Sağlık kurumlarında toksik yönetici davranışlarının işe angaje olma ve işten ayrılma niyeti üzerine etkisinde örgütsel insandışılaştırmanın aracı ve psikolojik iyi oluşun düzenleyici rolü
The mediating role of organizational dehumanization and the moderating role of psychological well-being in the effect of toxic manager behaviors on work engagement and turnover intention in healthcare organizations
- Tez No: 1020277
- Danışmanlar: PROF. DR. SEYHAN ÇİL KOÇYİĞİT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sağlık Yönetimi, Healthcare Management
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sağlık Kurumları Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, sağlık kurumlarında toksik yönetici davranışlarının işe angaje olma ve işten ayrılma niyeti üzerindeki etkisinde örgütsel insandışılaştırmanın aracı, psikolojik iyi oluşun ise düzenleyici rolünü incelemeyi amaçlamıştır. Kesitsel tarama deseniyle yürütülen araştırmanın verileri, kamu ve özel sağlık kuruluşlarında görev yapan 782 sağlık çalışanından kolayda örnekleme yöntemiyle toplanmıştır. Ölçüm modeli AMOS yazılımıyla kovaryans tabanlı doğrulayıcı faktör analizi aracılığıyla doğrulanmış, yapısal ilişkiler SmartPLS 4 yazılımıyla kısmi en küçük kareler yapısal eşitlik modellemesi kullanılarak test edilmiştir. Lagios vd. (2024) tarafından geliştirilen beş maddelik Örgütsel İnsandışılaştırma Ölçeği kısa formu Türkçeye uyarlanmış ve güçlü psikometrik özellikler sergilemiştir (α = 0,942; CR = 0,956; AVE = 0,812). Sınanan on hipotezden sekizi desteklenmiştir. Toksik yönetici davranışları işe angaje olmayı doğrudan azaltmış (β = −0,104; p = 0,021) ve işten ayrılma niyetini artırmıştır (β = 0,145; p < 0,001). Modelin en güçlü yolunu toksik yönetici davranışlarının örgütsel insandışılaştırma üzerindeki etkisi oluşturmuş (β = 0,494), örgütsel insandışılaştırma da hem işe angaje olmayı (β = −0,280) hem işten ayrılma niyetini (β = 0,399) anlamlı biçimde etkilemiştir. Dolaylı etkilerin doğrudan etkilerden büyük çıkması, örgütsel insandışılaştırmanın merkezî bir aktarım mekanizması olduğuna işaret etmektedir. Psikolojik iyi oluş beklenen tamponlama etkisini göstermemiş, aksine bu ilişkiyi güçlendiren paradoksal bir örüntü sergilemiştir (β = 0,075; p = 0,021). Bulgular, sağlık kurumlarında çalışan tutum ve niyetlerini iyileştirmeye yönelik müdahalelerin yönetim pratikleri ile örgütsel yapıların insancıllaştırılması düzeyinde ele alınması gerektiğine işaret etmektedir.
Özet (Çeviri)
This study examined the effects of toxic manager behaviors on healthcare workers' work engagement and turnover intention, with organizational dehumanization as a mediator and psychological well-being as a moderator. Employing a cross-sectional survey design, data were collected through convenience sampling from 782 healthcare workers employed in public and private healthcare organizations. The measurement model was confirmed through covariance-based confirmatory factor analysis using AMOS, and structural relationships were tested through partial least squares structural equation modeling using SmartPLS 4. The five-item short form of the Organizational Dehumanization Scale developed by Lagios et al. (2024) was adapted into Turkish and demonstrated strong psychometric properties (α = .942; CR = .956; AVE = .812). Eight of the ten hypotheses were supported. Toxic manager behaviors directly reduced work engagement (β = −.104; p = .021) and increased turnover intention (β = .145; p < .001). The path from toxic manager behaviors to organizational dehumanization constituted the strongest single path in the model (β = .494), and organizational dehumanization significantly affected both work engagement (β = −.280) and turnover intention (β = .399). Indirect effects exceeded direct effects, indicating that organizational dehumanization served as a central mediating mechanism. Psychological well-being did not demonstrate the expected buffering effect; instead, it displayed a paradoxical pattern that strengthened this relationship (β = .075; p = .021). The findings indicate that interventions should address the humanization of management practices and organizational structures.
Benzer Tezler
- Sağlık kurumlarında toksik liderlik davranışlarının iş gören üzerindeki stres ve tükenmişliğe etkileri
The effect of toxic leadership behaviors on employee stress and burnout in health institutions
MUSTAFA KEMAL DOĞMAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Sağlık Yönetimiİstanbul Aydın ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA METE
- Sağlık kurumlarında toksik liderliğin çalışanların örgütsel bağlılıklarına etkisi
The effect of toxic leadership in health institutions on employee organizational commitment
ESMA AYTEKİN GÜLER
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
İşletmeToros Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YAVUZ KORKMAZYÜREK
- Kamu hastanesi sağlık çalışanlarının toksik liderlik ve çalışan üretkenliğine ilişkin görüşlerinin değerlendirilmesi
Başlık çevirisi yok
ESRA İLBEYİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Sağlık YönetimiAkdeniz ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUKADDES ÖRS
- Bir atık ara depolama tesisindeki sağlık sektörü kaynaklı tehlikeli atıkların değerlendirilmesi
Assessment of hazardous waste from the healthcare sector in a temporary storage facility
İLKNUR AYVAZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Halk SağlığıMarmara ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİMET EMEL LÜLECİ