The digital divide and global AI inequality: A quantitative study of access and development in the global south vs global north
Dijital uçurum ve küresel yapay zeka eşitsizliği: Küresel güney ile küresel kuzey'de erişim ve kalkınmaya ilişkin nicel bir çalışma
- Tez No: 1019945
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET CEMAL ERTÜRK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Uluslararası İlişkiler, International Relations
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: İstanbul Kültür Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yapay zekâ (YZ), küresel ekonomi üzerinde dönüştürücü bir etkiye sahip olmasına rağmen, gelişimi ülkeler arasında eşit dağılmamaktadır. Bu tez, Yapısal Bağımlılık Teorisi çerçevesinde küresel yapay zekâ eşitsizliğini inceleyerek, yapay zekâ kapasitesindeki farklılıkların Küresel Kuzey ile Küresel Güney arasındaki dijital uçurumu ve mevcut yapısal eşitsizlikleri nasıl derinleştirdiğini araştırmaktadır. Araştırmada, 2013–2023 yılları arasında 35 ülkeye ait ikincil veriler kullanılmıştır. Ülkelerin yapay zekâ geliştirme kapasitesini ölçmek amacıyla, temel göstergelerin Min–Maks normalizasyonu yöntemiyle Yapay Zekâ Gelişim Endeksi (Artificial Intelligence Development Index – AIDI) oluşturulmuştur. Elde edilen veriler betimsel istatistikler ve regresyon analizi kullanılarak değerlendirilmiş, yapay zekâ gelişimi ile sosyoekonomik gelişmişlik arasındaki ilişki incelenmiştir. Araştırma bulguları, yapay zekâ gelişimi açısından ülkeler arasında önemli farklılıklar bulunduğunu ve teknolojik açıdan gelişmiş ülkelerin AIDI'nin tüm temel boyutlarında gelişmekte olan ülkelere göre daha yüksek performans gösterdiğini ortaya koymuştur. Bulgular ayrıca, yapay zekâ gelişimi ile ekonomik gelişmişlik arasında anlamlı bir ilişki bulunduğunu ve yapay zekânın küresel güç, rekabet ve kalkınmanın stratejik belirleyicilerinden biri hâline geldiğini göstermektedir. Nicel analiz yöntemlerini Uluslararası İlişkiler kuramıyla bütünleştiren bu çalışma, yapay zekâ eşitsizliğinin ölçülmesine yönelik özgün bir ampirik çerçeve sunmakta ve günümüz yapay zekâ ekosistemindeki eşitsizliklerin yapısal bağımlılık ilişkileriyle yakından bağlantılı olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, daha kapsayıcı yapay zekâ yönetişimi, dijital egemenliğin güçlendirilmesi ve küresel ölçekte daha adil ve sürdürülebilir bir yapay zekâ ekosisteminin oluşturulmasına yönelik politika önerileriyle sonuçlanmaktadır.
Özet (Çeviri)
Artificial Intelligence (AI) has emerged as a transformative force in the global economy, yet its development remains highly uneven across countries. This thesis examined global AI inequality through the theoretical lens of Dependency Theory, exploring how disparities in AI capabilities reinforce the digital divide and existing structural inequalities between the Global North and the Global South. Using secondary data from 35 countries between 2013 and 2023, the study developed the Artificial Intelligence Development Index (AIDI) through Min–Max normalization of key indicators representing AI capacity, innovation, digital infrastructure, and technological readiness. Descriptive and correlation analyses were employed to examine the relationship between AI development and broader socioeconomic conditions. The findings revealed significant disparities in AI development, with technologically advanced countries consistently outperforming developing economies across the dimensions of the AIDI. The results further demonstrated a strong association between AI development and socioeconomic advancement, supporting the argument that AI has become a strategic source of global power and competitiveness. By integrating quantitative analysis with International Relations theory, this study contributes a novel empirical framework for assessing AI inequality and provides evidence that contemporary AI development reflects broader patterns of structural dependency. The research concludes by advocating for more inclusive AI governance, strengthened digital sovereignty, and international cooperation to promote equitable and sustainable AI development.
Benzer Tezler
- Bridging the quantum divide: Global and corporate strategies in the age of quantum technology
Kuantum uçurumu ile mücadele: Post-kuantum çağda küresel ve kurumsal stratejiler
ADEM NAS
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Bilim ve Teknolojiİstanbul Teknik Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ADNAN VEYSEL ERTEMEL
- Dijital erişilebilirlik bağlamında kullanıcı memnuniyeti odaklı bir değerlendirme itü kaum internet sayfası örneklemi
A user satisfaction oriented evaluation in the scope of digital accessibility the case of itu kaum website
OYLUM BÜLBÜL
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiKentsel Tasarım Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HATİCE AYATAÇ
- Analysis of mobile telecommunications sector in Türkiye on the eve of 5G transition
5G teknolojisi geçiş sürecinde Türkiye'de mobil telekomünikasyon sektörünün analizi
AYHAN TÖZER
Doktora
İngilizce
2023
Bilim ve TeknolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiBilim ve Teknoloji Politikası Çalışmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. ERKAN ERDİL
- Sayısal arazi modeli üzerine bir inceleme
Başlık çevirisi yok
OSMAN ALP
Doktora
Türkçe
1998
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiJeodezi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET AKSOY
- Leveraging ai in construction management
İnşaat proje yönetiminde yapay zekadan faydalanma
BARAN AKOL
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATMA PINAR ÇAKMAK