Dijital finansal kapsayıcılık ve banka performansı: Hukukun üstünlüğünün düzenleyici rolü
Digital financial inclusion and bank performance: The moderating role of the rule of law
- Tez No: 1020470
- Danışmanlar: PROF. DR. ŞENOL BABUŞCU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Bankacılık, Banking
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Başkent Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Uluslararası Finans ve Bankacılık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bankacılık ve Finans Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dijital teknolojilerin finansal hizmetlerle bütünleşmesi, bankacılık sektörünün operasyonel yapısını ve risk-getiri dinamiklerini köklü biçimde dönüştürmektedir. Bu çalışmanın temel amacı, dijital finansal kapsayıcılığın (DFK) banka kârlılığı (ROA) ve finansal sağlamlık (Z-Score) üzerindeki etkilerini çok ülkeli bir perspektifle incelemek ve kurumsal kalitenin (hukukun üstünlüğü) DFK-kârlılık ilişkisindeki düzenleyici rolünü ampirik olarak test etmektir. Analizde 2012-2021 dönemini kapsayan ve üç farklı gelir grubundan 52 ülkeyi içeren dengeli panel veri seti (520 gözlem) kullanılmıştır. Bağımlı değişkenlerin dinamik kalıcılığı ve içsellik sorunlarını kontrol edebilmek amacıyla İki Aşamalı Sistem Genelleştirilmiş Momentler Yöntemi (System GMM) tahmincisi uygulanmış olup modelin tutarlılığı Arellano-Bond otokorelasyon ve Hansen aşırı tanımlama tanı testleriyle doğrulanmıştır. Bağımsız değişken olarak kullanılan DFK endeksi,“erişim, ”kapsama“, ”kullanım“ ve ”dijitalleşme“ alt boyutlarını içeren 12 göstergenin Temel Bileşenler Analizi (PCA) ile ağırlıklandırılmasıyla özgün olarak oluşturulmuştur. Çalışmanın ampirik bulguları üç temel sonuç sunmaktadır. İlk olarak, dijital finansal kapsayıcılığın banka aktif kârlılığı (ROA) üzerindeki doğrudan etkisinin istatistiksel olarak anlamsız olduğu tespit edilmiştir. Bu bulgu, yüksek teknoloji yatırımlarının geçiş maliyetleri nedeniyle kısa vadede doğrudan getiriye dönüşmediğini savunan ”Verimlilik Paradoksu“ ve ”Yapısal Atalet“ teorilerini desteklemektedir. İkinci olarak, etkileşim teriminin anlamlı ve negatif katsayısı, hukuki altyapısı güçlü ülkelerde dijitalleşmenin banka kâr marjları üzerindeki baskıyı artırdığını göstermektedir. Bu sonuç, çalışmanın özgün kavramsal katkısını oluşturan ”Kurumsal Doluluğun Paradoksu" mekanizmasını ampirik olarak doğrulamakta olup olgun hukuki altyapıya sahip ülkelerde dijitalleşmenin Açık Bankacılık uygulamaları ve Fintek rekabetini hızlandırarak banka kâr marjlarını daralttığını göstermektedir. Üçüncü olarak, DFK'nın bankaların finansal sağlamlığı (Z-Score) üzerinde yüksek düzeyde anlamlı ve pozitif bir etkisi olduğu bulunmuştur. Dijitalleşme, mevduatı tabana yayarak likidite riskini azaltmakta ve büyük veri aracılığıyla bilgi asimetrisini hafifleterek bankacılık sektörünün sistemik şoklara karşı dayanıklılığını artırmaktadır. Çalışma, dijital yatırımların kısa vadeli bir kârlılık aracından ziyade, uzun vadeli bir sistemik dayanıklılık stratejisi olarak konumlandırılması gerektiğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
The integration of digital technologies with financial services is fundamentally transforming the operational structure and risk-return dynamics of the banking sector. The main objective of this study is to examine the effects of digital financial inclusion (DFI) on bank profitability (ROA) and financial soundness (Z-Score) from a multi-country perspective, and to empirically test the moderating role of institutional quality (rule of law) on the DFI-profitability nexus. A balanced panel dataset consisting of 52 countries from three different income groups covering the 2012-2021 period (520 observations) was used in the analysis. To control for the dynamic persistence of dependent variables and endogeneity concerns, the Two-Step System Generalized Method of Moments (System GMM) estimator was applied, and the consistency of the model was verified by Arellano-Bond autocorrelation and Hansen overidentification diagnostic tests. The DFI index, used as the main independent variable, was uniquely constructed by weighting 12 indicators representing access, coverage, usage, and digitalization dimensions via Principal Component Analysis (PCA). The empirical findings yield three main results. First, the direct effect of digital financial inclusion on bank return on assets (ROA) is found to be statistically insignificant. This finding supports the“Productivity (Solow) Paradox”and“Structural Inertia”theories, arguing that high-tech investments do not translate into direct returns in the short run due to transition costs. Secondly, the significant and negative coefficient of the interaction term indicates that digitalization increases the pressure on bank profit margins in countries with a strong legal infrastructure. This result empirically confirms the conceptual contribution of the study, the“Paradox of Institutional Fullness,”indicating that in countries with mature legal infrastructures, digitalization accelerates Open Banking practices and Fintech competition, thereby squeezing bank profit margins. Third, DFI has a highly significant and positive impact on the financial soundness (Z-Score) of banks. Digitalization expands the deposit base, reducing liquidity risk, and alleviates information asymmetry through big data, ultimately enhancing the resilience of the banking sector against systemic shocks. The study concludes that digital investments should be positioned as a long-term systemic resilience strategy rather than a short-term profitability tool.
Benzer Tezler
- Central bank digital currencies (CBDCs): A countermeasure to anti-money laundering (AML) challenges posed by cryptocurrencies?
Merkez bankası dijital para birimleri (CBDC'ler): Kripto para birimlerinin neden olduğu karapara aklama (AML) zorluklarına karşı bir önlem mi?
ALBINA GAISINA
Doktora
İngilizce
2026
Ekonomiİstanbul Teknik Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MATTHIAS PETER FINGER
- Finansal teknoloji uygulamalarının bankacılık performansı üzerindeki etkileri: Ampirik bir inceleme
The impact of financial technology applications on banking performance: An empirical review
MELTEM AKARSU AYDIN
- Finansal gelişme ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki: BRICS ülkeleri ve Türkiye üzerine karşılaştırmalı bir analiz
The relationship between financial development and economic growth: A comparative analysis on BRICS countries and Türkiye
AYŞE CEYLAN
- Akıllı sistemlerle küresel ticaret: Yapay zeka destekli finansal modellerin uluslararası bankacılıkta evrimi
Global trade with smart systems: The evolution of artificial intelligence-enabled financial models in international banking
VEYSİ AYTEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Uluslararası TicaretAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiUluslararası Ticaret ve Finans Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MELTEM KESKİN
- A reconstructivist account of the new music scene in Türkiye
Türkiye'deki 'yeni müzik' sahnesinin yeniden inşaacı bir anlatısı
DİLARA TURAN