Uluslararası insan hakları hukukunda çokuluslu şirketlerin sorumluluğu
Responsibility of multinational corporations in international human rights law
- Tez No: 1020482
- Danışmanlar: PROF. DR. SİBEL İNCEOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: Sorumluluk, İnsan hakları, Responsibility, Human rights
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kamu Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İnsan hakları hukukunun geleneksel paradigması, devlet gücüne karşı bireyin korunmasına dayanmaktadır. Bu doğrultuda uluslararası ve ulusal boyutta insan hakları sorumluluğuna sahip aktörlerin devletler olduğu kabul edilmiştir. Ancak özellikle küreselleşme süreci, uluslararası örgütler, silahlı gruplar, çokuluslu şirketler, sivil toplum örgütleri gibi birçok devlet dışı aktörün ortaya çıkmasına ve güç kazanmasına yol açmıştır. Bu durum, insan haklarına yönelik farklı merkezlerden kaynaklanan tehditlerin artmasına neden olmuştur. İnsan hakları hukuku, söz konusu soruna karşılık vermeye çalışmaktadır. Bu çalışmada, devlet dışı aktörler olarak şirketlerin insan hakları karşısında nasıl konumlandırılabileceği ele alınmaktadır. Bu konuda esas olarak uluslararası yumuşak hukuk araçları öne çıkmaktadır. Diğerlerinin yanı sıra, 2011 yılında kabul edilen ve uluslararası toplumda geniş kabul gören Birleşmiş Milletler İş Dünyası ve İnsan Hakları Rehber İlkeleri bu noktada önemli bir adımı oluşturmuştur. Son yıllarda Avrupa Birliği tarafından kabul edilen düzenlemeler de önemli diğer gelişmelerdendir. Ulusal boyutta ise devlet dışı aktörler olarak şirketlerin insan hakları sorumlulukları, insan hakları özen yükümlülüğü yasaları ile düzenlenmeye başlamıştır. Çalışmanın ilk bölümü, uluslararası hukuk ile uluslararası insan hakları hukukunun mevcut sorumluluk rejimini incelemektedir. İkinci bölümde, insan hakları ve şirketler konusunda uluslararası ve bölgesel normatif çerçeve ele alınmaktadır. Üçüncü ve son bölümde ise devlet dışı aktörler olarak şirketlerin insan haklarıyla ilişkisi, insan haklarının yatay etkisi doktriniyle bağlantılı şekilde incelenmektedir. Bu doğrultuda çeşitli ulusal hukuk düzenlerindeki hukuki düzenlemelere ve Türk hukukundaki mevcut duruma ilişkin değerlendirmelerde bulunulmaktadır.
Özet (Çeviri)
The traditional paradigm of human rights law is founded upon the protection of individuals against the power of the state. Accordingly, states have traditionally been regarded as the primary actors bearing responsibility for the protection and realization of human rights at both the international and domestic levels. However, the process of globalization has led to the emergence and growing influence of various non-state actors, including international organizations, armed groups, multinational corporations, and civil society organizations. This development has increased the number of human rights threats originating from multiple centers of power beyond the state. This study examines how corporations, as non-state actors, can be positioned within the framework of human rights law. In this regard, international soft law instruments have assumed particular importance. Among these, the United Nations Guiding Principles on Business and Human Rights, adopted in 2011 and widely endorsed by the international community, constitute a significant milestone. More recently, regulatory initiatives adopted by the European Union have represented further important developments in this field. At the domestic level, the human rights responsibilities of corporations have increasingly been addressed through human rights due diligence legislation. The first chapter of the study analyzes the existing responsibility regime of international law and international human rights law. The second chapter examines the international and regional normative framework concerning business and human rights. The third and final chapter explores the relationship between corporations and human rights through the lens of the doctrine of the horizontal effect of human rights. In this context, the study evaluates relevant legal regulations in various national legal systems and assesses the current situation under Turkish law.
Benzer Tezler
- Şirketlerin insan hakları sorumluluğuna hak temelli bir yaklaşım: İnsan hakları due diligence'i (Human right due diligence)
A right-based approach to companies' human rights responsibility: Human right due diligence
ÇİĞDEM ÇIMRIN ARDIÇ
Doktora
Türkçe
2020
Hukukİstanbul Bilgi ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TURGUT TARHANLI
- Tort liability in corporate groups: A comparative analysis with particular focus on Turkey
Şirketler topluluğunda haksız fiil sorumluluğu: Türk hukuku temelinde karşılaştırmalı bir çalışma
PINAR KARA
Doktora
İngilizce
2021
Hukukİstanbul Bilgi ÜniversitesiÖzel Hukuk Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YEŞİM MÜRİDE ATAMER
- Kurumsal insan hakları ihlalleri ve çok uluslu şirketlerin insan hakları sorumluluğu bağlamında“Birleşmiş Milletler İş Dünyası ve İnsan Hakları Andlaşması taslağı”
“Draft United Nations Treaty On Business And Human Rights”in the context of corporate human rights violations and human rights responsibility of multinational companies
SÜMEYYA MURAT
- Uluslararası hukukta çok uluslu şirketlerin çevresel zararlardan kaynaklanan sorumluluk rejimi
The responsibility regime of multinational corporations for environmental damages in international law
ALİ ÖZDEMİR
- Milletlerarası Özel Hukukun Küresel Düzeyde Sorumlu İşletme Anlayışına Etkisi
The Impact of Private International Law on the Concept of Responsible Business at the Global Level
MERVE SİZER