Lider üye etkileşimi ile işten ayrılma niyeti ilişkisinde işe tutulmanın aracılık rolü: Karşılanmayan psikolojik ihtiyaçların durumsal etkileri
The mediating role of work engagement in the relationship between leader–member exchange and turnover intention: Contextual effects of unsatisfied basic psychological needs
- Tez No: 1018813
- Danışmanlar: PROF. DR. FATİH ÇETİN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Başkent Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çalışmanın amacı, Lider–Üye Etkileşiminin (LÜE) astların işten ayrılma niyeti üzerindeki etkisini incelemek; bu ilişkide işe tutulmanın aracılık rolünü ve temel psikolojik ihtiyaçların (özerklik, yeterlilik, ilişkililik) düzenleyici etkisini araştırmaktır. Araştırma modeli, LÜE yaklaşımı ile birlikte Sosyal Değişim Kaynak Kuramı ve Öz Belirleme Kuramı çerçevesinde ele alınmıştır. İnşaat ve ulaşım sektöründe faaliyet gösteren işletmelerde görev yapan toplam 388 katılımcıdan anket yöntemiyle elde edilen veriler regresyon analizi ile test edilmiştir. Analiz bulguları, LÜE'nin kalitesini belirleyen kaynaklardan sevgi ve ekipman boyutlarının hem işe tutulma hem de işten ayrılma niyeti üzerinde anlamlı etkiler sergilediğini göstermektedir. Sevgi ve ekipman kaynağının liderden elde edilmesi, Sosyal Değişim Kaynak Kuramı kapsamında astın lidere yönelik karşılıklılık algısını güçlendiren temel sosyal kaynaklar olarak değerlendirilmekte; bu çalışmada sevgi ve ekipman kaynaklarının işten ayrılma niyetini negatif ve anlamlı biçimde etkilemesi, kuramsal beklentilerle uyumlu bir bulgu sunmaktadır. Bulgular ayrıca işe tutulmanın işten ayrılma niyeti üzerinde negatif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Temel psikolojik ihtiyaçların karşılanma düzeyinin, LÜE kaynakları ile işe tutulma arasındaki ilişkilerde ve işe tutulmanın işten ayrılma niyeti üzerindeki etkisinde beklenen düzenleyici rolü üstlenmediğine işaret etmektedir. Öz Belirleme Kuramı çerçevesinde özerklik boyutunun statü ile işten ayrılma niyeti arasındaki ilişkiyi, ilişkililik boyutunun ise para ile işten ayrılma niyeti arasındaki ilişkiyi anlamlı biçimde düzenlediği tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular ilgili literatür çerçevesinde tartışılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study examines how leader–member exchange (LMX) influences employees' turnover intention, focusing on the mediating role of work engagement and the moderating role of basic psychological needs (autonomy, competence, and relatedness). Drawing on Leader–Member Exchange theory, Social Exchange Resource Theory, and Self-Determination Theory, the study adopts an integrative perspective to explain the mechanisms through which exchange resources shape employees' attitudes toward their jobs and their intention to leave. Data were collected through a survey of 388 employees working in companies operating in the construction and transportation sectors, and the proposed relationships were tested using regression analyses. The findings indicate that among the resources shaping the quality of LMX, love and equipment are significantly associated with both work engagement and turnover intention. Within the framework of Social Exchange Resource Theory, love represents a particularistic social resource that strengthens employees' reciprocity perceptions toward the leader; the negative association between love and turnover intention provides empirical support for theoretical expectations while capturing a relational dimension that is often difficult to operationalize. The results further show that work engagement has a negative and statistically significant effect on turnover intention. While the effects of LMX resources on work engagement and the effect of work engagement on turnover intention did not significantly vary across different levels of basic psychological need satisfaction, autonomy was found to moderate the relationship between status and turnover intention, whereas relatedness moderated the relationship between money and turnover intention. The findings obtained have been discussed within the framework of the relevant literature.
Benzer Tezler
- Leader-member exchange and turnover intention of white-collar employees: a moderated mediation model
Beyaz yaka çalışanlarda lider üye etkileşimi ve işten ayrılma niyeti ilişkisi: Moderatörlü aracılık modeli
AYLİN CAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
PsikolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. REYHAN BİLGİÇ
- Çalışma yaşam kalitesinin iş tatmini, örgütsel bağlılık ve işten ayrılma niyeti ile ilişkisinde iş yükü ve lider-üye etkileşiminin rolü
The role of workload and leader-member exchangein the relationship between quality of working life and job satisfaction, organizational commitment, and turnover intention
MELİH ALTAY
Doktora
Türkçe
2018
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriSüleyman Demirel ÜniversitesiÇalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖMER TURUNÇ
- Eğitim örgütlerinde lider-üye etkileşiminin örgüt davranışları üzerine etkisinin incelenmesi(Bir meta analiz çalışması)
Examining the effect of leader-member exchange on organizational behaviors in educational organizations (A meta-analysis study)
AKIN GÜNGÖR
Doktora
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimEge ÜniversitesiEğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERDAL TOPRAKÇI
- Etkileşimci liderlik, örgütsel sessizlik ve işten ayrılma niyeti ilişkisi üzerine bir araştırma
A study of the relationships among interactionist leadership, organizational silence, intent to resign
KORHAN ALİ DUMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriMarmara ÜniversitesiÇalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SİBEL GÖK
- Lider-üye etkileşimi düzeyi ile işten ayrılma niyeti arasındaki ilişkide işgörenin çalışma grubu kapsayıcılığı algısının rolü
The role of perceived inclusion by employees in work groups on the relationship between leader-member exchange level and intention to leave
AYŞE CEREN MILNE