Yeşil yönetim endeksi: İşletme yönetimlerinde yeşilleşme düzeyini ölçmeye yönelik bir endeks geliştirme ve uygulama
Green management index: Development and application of an index to measure the greening level in business management
- Tez No: 1020391
- Danışmanlar: PROF. DR. ALİ ERBAŞI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yönetim ve Organizasyon Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mevcut araştırmalar çoğunlukla makro düzeydeki çevresel performans ölçümlerine odaklansa da literatür, mikro düzeyde işletme yönetimlerinin yeşilleşme düzeyini ölçmeye yönelik bir endeksten yoksundur. Bu durum, organizasyonel düzeydeki çevresel çabaların ölçülebilirliğini kısıtlayan önemli bir araştırma boşluğu yaratmaktadır. Bu araştırma, işletme yönetimlerinin yeşilleşme düzeylerini bütüncül, ölçülebilir ve karşılaştırılabilir biçimde değerlendirmeye yönelik özgün bir Yeşil Yönetim Endeksi geliştirerek ve geliştirilen endeksin pilot uygulamasını yaparak literatürdeki bu boşluğu doldurmayı amaçlamıştır. Araştırmada karma yöntem yaklaşımı benimsenmiş ve beş aşamalı bir endeks geliştirme süreci takip edilmiştir. İlk aşamada detaylı bir literatür taraması ve doküman incelemesi yapılmış, ikinci aşamada ise 581 maddeli kriter havuzu oluşturulmuş ve endeks modelinin genel tasarımı yapılmıştır. Bu aşamada Henri Fayol'un (1916) klasik yönetim fonksiyonları temel alınarak Yeşil Planlama, Yeşil Örgütleme, Yeşil Yöneltme, Yeşil Koordinasyon ve Yeşil Denetim olmak üzere beş boyuta sahip bir model tasarımı oluşturulmuştur. Yine bu aşamada kapsamlı kriter havuzu; tekrar eden, birbirine benzeyen veya doğrudan ölçülebilirliği sınırlı olan unsurlar açısından yeniden gözden geçirilerek 32 kriterli bir yapıya dönüştürülmüştür. Üçüncü aşamada; alan akademisyenleri, işletme yöneticileri ve çevre mühendislerinden oluşan 12 kişilik bir uzman grubunun 32 kriterli yapıyı değerlendirmeleri sağlanmıştır. Dördüncü aşamada, 5 boyut ve 32 kriterin kendi aralarındaki önem derecelerinin belirlenmesi amacıyla Analitik Hiyerarşi Proses (AHP) yöntemi kullanılarak ikili karşılaştırma matrisleri, normalizasyon işlemleri ve geometrik ortalama hesaplamaları aracılığıyla boyut ve kriter ağırlıkları belirlenmiştir. Uzman grupları arasındaki karşılaştırmalar, akademisyenlerin kavramsal bütünlük ve teorik tutarlılığı; işletme yöneticilerinin uygulanabilirlik, motivasyon ve iş birliğini; çevre mühendislerinin ise teknik uygulanabilirlik ve çevresel standartlara yönelik kriterleri daha fazla önemsediğini göstermiştir. Sonuçta Yeşil Yönetim Endeksinde en yüksek ağırlığa sahip boyutun Yeşil Planlama (%24,69) olduğu, bunu sırasıyla Yeşil Koordinasyon (%22,47), Yeşil Yöneltme (%20,02), Yeşil Denetim (%19,79) boyutlarının izlediği, görece en düşük önem ağırlığına sahip boyutun ise Yeşil Örgütleme (%13,03) olduğu belirlenmiştir. 32 kriter arasında en yüksek nihai ağırlığa sahip ilk üç kriter sırasıyla YK2-Yeşil İş Birliği (%8,85), YK1-Yeşil Amaç Birliği (%6,91) ve YY3-Yeşil İletişim (%6,86) olarak belirlenirken; en düşük nihai ağırlığa sahip kriterler ise YÖ12-Yeşil Denge (%0,41), YÖ13-Çevresel Özerklik (%0,61) ve YÖ3-Yeşil Odaklı Departman (%0,71) olarak tespit edilmiştir. Takip edilen endeks geliştirme sürecinin beşinci ve son aşamasında, önerilen endeks modeli demir-çelik sektöründe faaliyet gösteren ve ISO 14001 belgesine sahip bir işletmede pilot olarak uygulanmıştır. Pilot uygulamada veriler, işletmenin çevre yönetiminden sorumlu iki yönetici ve bir çevre uzmanı refakatinde yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Her bir kriter için elde edilen puanlar, AHP yöntemiyle hesaplanan nihai kriter ağırlıklarıyla çarpılarak işletmenin toplam Yeşil Yönetim Skoru hesaplanmıştır. Pilot işletmenin Yeşil Yönetim Skoru 3,60/5 (72,06/100) olarak bulunmuştur. Bulgular, pilot işletmenin boyutlar için sırasıyla Yeşil Planlama (3,89/5; 77,87/100), Yeşil Örgütleme (3,68/5; 73,54/100), Yeşil Yöneltme (3,34/5; 66,85/100), Yeşil Koordinasyon (3,39/5; 67,88/100) ve Yeşil Denetim (3,69/5; 73,83/100) puanlarına sahip olduğunu göstermiştir. Bu veriler, pilot işletmenin özellikle Yeşil Planlama, Yeşil Denetim ve Yeşil Örgütleme boyutlarında görece güçlü bir performans sergilediğini ortaya koyarken; Yeşil Koordinasyon ve Yeşil Yöneltme boyutlarındaki daha düşük sonuçlar, pilot işletmede yeşil süreçler arasında bütünleşik uyumun güçlendirilmesi, çalışanların yeşil hedefler doğrultusunda yönlendirilmesi ve yeşil davranışların örgüt genelinde daha fazla içselleştirilmesi konusunda gelişim ihtiyacının olduğuna işaret etmiştir. Bu aşamada literatür için 5 seviyeli bir Yeşil Yönetim Olgunluk Haritası önerilmiş, uygulama neticesinde pilot işletmenin 4. seviye olan Yeşil Dönüşümcü Yönetim sınıfında olduğu değerlendirilmiştir. Bu araştırma, mevcut çevresel performans ve sürdürülebilirlik endekslerinden farklı olarak, işletmelerin yeşil yönetim düzeyini yalnızca çevresel çıktılar, karbon salımı, çevresel raporlama gibi makro sürdürülebilirlik göstergeleri üzerinden değil; planlama, örgütleme, yöneltme, koordinasyon ve denetim perspektifinde yönetimin temel fonksiyonları üzerinden ele almaktadır. Geliştirilen Yeşil Yönetim Endeksi, işletmeler için bir öz değerlendirme aracı, denetçiler için bir skorlama kartı ve araştırmacılar için yeşil yönetim düzeyini ölçmeye yönelik özgün bir model sunmaktadır. Sonraki araştırmalar, mevcut endeksi kullanarak işletme yönetimlerinin yeşilleşme düzeylerini ölçebilir, ölçüm sonuçlarını farklı değişkenlerle ilişkilendirerek analiz edebilir veya mevcut endeksten yola çıkarak yapılandırılmış ölçme araçları geliştirebilir.
Özet (Çeviri)
Although existing studies have mostly focused on macro-level environmental performance measurements, the literature lacks an index designed to measure the greening level of business management at the micro level. This creates an important research gap that limits the measurability of environmental efforts at the organizational level. This study aimed to fill this gap in the literature by developing an original Green Management Index to evaluate the greening levels of business managements in a holistic, measurable, and comparable manner, and by conducting a pilot application of the developed index. A mixed-methods approach was adopted in the study, and a five-stage index development process was followed. In the first stage, a detailed literature review and document analysis were conducted. In the second stage, a criteria pool consisting of 581 items was created, and the general design of the index model was developed. At this stage, a model consisting of five dimensions—Green Planning, Green Organizing, Green Directing, Green Coordination, and Green Control—was designed based on Henri Fayol's (1916) classical management functions. In the same stage, the comprehensive criteria pool was reviewed by the researchers in terms of repeated, similar, or directly less measurable items, and was transformed into a 32-criteria structure. In the third stage, a 12-member expert group consisting of field academics, business managers, and environmental engineers evaluated the 32-criteria structure. In the fourth stage, the Analytic Hierarchy Process (AHP) method was used with the same expert group to determine the relative importance weights of the five dimensions and 32 criteria. In this stage, dimension and criterion weights were determined through pairwise comparison matrices, normalization procedures, and geometric mean calculations. The comparisons among expert groups showed that academics placed greater emphasis on conceptual integrity and theoretical consistency; business managers prioritized applicability, motivation, and cooperation; and environmental engineers gave more importance to technical applicability, environmental standards, and measurable performance indicators. As a result, it was determined that the importance weights of the dimensions in the Green Management Index were relatively close to one another. The dimension with the highest weight was Green Planning (24.69%), followed by Green Coordination (22.47%), Green Directing (20.02%), and Green Control (19.79%). Green Organizing had the relatively lowest importance weight (13.03%). While the top three criteria with the highest final weights among the 32 criteria were identified as YK2-Green Cooperation (8.85%), YK1-Green Unity of Purpose (6.91%), and YY3-Green Communication (6.86%), respectively; the criteria with the lowest final weights were determined to be YO12-Green Balance (0.41%), YO13-Environmental Autonomy (0.61%), and YO3-Green-Oriented Department (0.71%). In the fifth and final stage of the index development process, the proposed index model was piloted in an ISO 14001-certified enterprise operating in the iron and steel sector. In the pilot application, data were collected through a structured interview form with the participation of two managers responsible for the enterprise's environmental management and one environmental specialist. The total Green Management Score of the enterprise was calculated by multiplying the scores obtained for each criterion by the final criterion weights calculated through the AHP method. The Green Management Score of the pilot enterprise was found to be 3.60 out of 5, corresponding to 72.06 out of 100. The findings showed that the pilot enterprise had scores of 3.89/5 (77.87/100) for Green Planning, 3.68/5 (73.54/100) for Green Organizing, 3.34/5 (66.85/100) for Green Directing, 3.39/5 (67.88/100) for Green Coordination, and 3.69/5 (73.83/100) for Green Control. These results indicate that the pilot enterprise demonstrated relatively strong performance particularly in Green Planning, Green Control, and Green Organizing. However, the lower results in Green Coordination and Green Directing suggest that there is still a need to strengthen integrated alignment among green processes, direct employees toward green objectives, and further internalize green behaviors throughout the organization. At this stage, a five-level Green Management Maturity Map was proposed for the literature, and based on the pilot application results, the pilot enterprise was evaluated as being at the fourth level, namely Green Transformative Management. Unlike existing environmental performance and sustainability indices, this study evaluates the green management level of enterprises not only through macro-level sustainability indicators such as environmental outputs, carbon emissions, and environmental reporting, but also through the fundamental management functions of planning, organizing, directing, coordination, and control. The developed Green Management Index offers a self-assessment tool for enterprises, a scorecard for auditors, and an original model for researchers to measure the level of green management. Future studies may use the current index to measure the greening levels of business managements, analyze measurement results by associating them with different variables, or develop structured measurement tools based on the proposed index.
Benzer Tezler
- Sıfır atık yaklaşımı kapsamında organik atıkların biyogaz üretiminde değerlendirilmesi: Konya örneği
Researching potential use of biogas systems to utilize organic waste as an implementation of zero waste approach in Turkey: Konya example
OSMAN ŞENAYDIN
Doktora
Türkçe
2024
Çevre MühendisliğiGazi ÜniversitesiÇevre Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TAHİR ATICI
- Çevresel sürdürülebilirliğe yönelik paydaş baskılarının pozitif örgütsel çıktılara dönüştürülme sürecinde yeşil işletmecilik uygulamalarının aracı rolü
The mediating role of green business practices in the process of transforming stakeholder pressures towards environmental sustainability into positive organizational outcomes
MUSTAFA ÖZGÜN ATALAY
- Yeşil ve sürdürülebilir finans: Çevresel göstergelerin finansal gelişim üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi
Green and sustainable finance: Assessing the impact of environmental indicators on financial development
SÜLEYMAN EMİR
Doktora
Türkçe
2025
MaliyeBurdur Mehmet Akif Ersoy ÜniversitesiMuhasebe ve Finansal Yönetim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HAKKI KIYMIK
- Yeşil insan kaynakları yönetimi uygulamalarının işe adanmışlık açısından incelenmesi
Exploring the roles of green HRM practices on work engagement
ZELİHA YAREN ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
İşletmeHacettepe Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SELİN METİN CAMGÖZ
- Sürdürülebilirlik ve oyun teorisi yaklaşımıyla dinamik portföy optimizasyonu: Pay senetleri üzerine bir uygulama
Dynamic portfolio optimization with sustainability and game theory approach: An application on stocks
FATMA HİLAL GÜMÜŞ
Doktora
Türkçe
2023
İşletmeZonguldak Bülent Ecevit Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET PEKKAYA