analiz yöntemlerinden birisi olan ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Toplam 402 ruh sağlığı çalışanından (Psikolog, Psikolojik Danışman, Psikiyatrist ve Klinik Psikolog) oluşan örneklem, kolayda örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Veriler Yapay Zeka Okuryazarlığı Ölçeği, Yapay Zeka Kaygı Ölçeği, Bilişsel Esneklik Ölçeği ve Psikoterapide Yapay Zeka Tutumu Ölçeği aracılığıyla elektronik ortamda toplanmıştır. Değişkenler arası ilişkilerin incelenmesi için Pearson korelasyon analizi; düzenlenen aracılık hipotezinin test edilmesi için Hayes (2022) tarafından geliştirilen PROCESS Macro 4.3.1 eklentisi kullanılarak veriden 5000 örneklem ile Bootstrap yöntemi ile bir dizi regresyon tabanlı yol analizi gerçekleştirilmiştir. Yapılan analizlerin sonucunda, yapay zeka okuryazarlığının yapay zeka kaygısı üzerinden tutumları yordadığı ve bu süreçte bilişsel esnekliğin düzenleyici rolünün istatistiksel olarak anlamlı olduğu görülmüştür. Bulgular mevcut alanyazın ışığında tartışılmış, ruh sağlığı alanındaki dijital yetkinlik eğitimlerine ve gelecekteki uygulama stratejilerine yönelik önerilere yer verilmiştir.

Özet (Çeviri)

The primary objective of this study is to examine the complex relationships between artificial intelligence (AI) literacy, AI anxiety, cognitive flexibility, and attitudes towards AI in psychotherapy among mental health professionals. Specifically, the study aims to reveal the mediating role of AI anxiety in the link between AI literacy and attitudes, as well as the moderating role of cognitive flexibility within this mechanism, utilizing Hayes' Model 15. In the current era, the integration of digital transformation into psychotherapeutic processes has made it imperative to investigate the attitudes of mental health professionals toward these technologies. Research on AI literacy and its relationship with attitudes is of critical importance for understanding the underlying psychological mechanisms, determining professional training strategies, developing digital health policies, and ultimately enhancing the adaptation of practitioners. AI literacy, defined as the competence to understand and ethically evaluate AI technologies, serves as the cornerstone of technological adaptation. However, AI anxiety arising from perceived professional threats or ethical uncertainties can create a significant psychological barrier, hindering the effective use of these tools by practitioners.At this juncture, cognitive flexibility, which involves the ability to choose value-based actions despite challenging cognitive states, is thought to act as a buffer in the relationship between technological anxiety and attitudes. It is anticipated that higher cognitive flexibility helps professionals develop adaptive coping strategies and maintain their professional well-being. This study holds a unique value in the literature by identifying the resistance points and adaptation capacities of mental health professionals regarding technology. The research utilized the relational survey model, one of the quantitative analysis methods. The sample consisted of 402 mental health professionals (Psychologists, Psychological Counselors, Psychiatrists, and Clinical Psychologists) determined through convenience sampling. Data were collected electronically using the Artificial Intelligence Literacy Scale, the Artificial Intelligence Anxiety Scale, the Cognitive Flexibility Scale, and the Attitude Towards Artificial Intelligence in Psychotherapy Scale. Pearson correlation analysis was used to examine the relationships between variables. To test the moderated mediation hypothesis, a series of regression-based path analyses were conducted using the PROCESS Macro 4.3.1 (Model 15) developed by Hayes (2022), with 5,000 bootstrap samples. The results of the analyses revealed that AI literacy predicted attitudes towards AI in psychotherapy through the mediation of AI anxiety, and the moderating role of cognitive flexibility in this process was statistically significant. The findings are discussed in light of the existing literature, and suggestions are provided for digital competence training and future application strategies in the field of mental health.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    986985

    Exploration of psychotherapists' attitudes towards the adoption of artificial intelligence in mental healthcare: A theoretical thematic analysis

    Psikoterapistlerin ruh sağlığı alanında yapay zekâ kullanılmasına yönelik tutumlarının araştırılması: Teorik bir tematik analiz

    BAŞAK YEŞİL

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2025

    PsikolojiBaşkent Üniversitesi

    Psikoloji Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. BURÇİN AKIN SARI

  2. Tez No

    921824

    Yapay zeka okuryazarlığı: Ortaokul öğrencileri için öğretim programı geliştirme ve ölçek uyarlama

    Artificial intelligence literacy: Development of a curriculum and scale adaptation for middle school students

    ELİF ECE ER

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    Eğitim ve ÖğretimSüleyman Demirel Üniversitesi

    Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. MUHAMMET DEMİRBİLEK

  3. Tez No

    1006834

    Üniversite öğrencilerinin yapay zekâ okuryazarlığı algısı ve yapay zekâ reklamcılığının ikna düzeylerine etkisi

    University students' perception of artificial intelligence literacy and the effect of artificial intelligence advertising on persuasion levels

    ŞADAN EMRE BERKTEN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2026

    Radyo-TelevizyonErciyes Üniversitesi

    Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ÇİLEM TUĞBA KOÇ

  4. Tez No

    973735

    Öğretmenlerin yapay zekâ okuryazarlığı, bireysel yenilikçilik ve yapay zekâya yönelik tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi

    Investigation of the relationship between teachers' artificial intelligence literacy, individual innovativeness, and attitudes towards artificial intelligence

    NİLHAN KÖKSAL

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    Eğitim ve ÖğretimBartın Üniversitesi

    Bilişim Sistemleri ve Teknolojileri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. FATMA GİZEM KARAOĞLAN YILMAZ

  5. Tez No

    1013418

    Hemşirelik öğrencilerinde üretken yapay zekâ okuryazarlığı, eleştirel düşünme ve etik duyarlılık düzeylerinin belirlenmesi

    Determining the levels of generative artificial intelligence literacy, critical thinking, and ethical sensitivity in nursing students

    ZAHİDE YILDIRIM

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    HemşirelikSelçuk Üniversitesi

    Hemşirelik Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. FATMA TAŞ ARSLAN

Geri Dön