Said Nursî ve Muhammed İkbal'in dinî metinlerin felsefi yorumuna katkıları
The contributions of Said Nursi and Muhammad Iqbal to the philosophical interpretation of religious texts
- Tez No: 1020820
- Danışmanlar: DOÇ. DR. KUDRET ARAS
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Felsefe, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bingöl Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, modern dönem İslam düşüncesinin önemli temsilcilerinden Said Nursî ve Muhammed İkbal'in dinî metinlerin felsefî yorumuna sundukları özgün katkıları karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel problemi, her iki düşünürün Kur'an ve diğer dinî metinleri yorumlarken akıl, vahiy, insan, varlık ve modernite gibi temel meseleleri nasıl ele aldıklarını ortaya koymak ve bu yaklaşımlar ekseninde felsefi tefsir geleneğine yaptıkları katkıların benzerlik ile farklılıklarını tespit etmektir. Araştırmanın ilk bölümünde Said Nursî ve Muhammed İkbal'in hayatları, entelektüel gelişimleri, temel eserleri ve düşünce sistemleri ele alınmış; modern dönem İslam düşüncesinde ortaya çıkan yenilenme arayışları bağlamında düşünürlerin konumları değerlendirilmiştir. İkinci bölümde Said Nursî'nin dinî metin anlayışı incelenerek; onun Kur'an merkezli bilgi telakkisi, akıl ve vahiy ilişkisine yaklaşımı, tefekkür ve varlık yorumu, iman hakikatlerini temellendirme yöntemi ve bilim-din ilişkisine dair felsefi yoruma sunduğu katkılar analiz edilmiştir. Üçüncü bölümde ise Muhammed İkbal'in dinî metinleri okuma biçimi ele alınmış; İslam düşüncesinin yeniden inşası projesi, vahiy ve dinî tecrübe anlayışı, hudî kavramı çerçevesindeki insan tasavvuru, hareket ve oluş felsefesi ile içtihat düşüncesinin dinî metinlerin yorumlanmasına etkileri incelenmiştir. Çalışmanın son bölümünde iki düşünürün ontolojik ve epistemolojik yaklaşımları, modernite karşısındaki tutumları ve dinî metnin amaç ile işlevine dair görüşleri karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. İnceleme sonucunda, her iki düşünürün de İslam'ın temel kaynaklarına sadık kalmakla birlikte dinî metinleri çağın ihtiyaçları doğrultusunda yeniden yorumlayarak İslami felsefe ve tefsir geleneğine dinamik bir boyut kazandırdıkları görülmüştür. Said Nursî'nin daha çok iman hakikatlerinin tahkimini ve Kur'an'ın i'câzını merkeze alarak, Muhammed İkbal'in ise dinamik bir insan ve toplum tasavvuru çerçevesinde İslam düşüncesinin yeniden inşasına yönelerek dinî metinlerin felsefi yorumuna derinlik kattıkları tespit edilmiştir. Sonuç olarak bu çalışma, Said Nursî ve Muhammed İkbal'in dinî metinlerin felsefî yorumuna yaptıkları çok boyutlu katkıları bütüncül bir perspektifle ortaya koyarak, modern İslam düşüncesinin temel tartışmalarına ışık tutmayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to comparatively examine the original contributions of Said Nursi and Muhammad Iqbal, two prominent figures of modern Islamic thought, to the philosophical interpretation of religious texts. The main problem of the study is to reveal how both thinkers address fundamental issues such as reason, revelation, humanity, existence, and modernity while interpreting the Qur'an and other religious texts, and to identify the similarities and differences in their contributions to the tradition of philosophical exegesis based on these approaches. In the first chapter of the research, the lives, intellectual development, main works, and thought systems of Said Nursi and Muhammad Iqbal are discussed; furthermore, the positions of these thinkers are evaluated within the context of the quest for renewal that emerged in modern Islamic thought. In the second chapter, Said Nursi's understanding of religious texts is examined; his Qur'an-centered conception of knowledge, his approach to the relationship between reason and revelation, his interpretation of contemplation and existence, his method of grounding the truths of faith, and his contributions to philosophical interpretation regarding the relationship between science and religion are analyzed. The third chapter focuses on Muhammad Iqbal's method of reading religious texts; examining his project for the reconstruction of Islamic thought, his understanding of revelation and religious experience, his conception of the human being within the framework of the concept of khudi, his philosophy of movement and becoming, and the impact of his thoughts on ijtihad upon the interpretation of religious texts. In the final chapter of the study, the ontological and epistemological approaches of the two thinkers, their attitudes towards modernity, and their views on the purpose and function of religious texts are evaluated comparatively. As a result of the examination, it is observed that both thinkers, while remaining faithful to the fundamental sources of Islam, brought a dynamic dimension to the Islamic philosophical and exegetical tradition by reinterpreting religious texts in line with the needs of the age. It is determined that Said Nursi added depth to the philosophical interpretation of religious texts by primarily focusing on the consolidation of the truths of faith and the inimitability (i'jaz) of the Qur'an, whereas Muhammad Iqbal achieved this by directing his focus towards the reconstruction of Islamic thought within the framework of a dynamic conception of humanity and society. In conclusion, this study aims to shed light on the fundamental debates of modern Islamic thought by presenting the multidimensional contributions of Said Nursi and Muhammad Iqbal to the philosophical interpretation of religious texts from a holistic perspective.
Benzer Tezler
- Türkiye'de İslamcı dergilerin dönemin din anlayışına etkileri: Hilal dergisi örneği (1958-1993)
The effects of Islamist magazines on the understanding of religion of the period in Turkey: The case of Hilal magazine (1958-1993)
MAHMUT ÇÖPOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinOndokuz Mayıs ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM HAKKI İNAL
- Osmanlı son döneminde İslamcı fikirler ve mütefekkirler (1876-1922)
Islamic ideas and intellectual in the last Ottoman period (1876-1922)
BÜNYAM ŞENTÜRK
- Yeni ilm-i kelam döneminde inkârcı cereyanlar karşısında ulûhiyet tasavvuru: Elmalılı Hamdi Yazır ve Said Nursi örneği
The consideration of divine against denial flows in the new period of scientific kalam: The case of Elmalili Muhammed Hamdi Yazir and Said Nursi
ABDULBAKİ ÇİFTÇİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinHarran ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. VEYSEL KASAR
- Said Nursi'de aile sosyolojisi ve sosyal ahlak
Sai̇d Nursi sociology of family and social ethics
ORHAN KUŞUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
DinIğdır ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMİNE ÖZTÜRK
- Hz. Muhammed'in adları ve unvanları: Risale-i Nur örneği
Names and titles of Hz. Muhammad: The case of Risale-i Nur
ELİF SÜMEYRA KORKULU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinSüleyman Demirel Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MURAT SARICIK
