Üye canlılığının sözcük dizilişi üzerine etkisi: Göz-izleme çalışması
The effect of argument animacy on word order: An eye-tracking study
- Tez No: 1020948
- Danışmanlar: PROF. DR. ÖZGÜR AYDIN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Göz izleme, İşlemleme hızı, Eye tracking, Process speed
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Dilbilim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dil üretimi ve işlemleme literatüründe üye canlılığının sözcük dizilişi üzerine etkisi pek çok dilde çalışılmıştır. Dil işlemleme kapsamında sözcük dizilişi esnek dillerden elde edilen bulgular sayıca daha azdır. Bu alanyazın kapsamında farklı sözcük dizilişlerinin işlemlenmesi kılıcı rolü ile ilişkilendirilmiş ve üye canlılığının etkisinin eylemden bağımsız gerçekleşmesi gerektiği öne sürülmüştür. Bu çalışmada sözcük dizilişi esnek olan Türkçede farklı canlılık değerlerinde üyelerin bulunduğu ÖNE ve NÖE yapılarının işlemlenmesi incelenmiştir. Bu doğrultuda kendi hızında okuma ve göz-izleme olmak üzere iki deney gerçekleştirilmiştir. İlk deneyde özne canlılığının önemli bir etken olduğu gözlemlenmiştir. İkinci deney olan göz-izleme çalışmasında ise eylem öncesi ve eylem alanları arasında farklı tercihler gözlemlenmiştir. Buna göre eylem öncesinde özne canlılığı önemli bir etken iken eylem alanında sadece çalkalamalı NÖE yapısında belirleyici bir etken olarak gözlemlenmiştir. Temel dizilişteki yapıların işlemlenmesinde ise iki üye canlılığının asimetrik olması işlemlemeyi kolaylaştırmış ve bu durum dilbilgisel işlevlerden bağımsız bir etki ortaya koymuştur. Sonuç olarak Türkçedeki temel diziliş yapılarının işlemlenmesinde kılıcı merkezli yaklaşımdan ziyade üyelerin canlılık asimetrisinin daha büyük bir rol oynadığı gözlemlenmiştir.
Özet (Çeviri)
The effect of argument animacy on word order has been investigated across numerous languages in both language production and processing research. Findings from flexible word order languages in the domain of sentence processing remain comparatively limited. Within this literature, the processing of different word orders has been associated with the role of the actor, and it has been proposed that the effect of argument animacy must operate independently of the verb. The present study examined the processing of SOV and OSV structures with arguments varying in animacy in Turkish, a language with flexible word order. To this end, two experiments were conducted: a self-paced reading experiment and an eye-tracking experiment. In the first experiment, subject animacy was found to be a significant factor. In the eye-tracking experiment, distinct processing preferences were observed between the pre-verbal and verbal regions. Specifically, subject animacy emerged as a significant factor in the pre-verbal region, whereas in the verbal region it was observed to be a determining factor only in non-canonical OSV structures. In the processing of canonical SOV structures, asymmetric animacy between the two arguments facilitated processing, revealing an effect that operates independently of grammatical functions. Overall, the findings suggest that in the processing of canonical word order structures in Turkish, the animacy asymmetry between arguments plays a greater role than an actor-centered approach.
Benzer Tezler
- Miyokardial infarkt sonrası miyokard canlılığının değerlendirilmesinde beta blokör ilaçların rolünün sintigrafik olarak araştırılması
The scintigraphic evaluation of the role of beta blocker drugs on myocardial viability
SEMRA İNCE
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2013
Radyoloji ve Nükleer TıpGataNükleer Tıp Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALPER ÖZGÜR KARAÇALIOĞLU
- Müşteri odaklı bankacılık ve Türkiye
Başlık çevirisi yok
BESTE DEVELİOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
EkonomiGazi Üniversitesiİktisat Politikası Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALEV SÖYLEMEZ
- Farklı bitki ekstrelerinin in vitro biyolojik aktivitelerinin değerlendirilmesi
Evaluation of in vitro biological activities of different plant extracts
FULYA TUĞBA ARTUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Genetikİstanbul ÜniversitesiMoleküler Biyoloji ve Genetik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ KARAGÖZ
- SCARA5 reseptörünün SRCR bölgesinin hesaplamalı yapısal modellenmesi ve bilgisayar temelli ilaç tasarım yöntemi kullanılarak geliştirilecek reseptör bloker'ının MCF-7 insan meme kanser hücre hattındaki sitotoksik etkilerinin in vitro araştırılması
Computational structural modelling of the SRCR region of the SCARA5 receptor and in vitro investigation of the cytotoxic effects of a receptor blocker developed by using computer-based drug design method in MFC7 human breast cancer cell line
ORHAN KOÇAK
- Microbial decontamination of food packaging films using corona non-thermal plasma
Korona deşarjlı soğuk plazma uygulaması ile gıda ambalaj filmlerinin mikrobiyal dekontaminasyonu
EMİNE GİZEM ACAR
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Gıda Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiGıda Teknolojisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜRBÜZ GÜNEŞ