Remisyonda major depresif bozukluk ve bipolar bozuklukta anhedoninin haz arama davranışı ve dürtüsellikle ilişkisi
The relationship of anhedonia with pleasure seeking behavior and impulsivity in remitted major depressive disorder and bipolar disorder
- Tez No: 1021347
- Danışmanlar: PROF. ÖMER AYDEMİR
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Psikiyatri, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: Bipolar Bozukluk, Majör Depresif Bozukluk, Kalıntı Anhedoni, Ödül İşleme, MID Görevi, EEG, Olay İlişkili Potansiyeller, Dürtüsellik, Bipolar Disorder, Major Depressive Disorder, Residual Anhedonia, Reward Processing, MID Task, EEG, Event-Related Potentials, Impulsivity
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Manisa Celal Bayar Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
ÖZET Remisyonda Major Depresif Bozukluk ve Bipolar Bozuklukta Anhedoninin Haz Arama Davranışı ve Dürtüsellikle İlişkisi Amaç: Bu araştırmanın amacı, remisyon dönemindeki bipolar bozukluk (BB) ve majör depresif bozukluk (MDB) hastalarında gözlenen kalıntı anhedoninin ödül işleme süreçleri, haz arama davranışı ve dürtüsellik ile ilişkisini incelemektir. Bu kapsamda, ödül beklentisi, ödüle hazırlanma ve geri bildirim değerlendirme süreçlerinin BB, MDB ve sağlıklı kontrol grupları arasında nasıl farklılaştığının psikometrik ölçekler ve olay ilişkili potansiyeller (ERP) aracılığıyla değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Araştırma örneklemini DSM-5 tanı ölçütlerine göre bipolar bozukluk ve majör depresif bozukluk tanısı almış, remisyon döneminde bulunan, klinik görüşme sırasında anhedoni belirtileri tarifleyen hastalar ile sağlıklı kontroller oluşturmuştur. Katılımcıların depresif belirti düzeyleri Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği (HAM-D), manik belirti düzeyleri Young Mani Derecelendirme Ölçeği (YMDÖ) ile değerlendirilmiştir. Anhedoni düzeyini değerlendirmek amacıyla Temporal Haz Deneyimi Ölçeği (TEPS), davranışsal inhibisyon ve aktivasyon sistemlerini değerlendirmek amacıyla BIS/BAS Ölçeği, dürtüsellik düzeyini değerlendirmek amacıyla Barratt Dürtüsellik Ölçeği uygulanmıştır. Ardından katılımcılar Parasal Teşvik Gecikme Görevi (Monetary Incentive Delay Task; MID) sırasında EEG kaydına alınmış ve Cue- P300, CNV, RewP ve Feedback-P300 bileşenleri incelenmiştir. EEG kayıt ve analiz sürecinde dışlanan veriler sonrasında nihai ERP analizleri 27 BB, 27 MDB ve 27 sağlıklı kontrol olmak üzere toplam 81 katılımcı üzerinden yürütülmüştür. İstatistiksel analizlerde tek yönlü varyans analizi, tekrarlı ölçümler varyans analizi, Bonferroni düzeltmeli post-hoc karşılaştırmalar ve Pearson korelasyon analizleri kullanılmıştır. Bulgular: Gruplar sosyodemografik özellikler açısından karşılaştırıldığında yaş, eğitim süresi, cinsiyet ve medeni durum bakımından istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmamıştır. Psikometrik bulgular değerlendirildiğinde, BB ve MDB gruplarında sağlıklı kontrollere kıyasla anhedoni düzeylerinin daha yüksek olduğu; ancak iki klinik grup arasında anhedoni şiddeti açısından belirgin bir farklılık bulunmadığı görülmüştür. BIS duyarlılığı her iki hasta grubunda da sağlıklı kontrollere göre yüksek bulunurken, BB ve MDB grupları arasında anlamlı farklılık saptanmamıştır. Buna karşılık BB grubu, özellikle BAS-Eğlence Arayışı ve Barratt Dürtüsellik Ölçeği alt boyutlarında MDB ve sağlıklı kontrol gruplarına kıyasla daha yüksek puanlar sergilemiştir. ERP bulguları incelendiğinde, Cue-P300 bileşeninde koşul ana etkisi anlamlı bulunmuş; ancak grup ana etkisi ve koşul × grup etkileşimi anlamlı bulunmamıştır. Sağlıklı kontrol grubunda motivasyonel ipuçlarının nötr ipuçlarından ayrıştırılabildiği, hasta gruplarında ise bu ayrışmanın belirginleşmediği görülmüştür. CNV bileşeninde koşul, grup ve koşul × grup etkileşimi anlamlı bulunmuştur. BB grubunda özellikle kazanç koşulunda belirginleşen CNV yanıtı, ödül beklentisi ve motivasyonel hazırlık süreçlerinin korunduğunu düşündürürken; MDB grubunda koşullar arasında belirgin bir farklılaşma gözlenmemiştir. RewP bileşeninde de koşul, grup ve koşul × grup etkileşimi anlamlı bulunmuştur. BB grubunun kazanç koşulunda hem MDB hem de sağlıklı kontrol gruplarına kıyasla daha yüksek RewP amplitüdleri sergilemesi, bu grupta ödül geri bildirimine yönelik artmış nöral aktiviteye işaret etmiştir. MDB grubunda ise ödül geri bildirimlerine özgü belirgin bir RewP artışı gözlenmemiştir. Feedback-P300 bileşeninde grup ana etkisi anlamlı bulunmazken, koşul × grup etkileşimi anlamlı bulunmuştur. Sağlıklı kontrol grubunda kazanç ve kayıp geri bildirimleri nötr geri bildirimlerden ayrıştırılabilirken, MDB grubunda bu ayrışma belirginleşmemiş; BB grubu ise ara bir örüntü göstermiştir. Korelasyon analizlerinde TEPS puanları ile BIS ve Barratt dürtüsellik puanları arasında negatif yönde; TEPS puanları ile BAS ödül duyarlılığı ve BAS toplam puanları arasında ise pozitif yönde anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Ayrıca CNV ve RewP amplitüdlerinin bazı dürtüsellik ve haz alma kapasitesi göstergeleriyle ilişkili olduğu görülmüştür. Sonuçlar: Bu çalışma, remisyon dönemindeki BB ve MDB hastalarında kalıntı anhedoninin ortak bir klinik belirti olarak görülebileceğini; ancak bu belirtiye eşlik eden psikometrik ve elektrofizyolojik ödül işleme profillerinin tanıya özgü biçimde farklılaştığını göstermektedir. BB grubunda anhedoniye artmış haz arayışı, davranışsal aktivasyon, dürtüsellik ve ödül geri bildirimine yönelik artmış nöral reaktivite eşlik etmektedir. MDB grubunda ise anhedoni, ödül beklentisi, motivasyonel hazırlık ve ödül geri bildirimi süreçlerinde daha yaygın bir küntleşme örüntüsüyle ilişkili görünmektedir. Sağlıklı kontrollerde ise motivasyonel ipuçlarının ve geri bildirimlerin elektrofizyolojik düzeyde daha korunmuş biçimde ayrıştırılabildiği görülmüştür. Bu bulgular, BB ve MDB ayrımında yalnızca anhedoni şiddetinin değil, anhedoniye eşlik eden ödül duyarlılığı, haz arayışı, dürtüsellik ve ERP temelli ödül işleme göstergelerinin de değerlendirilmesi gerektiğini düşündürmektedir.
Özet (Çeviri)
ABSTRACT The Relationship of Anhedonia with Pleasure-Seeking Behavior and Impulsivity in Remitted Major Depressive Disorder and Bipolar Disorder Objective: The aim of this study was to investigate the relationship of residual anhedonia with reward processing, pleasure-seeking behavior, and impulsivity in patients with bipolar disorder (BB) and major depressive disorder (MDB) during remission. In this context, the study aimed to evaluate how reward anticipation, motivational preparation, and feedback evaluation processes differ among BB, MDB, and healthy control groups using psychometric scales and event-related potentials (ERPs). Methods: The study sample consisted of patients who met DSM-5 diagnostic criteria for bipolar disorder or major depressive disorder, were in remission, reported anhedonic symptoms during clinical interview, and healthy controls. Depressive symptom severity was assessed using the Hamilton Depression Rating Scale (HAM-D), and manic symptom severity was assessed using the Young Mania Rating Scale (YMRS). Anhedonia was evaluated with the Temporal Experience of Pleasure Scale (TEPS), behavioral inhibition and activation systems were assessed with the BIS/BAS Scale, and impulsivity was evaluated using the Barratt Impulsiveness Scale. Participants then underwent EEG recording during the Monetary Incentive Delay Task (MID), and Cue-P300, CNV, RewP, and Feedback-P300 components were examined. After exclusions during EEG recording and analysis, the final ERP analyses were conducted on a total of 81 participants: 27 patients with BB, 27 patients with MDB, and 27 healthy controls. Statistical analyses included one-way analysis of variance, repeated-measures analysis of variance, Bonferroni-corrected post-hoc comparisons, and Pearson correlation analyses. Results: When the groups were compared in terms of sociodemographic characteristics, no statistically significant differences were found in age, years of education, sex, or marital status. Psychometric findings showed that both BB and MDB groups had higher levels of anhedonia compared with healthy controls; however, no marked difference in anhedonia severity was found between the two clinical groups. BIS sensitivity was higher in both patient groups compared with healthy controls, while no significant difference was detected between the BB and MDB groups. In contrast, the BB group showed higher scores particularly on the BAS-Fun Seeking subscale and all subscales of the Barratt Impulsiveness Scale compared with the MDB and healthy control groups. Regarding ERP findings, a significant main effect of condition was found for the Cue-P300 component; however, the main effect of group and the condition × group interaction were not significant. Healthy controls were able to differentiate motivational cues from neutral cues, whereas this differentiation was not evident in the patient groups. For the CNV component, significant effects of condition, group, and condition × group interaction were observed. The pronounced CNV response in the gain condition in the BB group suggested preserved reward anticipation and motivational preparation processes, whereas no significant differentiation between conditions was observed in the MDB group. For the RewP component, significant effects of condition, group, and condition × group interaction were also found. The BB group showed higher RewP amplitudes in the gain condition compared with both the MDB and healthy control groups, indicating increased neural reactivity to reward feedback. In the MDB group, no distinct RewP increase specific to reward feedback was observed. For the Feedback-P300 component, the main effect of group was not significant, whereas the condition × group interaction was significant. Healthy controls differentiated gain and loss feedback from neutral feedback, whereas this differentiation was not evident in the MDB group; the BB group showed an intermediate pattern. Correlation analyses revealed negative associations between TEPS scores and BIS and Barratt impulsivity scores, while positive associations were found between TEPS scores and BAS reward responsiveness and BAS total scores. In addition, CNV and RewP amplitudes were found to be associated with certain indicators of impulsivity and pleasure capacity. Conclusion: This study demonstrates that residual anhedonia may be a shared clinical feature in remitted BB and MDB; however, the psychometric and electrophysiological reward processing profiles accompanying this symptom differ in a diagnosis-specific manner. In the BB group, anhedonia was accompanied by increased pleasure seeking, behavioral activation, impulsivity, and enhanced neural reactivity to reward feedback. In the MDB group, anhedonia appeared to be associated with a more widespread blunting pattern across reward anticipation, motivational preparation, and reward feedback processes. In healthy controls, motivational cues and feedback were differentiated more consistently at the electrophysiological level. These findings suggest that the distinction between BB and MDB should not rely solely on the severity of anhedonia, but should also consider reward sensitivity, pleasure seeking, impulsivity, and ERP-based indicators of reward processing.
Benzer Tezler
- Majör depresyonda ödülle ilişkili öğrenmenin değerlendirilmesi
Relation of major depression with reward related learning
AHMET GÜRCAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2018
PsikiyatriHacettepe ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KORAY BAŞAR
- Bipolar affektif bozukluk ve major depresif bozukluk tanısı alan hastalarda dürtüsellik ve klinik özelliklerle ilişkisi
Impulsivity in patients with bipolar and major depressive disorder ans its association with clinical features
OKAN EKİNCİ
- Bipolar bozuklukta erişkin dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu eş tanısı: Klinik özellikler ve mizaç ile ilişkisi
Başlık çevirisi yok
HATİCE HARMANCI
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2013
PsikiyatriGaziosmanpaşa ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FERYAL ÇELİKEL
- Bipolar bozuklukta retinal tabakaların ve fundus mikrovasküler yapılarının kantitatif araştırılması
Quantative investigation of retinal layers and fundus microvascular structures in bipolar disorder
AYGUN YUSIFOVA
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2018
PsikiyatriAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiRuh ve Sinir Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT İLHAN ATAGÜN
- Depresyon ve iki uçlu bozukluğun adet döngüsü ile ilişkisi
The relationship of depression and bipolar disorder with menstrual CYCLE
MEHMET FATİH YILMAZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2012
PsikiyatriMersin ÜniversitesiPsikiyatri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞE DEVRİM BAŞTERZİ