Üniversite kampüslerinin sürdürülebilirlik performansının ahp yöntemiyle değerlendirilmesi
Evaluation of the sustainability performance of university campuses using the analytic hierarchy process (AHP)
- Tez No: 1019512
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MÜGE ÜNAL ÇİLEK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Fırat Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimarlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Eğitim yapıları, yüksek kullanıcı yoğunluğu ve sürekli kullanım özellikleri nedeniyle sürdürülebilirlik uygulamalarının değerlendirilmesi açısından önemli yapı türlerindendir. Bu çalışmada, Fırat Üniversitesi Mimarlık Fakültesi binası ve yakın çevresinin mekânsal sürdürülebilirlik performansının AHP tabanlı Kampüs Yapısı Mekânsal Sürdürülebilirlik Değerlendirme Modeli (KAMP-SDM) kullanılarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırma beş aşamada yürütülmüştür. (1) Literatür incelemesi doğrultusunda enerji ve çevresel uyum, su ve kaynak yönetimi, malzeme ve yapı özellikleri, konfor ve kullanıcı sağlığı ile ulaşım ve dış çevre kalitesi olmak üzere 5 ana kriter, 16 alt kriter ve 51 ölçüt belirlenmiştir. (2) Zemin kat, birinci kat, ikinci kat ve vaziyet planına ilişkin veriler saha gözlemleri, teknik dokümanlar ve fotoğraf kayıtları aracılığıyla elde edilmiş, mekânlar 0–2 puan aralığında değerlendirilmiştir. (3) AHP yöntemi kapsamında uzman görüşlerine dayalı ikili karşılaştırma matrisleri oluşturulmuş, kriter ağırlıkları hesaplanmış ve tutarlılık analizleri yapılmıştır. (4) Elde edilen puanlar kriter ağırlıklarıyla ilişkilendirilerek mekânların sürdürülebilirlik performansları ve uygunluk düzeyleri hesaplanmıştır. (5) SWOT analizi doğrultusunda sürdürülebilirlik performansının geliştirilmesine yönelik öneriler geliştirilmiştir. Araştırma sonucunda zemin kat %53,93 uygunluk oranı ile“orta”uygunluk sınıfında yer alırken, birinci kat (%62,22), ikinci kat (%65,02) ve vaziyet planı (%63,68)“yüksek”uygunluk sınıfında değerlendirilmiştir. Bulgular, yapının genel olarak orta ve yüksek düzeyde sürdürülebilirlik performansı sergilediğini göstermektedir. Kullanıcı sağlığı ve konforu, erişilebilirlik, yapısal dayanıklılık ve enerji verimliliği kriterlerinde yüksek performans elde edilirken; yenilenebilir enerji sistemlerinin bulunmaması, yağmur suyu ve gri su geri kazanım uygulamalarının yer almaması, geri dönüştürülmüş malzeme kullanımının sınırlı olması ve sürdürülebilir ulaşım altyapılarının yetersizliği temel eksiklikler olarak belirlenmiştir. Ayrıca zemin katta yer alan bazı mekânların kısmen zemin kotu altında bulunması nedeniyle doğal aydınlatma ve doğal havalandırma performanslarının üst katlara kıyasla daha düşük olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca Çalışma sonuçlarının SKA 4 (Nitelikli Eğitim), SKA 7 (Erişilebilir ve Temiz Enerji), SKA 11 (Sürdürülebilir Şehirler ve Topluluklar), SKA 12 (Sorumlu Üretim ve Tüketim) ve SKA 13 (İklim Eylemi) ile ilişkili olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak geliştirilen AHP tabanlı KAMP-SDM'nin eğitim yapılarının mekânsal sürdürülebilirlik performansının belirlenmesinde uygulanabilir, sistematik ve bütüncül bir karar destek aracı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
Educational buildings are important building types for evaluating sustainability practices due to their high occupancy and continuous use. This study aims to evaluate the spatial sustainability performance of the Faculty of Architecture Building and its surrounding environment at Fırat University using the AHP-based Campus Building Spatial Sustainability Assessment Model (KAMP-SDM). The research was conducted in five stages. (1) Based on a comprehensive literature review, five main criteria, sixteen sub-criteria, and fifty-one indicators were established, including energy and environmental compatibility, water and resource management, material and building characteristics, comfort and occupant health, and transportation and outdoor environmental quality. (2) Data for the basement floor, ground floor, first floor, and site plan were obtained through field observations, architectural drawings, technical documents, and photographic records, and the spaces were evaluated using a scoring system ranging from 0 to 2. (3) Pairwise comparison matrices were developed based on expert opinions within the Analytic Hierarchy Process (AHP), criterion weights were calculated, and consistency analyses were performed. (4) Sustainability performance scores and compliance levels of the spaces were calculated by integrating the obtained scores with the criterion weights. (5) Finally, a SWOT analysis was conducted to develop recommendations for improving sustainability performance.The results indicated that the basement floor achieved a 53.93% compliance rate and was classified as having moderate sustainability performance, whereas the ground floor (62.22%), first floor (65.02%), and site plan (63.68%) were classified as having high sustainability performance. Overall, the building demonstrated moderate to high sustainability performance. High performance was observed in occupant health and comfort, accessibility, structural durability, and energy efficiency. However, the absence of renewable energy systems, rainwater harvesting and greywater recycling applications, limited use of recycled materials, and inadequate sustainable transportation infrastructure were identified as the main deficiencies. Furthermore, some spaces located partially below ground level on the basement floor exhibited lower natural lighting and natural ventilation performance than the upper floors. The findings were found to be associated with SDG 4 (Quality Education), SDG 7 (Affordable and Clean Energy), SDG 11 (Sustainable Cities and Communities), SDG 12 (Responsible Consumption and Production), and SDG 13 (Climate Action). Consequently, the proposed AHP-based Campus Building Spatial Sustainability Assessment Model (KAMP-SDM) proved to be a practical, systematic, and comprehensive decision-support tool for assessing the spatial sustainability performance of educational buildings.
Benzer Tezler
- Environmental and economic assessment of zero waste management
Sıfır atık yönetiminin çevresel ve ekonomik sonuçlarının değerlendirilmesi
KADRİYE ELİF MAÇİN
Doktora
İngilizce
2023
Çevre Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSMAN ATİLLA ARIKAN
DOÇ. DR. ANDERS DAMGAARD
- The morphological side of academic space: A sustainability and liveability multi-criteria evaluation of university-city interaction
Akademik mekanın morfolojik yüzü: Üniversite-şehir etkileşiminin sürdürülebilirlik ve yaşanabilirlik açılarından çok- kriterli değerlendirmesi
HANIYE RAZAVIVAND FARD
Doktora
İngilizce
2019
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YÜKSEL DEMIR
- Sürdürülebilir kampüs tasarımı kapsamında enerji etkin yaklaşımlar: Dokuz Eylül Üniversitesi örneğinin incelenmesi
Energy-efficient approaches within the scope of sustainable campus design: A case study of Dokuz Eylül University
MUHAMMED BUĞRA YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Şehircilik ve Bölge PlanlamaDokuz Eylül ÜniversitesiŞehircilik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SİBEL ECEMİŞ KILIÇ
- Üniversite kampüslerinin sürdürülebilirlik özelliklerinin incelenmesi: Trakya Üniversitesi Balkan Yerleşkesi örneği
Examination of sustainability characteristics of university campuses: Trakya University Balkan Campus example
TUĞBA DARENDELİOĞLU
- Üniversite kampüslerinin sürdürülebilirlik açısından değerlendirilmesi: Ondokuz Mayıs Üniversitesi örneği
Evaluation of university campuses in terms of sustainability: A case of Ondokuz Mayıs University
ÖZGE KÖKSAL
Doktora
Türkçe
2022
Çevre MühendisliğiOndokuz Mayıs ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YÜKSEL ARDALI