Geç Hitit, Yeni Asur ve Urartu tasvir sanatında boğa unsurlu karışık yaratıklar
Composite creatures with bull elements in the representational art of the Late Hittite, Neo-Assyrian, and Urartian civilizations
- Tez No: 1018833
- Danışmanlar: PROF. DR. RAFET ÇAVUŞOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Arkeoloji, Archeology
- Anahtar Kelimeler: Demir Çağı, Iron Age
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Arkeoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Arkeoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu doktora tez çalışması, MÖ 1. binyılda Geç Hitit, Yeni Asur ve Urartu krallıklarının tasvir sanatında yer alan boğa unsurlu karışık (hibrit) yaratıkların ikonografisini bütüncül bir perspektifle ele almayı amaçlamaktadır. Çalışma, bu yaratıkların görsel temsillerindeki benzerlikler, farklılıklar ve etkileşim süreçlerini ortaya koyarken, betimlemelerin altındaki sembolik anlam dünyasını çözümlemeyi hedeflemektedir. Tezin kapsamını, ilgili dönemlere tarihlenen steller, ortostatlar, kabartmalar, mühürler, metal kemerler, adak levhaları, mobilya aksamları ve çömlekler üzerindeki figürler oluşturmaktadır. Birincil kaynaklar arkeolojik buluntular, ikincil kaynaklar ise monografiler, kazı raporları ve antik metin çevirileridir. Metodolojik olarak ikonografik çözümleme yöntemi benimsenmiştir. Tezin ilk bölümlerinde, boğa figürünün tarih öncesi dönemlerden itibaren Anadolu ve Mezopotamya kültürlerindeki sembolik gelişimi ele alınmış, Neolitik Çağ'dan Demir Çağı'na uzanan süreçte boğaya atfedilen güç, bereket, erkeklik ve tanrısallık gibi anlam katmanları incelenmiştir. Çalışmanın ana bulguları şöyledir: Geç Hitit sanatında boğa-adam ve kanatlı boğa figürleri, Hitit İmparatorluk geleneğinin devamı olarak kutsal alanların ve saray girişlerinin koruyucuları işlevi görmüştür. Yeni Asur sanatında insan başlı kanatlı boğa heykelleri (Lamassu), devlet ideolojisinin propaganda aracı olarak saray kapılarında konumlandırılmış, kralın evrensel egemenliğini simgelemiştir. Urartu sanatında ise boğa motifi, ekonomik temel olan hayvancılıkla ilişkili olarak dini ve politik bir sembol haline gelmiş; başta Haldi, Teişeba ve Şivini olmak üzere önemli tanrılar boğa ile özdeşleştirilmiştir. Sonuç olarak, boğa unsurlu karışık yaratık ikonografisi ortak bir sembolik dilin (güç, otorite, koruma, bereket) ürünü olmakla birlikte, her kültür tarafından kendi siyasi, dini ve sosyal ihtiyaçlarına göre yeniden şekillendirilmiştir. Geç Hitit'te geleneksel devamlılık, Yeni Asur'da anıtsal propaganda, Urartu'da ise özgün ve bağdaştırıcı bir repertuvar olarak kendini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This doctoral dissertation aims to examine the iconography of bovine-hybrid creatures in the visual arts of the Late Hittite, Neo-Assyrian, and Urartian kingdoms during the 1st millennium BC from a holistic perspective. The study seeks to identify the similarities, differences, and processes of interaction in the visual representations of these creatures, while also analyzing the underlying symbolic meanings embedded in their depictions. The scope of the thesis comprises figures on stelae, orthostats, reliefs, seals, bronze belts, votive plaques, furniture fittings, and pottery vessels dating to the relevant periods. Primary sources consist of archaeological finds, while secondary sources include monographs, excavation reports, and translations of ancient texts. Methodologically, an iconographic analysis approach has been adopted. In the initial sections of the thesis, the symbolic trajectory of the bull figure from prehistoric times onward in Anatolian and Mesopotamian cultures is discussed, examining the layers of meaning—such as power, fertility, masculinity, and divinity—attributed to the bull from the Neolithic Age to the Iron Age. The main findings of the study are as follows: In Late Hittite art, bull-man and winged bull figures, continuing the tradition of the Hittite Empire, functioned as guardians of sacred areas and palace entrances. In Neo-Assyrian art, human-headed winged bull sculptures (Lamassu) were positioned at palace gates as a propagandistic tool of state ideology, symbolizing the king's universal dominion. In Urartian art, the bull motif, closely associated with animal husbandry as the economic foundation of the kingdom, became both a religious and political symbol; major deities, particularly Haldi, Teišeba, and Šivini, were identified with the bull. In conclusion, while the iconography of bovine-hybrid creatures is a product of a shared symbolic language (power, authority, protection, fertility), it was reshaped by each culture according to its own political, religious, and social needs. This manifests itself as traditional continuity in the Late Hittite context, monumental propaganda in the Neo-Assyrian context, and an original, syncretic, and diverse repertoire in the Urartian context.
Benzer Tezler
- Arkaik Dönem plastik eserleri ışığında Lykia ikonografisinde yerli ve yabancı unsurlar
Lycian iconographic elements in Archaic Period plastics
ŞÜKRÜ ÖZÜDOĞRU
- Urartu, Geç Hitit ve Yeni Asur uygarlıklarında ayna: Arkeolojik buluntular, tasvir sanatı ve yazılı metinler ışığında
The mirror in the Urartian, Neo-Hittite, and Neo-Assyriancivilizations: In the light of archaeological finds, representational art, and written sources
BERKAN YURTPAY
- Yeni Assur Krallığı'nda haremağaları
Eunuchs in Neo Assyrian Kingdom
MUHAMMED ONUR ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
ArkeolojiVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMAİL COŞKUN
- Geç Hitit, Yeni Asur ve Urartu uygarlıklarında ziyafet/yemek sahneleri
The banquet/dinner scenes in the Late Hittite, New Assyrian and Urartu civilization
İSMAİL COŞKUN
Doktora
Türkçe
2018
ArkeolojiVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAFET ÇAVUŞOĞLU