Yâsîn el-'Uleymî'nin İsâmüddin İsferâyînî'nin İsti'Arât risalesi şerhine yazdığı hâşiyenin tenkitli neşri
A critical edition of Yasin al-Alimi's gloss on Issam al-Din al-Isferayini's commentary on the Samarkandiyye treatise
- Tez No: 1020494
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ABDULSATTAR ELHAJHAMED
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Doğu Dilleri ve Edebiyatı, Eastern Linguistics and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Arap Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, küçük yaşta Mısır'a giderek Kahire'deki âlimlerden ders alan; Arap dili, fıkıh, akîde, mantık, usul, kelâm, nahiv, sarf ve belâgat gibi ilim dallarına olan derin vukûfiyetiyle tanınan ve hicrî on birinci yüzyılın en önemli âlimlerinden biri olan Yâsîn b. Zeyneddîn el-Uleymî el-Hımsî'nin, Îsâmuddîn el-İsferâyînî'nin Risâletü'l-İsti'âre Şerhi üzerine kaleme aldığı hâşiyesi üzerine bir araştırma yapılması ve söz konusu eserin tenkitli neşrinin gerçekleştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda, çalışmada hangP nüshaların esas alınacağı, bu nüshalar arasındakP farkların neler olduğu ve el-Uleymî'nPn bu hâşPyede nasıl bPr yöntem PzledPğP sorularına cevap aranacaktır. Arap dünyası lPteratüründe, bPlhassa belâgat kütüphanelerPnde bu hâşPyenPn herhangP bPr tahkîkPnPn bulunmayışı sebebPyle yapılan bu çalışmanın söz konusu Plmî boşluğun doldurulmasına önemlP bPr katkı sunması beklenmektedPr. Bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır: BPrPncP bölümde Ebü'l-Leys esSemerkandî, Îsâmuddîn el-İsferâyînî ve Yâsîn el-Uleymî'nPn hayatları tanıtılmıştır. İkPncP bölümde eserPn müellPfe aPdPyetP, nüshaların tavsPfP ve el-Uleymî'nPn PzledPğP yöntem ele alınmıştır. HâşPyenPn metnPne ayrılan üçüncü bölümde Pse, eserPn tenkPtlP neşrP gerçekleştPrPlerek gereklP dPpnotlar ve dPzPnler eşlPğPnde sunulmuştur. Çalışmanın verP toplama ve analPz sürecPnde; doküman PncelemesP, katalog taraması, mukayeselP metPn analPzP yöntemlerP takPp edPlmPştPr. Bu araştırmada, yazma eserPn PçerPğPnPn tespPtP ve PçerdPğP verPlerPn gözden geçPrPlmesP suretPyle tümevarım yaklaşımı ve karşılaştırmalı yöntem benPmsenmPştPr. iii TahkPk usulü olarak Pse İSAM sPstemP esas alınmıştır. Tüm verPlerPn PncelenmesPnPn ardından; âyet-P kerîmelerPn, hadîs-P şerîflerPn, şPPr beyPtlerPnPn ve âlPmlerPn nakPllerPnPn tahrîcP yapılarak, ayrıca nüshalar arasındakP farklar tespPt edPlerek bu hâşPyenPn tenkPtlP bPr şekPlde ortaya konulması sağlanmıştır. Bunun yanı sıra el-Uleymî'nPn bu eserde PzledPğP üslup ve yöntem Ple kendPsPnPn belâgat PlmPndekP görüş ve düşüncelerPnPn tespPt edPlmPştPr.
Özet (Çeviri)
This study aims to conduct a research on and realize a critical edition of the gloss (ḥāshiyah) written by Yāsīn b. Zayn al-Dīn al-'Ulaymī al-Ḥimṣī on 'Iṣām al-Dīn alIsfarāyīnī's commentary (sharḥ) on Risālat al-Isti'ārah. Al-'Ulaymī, who traveled to Egypt at a young age to study under the scholars of Cairo, is recognized as one of the most prominent scholars of the eleventh century AH, renowned for his profound mastery of diverse fields of knowledge, including the Arabic language, jurisprudence (fiqh), creed ('aqīdah), logic (manṭiq), legal theory (uṣūl), scholastic theology (kalām), syntax (naḥw), morphology (ṣarf), and rhetoric (balāghah). In alignment with this objective, this study seeks to address which manuscripts are to be taken as primary sources, what the textual variants among these copies are, and the specific methodology al-'Ulaymī adopted in this gloss. Given the absence of any critical edition of this gloss within the contemporary Arabic literary tradition—particularly within rhetorical libraries—it is intended that this work will provide a significant contribution toward filling this academic void. The study is structured into three main chapters: The first chapter introduces the biographies of Abū al-Layth al-Samarqandī, 'Iṣām al-Dīn al-Isfarāyīnī, and Yāsīn al- 'Ulaymī. The second chapter deals with the attribution of the work to its author, the codicological description of the manuscripts, and al-'Ulaymī's analytical methodology. The third chapter, dedicated to the text of the gloss, presents the critical edition of the work, supplemented by necessary annotations and indexes. Throughout the data collection and analysis stages, the study employs the methods of documentary review, catalog screening, and comparative textual analysis. Regarding v the research paradigm, an inductive approach, descriptive method, and comparative method have been adopted to determine the content of the manuscript and review its data. The critical editing process (taḥqīq) is fundamentally based on the ISAM framework. Following the comprehensive examination of all textual data, the gloss has been meticulously reconstructed through the authentication and sourcing (takhrīj) of Quranic verses, prophetic traditions (ḥadīth), poetic verses, and scholarly citations, alongside the systematic documentation of variants across the manuscript copies. Furthermore, the study has successfully delineated al-'Ulaymī's stylistic and methodological approach in this text, as well as his specific views and insights within the science of rhetoric
Benzer Tezler
- Yasîn el-Uleymî'nin Muhtasaru'l-meanî Üzerine Yazdığı Haşiyesinin Tahkik ve Tahlili (272/b varağından kitabın sonuna kadar): İnceleme ve Tahkik
حاشية ياسين العليمي (1061/1651) على مختصر المعاني من الورقة (272/ب) إلى آخر الكتاب: دراسة وتحقيقاً
MUSTAFA BASIM AHMED
Yüksek Lisans
Arapça
2026
DinTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel Bilimler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İbrahim İBRAHİMOĞLU
- حاشية ياسين العليمي (1061/1651) على مختصر المعاني من بداية الكتاب إلى الورقة (68/ب) إلى الورقة (136/ب)دراسة وتحقيقاً
Yasîn el-Uleymî'nin Muhtasaru'l-meanî Üzerine Yazdığı Haşiyesinin Tahkik ve Tahlili (68. varaktan 136. varağa kadar)
HONAR F. ABDULGHAFOR
Yüksek Lisans
Arapça
2026
DinTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İbrahim İBRAHİMOĞLU
- حاشية ياسين العليمي (1061/1651) على مختصر المعاني من بداية الكتاب إلى الورقة (136/ب) إلى الورقة (204/ب)دراسة وتحقيقاً
Yasîn el-Uleymî'nin Muhtasaru'l-meanî Üzerine Yazdığı Haşiyesinin Tahkik ve Tahlili (136. varaktan 204. varağa kadar)
LAYTH BURJUS NAJIM NAJIM
Yüksek Lisans
Arapça
2026
Tokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTefsir Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM İBRAHİMOĞLU
- حاشية ياسين العليمي (1061/1651) على مختصر المعاني من بداية الكتاب إلى الورقة (68/ب) دراسة وتحقيقاً
Yasîn el-Uleymî'nin Muhtasaru'l-meanî Üzerine Yazdığı Haşiyesinin Tahkik ve Tahlili (Kitabın Başından 68. Varağa Kadar)
DHURGHAM ALKAEEBA
Yüksek Lisans
Arapça
2026
DinTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM İBRAHİMOĞLU
- Muhammed B. Sâlim El-Hafnî'nin (Ö. 1181/1767) Hâşiye Alâ Hâşiyeti'l-Hafîd Alâ Muhtasarı't-Taftazâni Alâ Telhîsi'l-Miftâh Li'l-Kazvînî isimli eseri (Haber-i İsnâd bölümünden kitabın sonuna kadar) Tahkîk-Araştırma-Analiz
حاشية محمد بن سالم الحفني (ت.1181/ 1767) على حاشية الحفيد على مختصر التفتازاني على تلخيص المفتاح للقزويني( من مبحث أحوال الإسناد الخبري إلى آخر الكتاب) دراسة وتحقيقاً
HÜSEYİN ÇOBAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM İBRAHİMOĞLU