Deprem riski yüksek bölgelerdeki geleneksel konutların deprem davranışlarının incelenmesi ve güçlendirme önerileri: Safranbolu örneği
Investigation of earthquake behaviors of traditional houses in high earthquake risk areas and reinforcement suggestions: The case of Safranbolu
- Tez No: 1020321
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MEHMET MUTLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karabük Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, kültürel mirasın önemli bileşenlerinden biri olan ve yüksek deprem tehlikesi altında bulunan Safranbolu geleneksel konutlarının deprem davranışı tipolojik özellikleri dikkate alınarak incelenmiştir. Çalışmanın amacı, Safranbolu geleneksel konutlarının deprem davranışını mimari ve yapısal özellikleri birlikte değerlendirerek ortaya koymak, koruma ilkeleriyle uyumlu güçlendirme stratejileri geliştirmek ve tipolojik özelliklere bağlı güçlendirme kararlarının oluşturulmasına yönelik bir model önerisi sunmaktır. Bu doğrultuda, Safranbolu geleneksel konutlarının yaygın tipolojik özelliklerini temsil eden kat sayısı, plan tipi, çıkma türü ve zemin kat cephe boşluk oranı değişkenleri esas alınarak yedi temsil analiz modeli oluşturulmuştur. Her modelin ahşap karkas ve taş yığma taşıyıcı sistemleri sonlu elemanlar yöntemiyle modellenmiş; modal analizler ile doğrusal elastik analizler gerçekleştirilmiştir. Analizler, 2018 Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018), TS 498 Yapı Elemanlarının Boyutlandırılmasında Alınacak Yüklerin Hesap Değerleri ve TS 647 Ahşap Yapıların Hesap ve Yapım Kuralları esas alınarak SAP2000 programı kullanılarak gerçekleştirilmiş ve elde edilen sonuçlar karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Analiz sonuçları, kat sayısının artmasının, sofa alanının merkezden uzaklaşmasının, çıkma geometrisinin asimetrik hâle gelmesinin ve zemin kat cephe boşluk oranının artmasının yapıların deprem davranışını olumsuz etkilediğini ortaya koymuştur. Buna karşılık, daha düzenli plan geometrisine ve dengeli rijitlik dağılımına sahip tipolojilerin deprem yükleri altında daha kontrollü bir davranış sergilediği belirlenmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda ahşap karkas sistem için çerçeve sistemin güçlendirilmesi, bağlantı noktalarının güçlendirilmesi, kiriş ve dikme kesitlerinin artırılması; taş yığma sistem için ise yatay hatıl uygulanması ve boşluk bölgelerinin ahşap elemanlarla güçlendirilmesi yöntemleri değerlendirilmiştir. Belirlenen güçlendirme yöntemleri her tipoloji modeline ayrı ayrı uygulanmış, analizler tekrarlanarak güçlendirme öncesi ve sonrası yapı davranışları karşılaştırılmıştır. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda tipolojik değişkenlere bağlı olarak ortaya çıkan yapısal riskler belirlenmiş, bu risklere uygun güçlendirme müdahaleleri önerilmiş ve tipoloji tabanlı bir güçlendirme karar matrisi geliştirilmiştir. Böylece, tipolojik özellikler ile yapısal riskler ve önerilen güçlendirme müdahaleleri arasındaki ilişki sistematik bir çerçevede ortaya konularak, Safranbolu geleneksel konutlarında koruma ilkeleri doğrultusunda güçlendirme kararlarının oluşturulmasına yönelik bilimsel bir karar destek modeli sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
This study investigates the seismic behavior of the traditional Safranbolu houses, which constitute an important component of the cultural heritage and are located in a region with a high seismic hazard, by considering their typological characteristics. The primary objective of the study is to evaluate the seismic behavior of traditional Safranbolu houses through an integrated architectural and structural perspective, to develop strengthening strategies compatible with conservation principles, and to propose a model for establishing strengthening decisions based on typological characteristics. Accordingly, seven representative analytical models were developed based on the predominant typological characteristics of traditional Safranbolu houses, including the number of storeys, plan configuration, projection type, and ground-floor masonry wall opening ratio. The timber frame and stone masonry structural systems of each representative model were modeled using the finite element method, and both modal and linear elastic analyses were performed. The analyses were conducted using the SAP2000 software in accordance with the Turkish Building Earthquake Code (TBEC 2018), TS 498: Design Loads for Buildings, and TS 647: Design and Construction Rules for Timber Structures, and the results were comparatively evaluated. The analytical results revealed that an increase in the number of storeys, the relocation of the sofa space away from the central position, the development of asymmetric projection geometries, and an increase in the ground-floor masonry wall opening ratio adversely affected the seismic performance of the buildings. Conversely, typologies with more regular plan configurations and balanced stiffness distributions exhibited more favorable seismic behavior under earthquake loading. Based on the findings, strengthening techniques including strengthening of the timber frame system, strengthening of connection joints, enlargement of beam and column cross-sections for the timber structural system, as well as the application of horizontal timber bands and strengthening of wall openings with timber elements for the stone masonry system, were evaluated. The proposed strengthening methods were individually applied to each typological model, and the structural responses before and after strengthening were comparatively assessed through repeated numerical analyses. Based on the obtained results, the structural risks associated with different typological parameters were identified, appropriate strengthening interventions were proposed, and a typology-based strengthening decision-support model was developed. Consequently, by systematically establishing the relationships among typological characteristics, structural risks, and strengthening interventions, the proposed decision matrix provides a scientific decision-support model for determining conservation-oriented strengthening strategies for traditional Safranbolu houses.
Benzer Tezler
- Deprem zarar görebilirliği odaklı parametrelerin konut değerine etkilerinin yapay zekâ destekli modeller ile analizi: İstanbul ili Anadolu yakası örneği
Impact of earthquake vulnerability-oriented parameters on housing values using ai-based models: the case of the Anatolian side of İstanbul province
MUHAMMED ALİ TURAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
İnşaat MühendisliğiYıldız Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HANDE ALADAĞ
DOÇ. DR. GÖKHAN DEMİRDÖĞEN
- 21. yüzyıl dönümünde insan kaynaklı afetlerde toplu göçler ve geriye dönüş sürecinde tarihi çevreye yönelik risklerin yönetimi
Management of risks for historic environment in mass migration and return processes due to human induced disasters at the turn of the 21st century
SAADET GÜNDOĞDU
- Kahramanmaraş'ta deprem ve ahşap konut algısı üzerine araştırmalar
Researches on earthquake and wooden housing perception in Kahramanmaraş
HAVANA DEBGİCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Ağaç İşleriKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiOrman Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM BEKTAŞ
- Assessment of urbanization history of Addis Ababa city, Ethiopia
Addıs Ababa cıty, Ethıopıa'nın kentleşme tarihinin değerlendirilmesi
ABDURAHMAN HUSSEN YIMER
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMersin ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ CENAP YOLOĞLU
- Türkiye'de karbon emisyonlarının azaltılmasına yönelik lamine masif ahşap mimarisi ve yöntemleri
Laminated mass timber architecture and methods for reducing carbon emissions in Türkiye
ÜLKEM ARTUÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SİNAN MERT ŞENER