VI.-VII./XII.-XIII. asırlarda Dımaşk'ta kurumsal hadis eğitimi
Institutional hadith education in Damascus in the 6th-7th/12th-13th centuries
- Tez No: 1019267
- Danışmanlar: PROF. DR. AYŞE ESRA ŞAHYAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Hadis Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
VI.-VII. (XII.-XIII.) asırlar, hadis eğitiminin kurumsal hüviyet kazandığı ve dârülhadislerin ortaya çıktığı bir dönemi ifade etmektedir. Hicri VI. asırda ilk müstakil dârülhadisin Dımaşk'ta kurulması, şehrin hadis eğitimi bakımından öne çıkan merkezlerden biri hâline gelmesinde etkili olmuştur. Bu tez, hicri VI-VII. asırlarda Dımaşk'ta hadis eğitiminin kurumsal yapısını, bu yapının etrafında teşekkül eden ilmî çevreleri ve hadis tedrisine konu olan literatürü incelemektedir. Araştırmada hadis eğitimi dârülhadislerle sınırlandırılmamış; medreseler, camiler ve hankâhlarda yürütülen faaliyetler de dikkate alınarak Dımaşk'taki hadis tedrisinin bütüncül görünümü ortaya konulmaya çalışılmıştır. Tabakât ve terâcim eserleri, şehir ve kurum tarihleri, kronikler, fehrese türü eserler ve semâ kayıtları başta olmak üzere klasik kaynaklardan istifade edilmiş; farklı kaynak türlerinden elde edilen veriler birlikte değerlendirilerek Dımaşk'taki kurumsal hadis tedrisinin yapısı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Araştırma neticesinde Dımaşk'ın hicri VI-VII. asırlarda hadis eğitiminin önde gelen merkezlerinden biri hâline geldiği tespit edilmiştir. Bu süreçte siyâsî istikrarın, vakıf temelli kurumlaşmanın, ilmî rıhlelerin ve şehirde teşekkül eden muhaddis çevrelerinin belirleyici olduğu görülmüştür. Hadis eğitiminin cami merkezli ders halkalarından kurumsal yapılara doğru genişlediği, ancak kurumsallaşmanın hoca-talebe merkezli tedris anlayışını ortadan kaldırmadığı anlaşılmıştır. Dârülhadisler başta olmak üzere farklı eğitim kurumlarında görev yapan muhaddislerin hadis öğrenimi ve öğretiminde semâ, kıraat ve icâzet gibi tahammül ve edâ yollarına başvurdukları; şeyhu'l-hadîs ve kâriu'l-hadis gibi mansıpların ise hadis tedrisinin kurumsal boyutunu yansıttığı görülmüştür. Muhaddislerin ilmî faaliyetleri incelendiğinde hadis mansıplarının bazı ailelerde kuşaktan kuşağa intikal ettiği, kadın muhaddislerin ders halkalarına iştirak ederek hadis rivayetinde bulunduğu ve mezhebî mensubiyetin hadis tedrisi bakımından mutlak belirleyicilik taşımadığı tespit edilmiştir. Semâ kayıtları üzerinden yapılan incelemeler, aynı kurumda farklı muhaddislerin ders verebildiğini, hadis dışındaki bazı metinlerin de okutulduğunu ve kadınlar ile çocuklar dâhil olmak üzere toplumun farklı kesimlerinin hadis meclislerine iştirak ettiğini göstermektedir. Ders halkalarında okutulan eserlerle şeyhu'l-hadîslerin telif faaliyetleri birlikte değerlendirildiğinde, hadis tedrisi ile telif faaliyetleri arasında karşılıklı bir ilişkinin bulunduğu anlaşılmaktadır.
Özet (Çeviri)
The 6th-7th/12th-13th Islamic centuries represent a period during which ḥadīth education acquired an institutional character and dār al-ḥadīths emerged as specialized institutions. The establishment of the first independent dār al-ḥadīth in Damascus during the 6th century AH contributed significantly to the city's rise as one of the leading centers of ḥadīth education. This dissertation examines the institutional structure of ḥadīth education in Damascus during the 6th-7th centuries AH, the scholarly circles that developed around this structure, and the literature that constituted the subject matter of ḥadīth instruction. The study does not restrict ḥadīth education to dār al-ḥadīths alone; rather, it seeks to present a comprehensive picture of ḥadīth instruction in Damascus by also considering educational activities conducted in madrasas, mosques, and khānqāhs. The research draws primarily upon classical sources, including ṭabaqāt and tarājim works, city and institutional histories, chronicles, fahrasa literature, and samāʿ records. By bringing together evidence derived from these diverse source materials, the study reconstructs the structure of institutional ḥadīth instruction in Damascus. The study demonstrates that Damascus became one of the foremost centers of ḥadīth education during the 6th-7th centuries AH. Political stability, the expansion of waqf-based institutions, scholarly travel (riḥla), and the formation of influential circles of muḥaddithun all played a decisive role in this development. It is shown that ḥadīth instruction expanded from mosque-based study circles to institutional settings, while institutionalization did not eliminate the teacher–student-centered nature of the educational process. Muḥaddithun serving in various educational institutions, particularly dār al-ḥadīths, employed modes of transmission and reception such as samāʿ, qirāʾa, and ijāza in the teaching and learning of ḥadīth. Furthermore, positions such as shaykh al-ḥadīth and qāriʾ al-ḥadīth reflected the institutional dimension of ḥadīth education. An examination of the scholarly activities of muḥaddithun further reveals that certain ḥadīth-related positions were transmitted within particular scholarly families across generations, that female muḥaddithun participated in teaching circles and engaged in the transmission of ḥadīth, and that madhhab affiliation did not constitute an absolute determinant in the field of ḥadīth instruction. The analysis of samāʿ records also indicates that different muḥaddithun could teach within the same institution, that certain non-ḥadīth texts were included in the curriculum, and that individuals from various segments of society -including women and children- attended ḥadīth sessions. Finally, a comparison between the texts studied in teaching circles and the writings produced by shaykhs al-ḥadīth demonstrates the existence of a reciprocal relationship between ḥadīth instruction and scholarly authorship.
Benzer Tezler
- Ömer Fuadi'nin Risale-i Virdiyye adlı eserindeki tasavvufi görüşleri
Omer Fuadi's sufistic opinions in his book:“Risale-i Virdiyye”
ASUMAN ÜNAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
DinSelçuk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HÜLYA KÜÇÜK
- Geliştirilmiş Ebers-Moll modelinin tranzistorlu gerilim kuvvetlendiricilerinde minimum distorsiyon şartına uygulanması
Application of modified Ebers-Moll model to distortion minimization in bipolar transistor amplifiers
SADRİ ÖZCAN
Doktora
Türkçe
1989
Elektrik ve Elektronik Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiPROF.DR. ERTUĞRUL YAZGAN
- Sa'deddîn Hammûyî'nin hayatı, eserleri ve tasavvufî görüşleri
Sa'd al-din Hammuoyi's life, works and views of sufism
ŞABAN ARĞUN
- Eyyûbîler Dönemi fıkıh çalışmaları
Başlık çevirisi yok
ABDULĞALİP ASLAN
Doktora
Türkçe
2021
DinDicle ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUHAMMED TAYYİB KILIÇ