İslam-Osmanlı hukukunda hükümdarın mesuliyeti
The responsibility of the ruler in Islamic-Ottoman law
- Tez No: 1019330
- Danışmanlar: PROF. DR. EKREM BUĞRA EKİNCİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hukuk, Tarih, Law, History
- Anahtar Kelimeler: Cezai sorumluluk, Hukuki sorumluluk, Siyasi sorumluluk, Criminal liability, Legal responsibility, Political responsibility
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kamu Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, İslam-Osmanlı hukukunda hükümdarın mesuliyetinin mahiyeti ve hududu üzerinde durulmuştur. Mesuliyet mefhumu; hukukî, cezaî ve siyasî manada hükümdarın mesul tutulup tutulamamasını ifade edecek şekilde ele alınmıştır. İslam hukuku, hükümdarın mesuliyetine dair mevzuları doğrudan hükme bağlamamıştır. Ancak ilk devirlerde Kur'an-ı Kerîm ile Sünnetteki esaslara istinat eden tatbikat ve sonrasında buna dair kaleme alınan kaynaklar ışığında mesele tetkik olunduğunda, İslam devletinde hükümdarın hukukî cihetle gayrimesul bulunmadığı anlaşılmaktadır. Hükümdar, tebaadan her fert gibi hususî hukuk süjesi olarak tam bir mesuliyet taşımaktadır ve muhakeme edilebilir. Cezaî sahada ise makamının getirdiği bazı imtiyazlar haricinde, hükümdarın yine gayrimesul olmadığı; icabında mesuliyetine gidilebileceği görülmektedir. Lakin siyasî sahada, İslam hukukunun sınırlarında kalmak kaydıyla, hükümdarın gayrimesul bulunduğu telakkisi hâkimdir. Hal' vakaları da bu meyanda tetkik olunmuştur. Çalışma neticesinde, hemen bütün İslam hükümdarları gibi Osmanlı padişahları için de bu hükümlerin câri olduğu tespit edilmiştir. Padişahların hukukî ve cezaî cihetle gayrimesul olmadığına işaret eden hadiselerin yanı sıra; 1876'da ilan edilen Kanun-ı Esasî'nin beşinci maddesinde Osmanlı Devleti'nde padişahın siyaseten gayrimesul olduğunun tanzim edilmesi de bu tespiti teyit eder mahiyettedir.
Özet (Çeviri)
This study examines the nature and limits of the ruler's liability in Islamic-Ottoman law. The concept of liability is addressed in terms of whether the ruler can be held liable in legal, criminal and political contexts. Islamic law has not directly legislated on matters concerning the ruler's liability. However, when the issue is examined in the light of early practices based on the principles of the Holy Qur'an and the Sunnah, and the subsequent sources written on the subject, it becomes clear that the ruler is not exempt from legal liability in an Islamic state. The ruler, like every individual among the subjects, bears full liability as a subject of private law and is subject to legal proceedings. In the criminal sphere, it is observed that, apart from certain privileges conferred by his office, the ruler is not exempt from liability; where necessary, he may be held accountable. However, in the political sphere, the prevailing view is that the ruler is not liable, provided that this remains within the bounds of Islamic law. Cases of deposition have also been examined in this context. The study concluded that these provisions apply to Ottoman sultans, just as they do to virtually all Islamic rulers. In addition to the events indicating that sultans are not exempt from legal and criminal liability, the stipulation in Article 5 of the Constitution of 1876 that the sultan is politically exempt in the Ottoman Empire also serves to confirm this finding.
Benzer Tezler
- İslam-Osmanlı hukukunda çocuğun hukuki durumu
Legal status of child in Islamic-Ottoman law
GAMZE NUR ŞAHİN
- Üsrûşenî'den Osmanlı fetvasına İslam/Hanefi çocuk hukukunun temel ilkeleri
The fundamental principles of Islamic/Hanafi child law from Usrūshenī to Ottoman Fatwas
HALİME ÇINAR
Doktora
Türkçe
2024
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MURTEZA BEDİR
- İslam Hukuk tarihinde kanun yolu olarak Temyiz mahkemesi ve Osmanlı Devleti`ndeki işleyişi
Court of appeal in the history of Islamic Law as course of law and its operation in Ottoman State
MUSTAFA GÜRBÜZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
DinAnkara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF.DR. ŞAMİL DAĞCI
- Mecelle şerhlerinde zarûret hali ile ilgili hükümlerin değerlendirilmesi
The assessment of provisions concerning necessity in the commentary on the medjelle
ÖMER ÖRUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
HukukDüzce ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖMER MENEKŞE