Doğa ve insan ilişkisine halkbilimsel bir yaklaşım (Gülşehir örneği)
A folkloric approach to the relationship between nature and man (the example of Gülşehir)
- Tez No: 1019052
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ TUGBA GÖNEL SÖNMEZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Halk Bilimi (Folklor), Turkish Language and Literature, Folklore
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Halk Bilim (folklor) Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Takvim; zamanı yıla, aya, güne ve saate ayıran yöntemdir. İnsanlık, tarih boyunca ilkçağlardan günümüze değin tüm dönemlerde yaşamlarını daha rahat devam ettirebilmek için zaman üzerinde bir başlangıç ve bitiş aramış, aynı zamanda doğa olaylarını inceleyerek hava ve zaman tahminlerinde bulunmuştur. Halk takvimi, mevsimlere bağlı olarak gerçekleştirilen uygulamaların halk belleğindeki karşılıklarını ifade eder. Halk meteorolojisi, doğada meydana gelen olayların yorumlanmasını ifade eder. Halk baytarlığı ve zoolojisi ise hayvan sağlığına ilişkin gelenekte var olan bilgi ve uygulamaları ifade eder. Çalışmada UNESCO tarafından belirlenen Somut Olmayan Kültürel Miras'ın (SOKÜM) beş alt başlığından biri olan“Doğa ve evrenle ilgili bilgi ve uygulamalar”adı altında değerlendirilen halk takvimi, halk meteorolojisi ve halk baytarlığı konuları ele alınmıştır. Saha araştırmasının yanı sıra yazılı kaynaklardan elde edilen verilerden hareketle örneklem bölge olarak belirlenen Gülşehir'de doğa ve insan ilişkisi, halkbilimi temelinde toplumsal işlevsel bir bakış açısıyla ele alınıp değerlendirilmiştir. Bu kapsamda Nevşehir'in Gülşehir ilçesi ve tüm köylerinde derleme yapılmış ve 113 kaynak kişi ile görüşülmüştür. Çalışmanın konu ve kapsamı dolayısıyla kaynak kişilerin çiftçi yada hayvancılıkla uğraşan kişilerden oluşmasına dikkat edilmiştir. Ayrıca araştırmanın saha derlemesi aşamasında Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi İhtisaslaşma Koordinatörlüğü tarafından desteklenen ve bursiyer olarak yer aldığım“Nevşehir'in Somut Olmayan Kültürel Mirasının Tespiti, Derlenmesi ve Envanterinin Oluşturulması”adlı DKMP23-1 numaralı projeden destek alınmıştır. Araştırmanın amacı doğa ile insan arasındaki ilişkinin nasıl kurulduğunun, sürdürüldüğünün ve günümüzdeki yansımalarının tespit edilip incelenmesidir. Araştırmanın giriş bölümü üç kısma ayrılmış olup birinci kısımda, çalışmanın örneklem bölgesi olan Gülşehir'in tarihi, coğrafi ve demografik özellikleri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci kısımda çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi açıklanmıştır. Üçüncü kısımda ise konuyla ilgili literatür taramasına yer verilmiştir. Bu bağlamda çalışmanın birinci bölümünde araştırma evrenini oluşturan Gülşehir ilçesi hakkında genel bilgilere yer verilmiştir. İkinci bölümünde ise halk takvimi ve Gülşehir halk takvimi anlatılmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde halk meteorolojisi ve Gülşehir halk meteorolojisi konularına yer verilmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise halk baytarlığı ve Gülşehir halk baytarlığı konuları incelenmiştir. Bu çalışma ile Gülşehir özelinde halk kültürünün doğa ile kurduğu ilişkinin günümüzdeki yansımaları belgelenerek halk bilgisi ürünlerinin yalnızca geçmişe ait bir miras değil, aynı zamanda günümüzde de yaşayan, işlevsel ve toplumsal belleği şekillendiren bir unsur olduğu ortaya konulmuştur.
Özet (Çeviri)
Calendar; a method that divides time into years, months, days, and hours. Throughout history, humanity has searched for a beginning and an end on time in order to be able to continue their lives more comfortably in all periods from the ancient times to the present, and at the same time has made weather and time forecasts by studying natural phenomena. The folk calendar refers to the folk memory counterparts of practices carried out in accordance with the seasons. Folk meteorology refers to the interpretation of events occurring in nature. Public veterinary medicine and zoology, on the other hand, refer to the traditional knowledge and practices related to animal health. In the study, the subjects of the folk calendar, folk meteorology and folk byte, which are evaluated under the name of“Knowledge and practices related to nature and the universe”, one of the five subheadings of the Intangible Cultural Heritage (SOKUM) determined by UNESCO, were discussed. In Gülşehir, which was determined as a sample region based on data obtained from written sources as well as field research, the relationship between nature and humans was considered and evaluated from a social functional point of view on the basis of folklore. In this context, a compilation was made in the Gülşehir district of Nevşehir and all its villages, and 113 informants were interviewed. Due to the subject and scope of the study, care was taken to ensure that the source individuals were farmers or those engaged in animal husbandry. In addition, support was received from the DKMP23-1 project called“Identification, Compilation and Inventory Creation of the Intangible Cultural Heritage of Nevsehir”, supported by the Nevsehir Hacı Bektaş Veli University Specialization Coordination and in which I participated as a scholarship holder during the field compilation phase of the research. The aim of the research is to Decipher and examine how the relationship between nature and man is established, maintained and its reflections on the present day. The introductory part of the research is divided into three parts, and in the first part, information about the historical, geographical and demographic characteristics of Gülşehir, which is the sample region of the study, is given. In the second section, the purpose, scope, and method of the study are explained. The third section includes a review of the relevant literature on the subject. In this context, the first section of the study provides general information about Gülşehir district, which constitutes the research population. In the second section, the folk calendar and the Gülşehir folk calendar are explained. The third section of the study covers folk meteorology and Gülşehir folk meteorology. In the final section of the study, the topics of folk veterinary medicine and Gülşehir folk veterinary medicine were examined. With this study, the current reflections of the relationship established by folk culture with nature in Gülşehir have been documented and it has been revealed that folk knowledge products are not only a legacy of the past, but also an element that shapes living, functional and social memory today.
Benzer Tezler
- Bir maddi kültür çevresi olarak Eskişehir eski otogarı
Eskişehir old bus station as a material culture environment
DOĞAN BEKİR BİLGE
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Halk Bilimi (Folklor)Hacettepe ÜniversitesiTürk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZKUL ÇOBANOĞLU
- Çevresel gürültü yönetimi kapsamında sessiz alanların belirlenmesine yönelik model önerisi: İşitsel peyzaj yaklaşımının kullanımı
A model proposal for identification of quiet areas under environmental noise management: Soundscape perspective
NİLGÜN AKBULUT ÇOBAN
Doktora
Türkçe
2021
Çevre MühendisliğiAkdeniz ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜRAY DOĞAN
DOÇ. DR. KADİR GEDİK
- Er Sogotoh Destanında yer alan ekolojik unsurlar
Ecological elements in the Epic of Er Sogotoh
CEREN GÜNDÜZOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıYıldız Teknik ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MERİÇ HARMANCI
- Modernist kurgu açısından Faruk Duman'ın romanları üzerine bir inceleme
A study on the novels of Faruk Duman in terms of modernist fiction
YAĞMUR ALKIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıBartın ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MACİT BALIK