Muhasebede hata ve hileden yaratıcı muhasebeye evrimleşme ve nöro-muhasebenin ortaya çıkışı
The evolution from errors and fraud in accounting to creative accounting and the emergence of neuro-accounting
- Tez No: 1021370
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ZÜLKİF YALÇIN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Maliye, İşletme, Finance, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Genel muhasebe, Nöromuhasebe, Yaratıcı muhasebe, General account, Neuroaccounting, Creative accounting
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Munzur Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Muhasebe, ekonomik faaliyetlerin sistematik, güvenilir ve karşılaştırılabilir bir biçimde kayıt altına alınmasını sağlayan ve işletmelerde karar alma süreçlerine bilgi üreten stratejik bir bilgi sistemi olarak tanımlanmaktadır. Bu sistem, yalnızca finansal işlemlerin geçmişe dönük kaydını tutmakla sınırlı olmayıp, aynı zamanda yatırımcılar, kredi kuruluşları, düzenleyici otoriteler ve diğer paydaşlar için karar destekleyici nitelikte önemli bir işlev üstlenmektedir. Ancak muhasebe bilgi sisteminin ürettiği finansal bilgilerin güvenilirliği; kasıtsız hatalar, kasıtlı hileler ve çeşitli manipülasyon uygulamaları nedeniyle sürekli olarak tehdit altında kalmaktadır. Bu bağlamda hata kavramı, genellikle bilgi eksikliği, dikkatsizlik veya ihmal sonucu ortaya çıkan istem dışı yanlışlıkları ifade ederken; hile kavramı, işletme içinde veya dışında yer alan bireylerin haksız menfaat elde etmek amacıyla bilinçli olarak gerçekleştirdiği aldatıcı ve etik dışı davranışları kapsamaktadır. Donald Cressey tarafından geliştirilen“Hile Üçgeni”yaklaşımı, bireyleri hileye yönelten baskı, fırsat ve rasyonelleştirme unsurlarını açıklayarak muhasebe hilelerinin psikolojik ve davranışsal boyutunu ortaya koymaktadır. Muhasebe uygulamalarının tarihsel gelişim sürecinde, muhasebe standartlarının sunduğu esneklikten ve yasal düzenlemelerdeki yorum alanlarından yararlanılarak finansal tabloların olduğundan farklı şekilde sunulması, literatürde“yaratıcı muhasebe”olarak tanımlanmaktadır. Bu uygulamalar, her zaman yasal sınırlar dışında gerçekleşmemekle birlikte, finansal raporlamanın şeffaflık ve güvenilirlik ilkesini zedeleyebilecek nitelikte sonuçlar doğurabilmektedir. Geleneksel ekonomik yaklaşımların bireyleri tamamen rasyonel karar vericiler olarak kabul etmesi, muhasebe alanında gözlemlenen karmaşık davranışları açıklamada yetersiz kalmıştır. Bu durum, insan davranışlarının psikolojik ve bilişsel temellerini merkeze alan davranışsal muhasebe yaklaşımının gelişmesine zemin hazırlamış, bu alanın daha ileri bir aşaması olarak da nöromuhasebe kavramı ortaya çıkmıştır. Nöromuhasebe, muhasebe karar süreçlerini nörobilimsel yöntemlerle inceleyerek bireylerin risk algısı, ödül mekanizmaları ve bilişsel tepkilerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu çalışma, muhasebe disiplininin hata, hile ve yaratıcı muhasebe ekseninde tarihsel ve teorik gelişimini incelemekte; aynı zamanda nöromuhasebe yaklaşımının bu olguların anlaşılması ve önlenmesindeki potansiyel katkılarını değerlendirmektedir. Araştırma kapsamında kurgulanan“ABC Teknoloji A.Ş.”vakası üzerinden, yöneticilerin prim odaklı motivasyonlarının finansal raporlama üzerindeki etkileri analiz edilmekte ve teknik denetim prosedürleri ile davranışsal/nörobilimsel yaklaşımların bütünleştirildiği bütüncül bir model ortaya konmaktadır. Geleneksel denetim tekniklerini nörobilimsel verilerle birleştirerek hata, hile ve yaratıcı muhasebe uygulamalarının önlenmesinde bütüncül ve disiplinlerarası bir çözüm modeli sunarak muhasebe bilimine katkı sağlamaktadır. Bu çalışma, nöromuhasebenin muhasebe bilimi ve denetim süreçlerine disiplinlerarası bir bakış kazandırarak, finansal raporlamada güvenilirliğin artırılmasına yönelik önemli katkılar sunabileceğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Accounting is a strategic information system that ensures the systematic, reliable, and comparable recording of economic activities and provides information for decision making processes within organizations. Beyond merely recording past financial transactions, accounting plays a critical role in supporting decision-making for stakeholders such as investors, creditors, regulatory authorities, and other related parties. However, the reliability of financial information produced by the accounting system is continuously threatened by unintentional errors, intentional fraud, and various manipulation practices. In this context, errors refer to unintentional misstatements arising from lack of knowledge, negligence, or oversight, whereas fraud involves intentional and deceptive actions carried out by individuals within or outside the organization to obtain unfair economic benefits. The Fraud Triangle theory developed by Donald Cressey explains the psychological and behavioral dimensions of fraud through three key elements: pressure, opportunity, and rationalization. In the historical development of accounting practices, the use of flexibility within accounting standards and legal interpretation areas to present financial statements in a misleading manner is defined as“creative accounting”in the literature. Although such practices are not always outside legal boundaries, they may undermine transparency and the reliability of financial reporting. Traditional economic approaches, which assume individuals as fully rational decision-makers, have proven insufficient in explaining complex behavioral patterns observed in accounting practices. This limitation has led to the development of behavioral accounting, which focuses on psychological and cognitive factors influencing decision making. As an advanced stage of this approach, neuroaccounting has emerged, aiming to analyze accounting decision processes through neuroscientific methods by examining individuals' risk perception, reward mechanisms, and cognitive responses. This study examines the historical and theoretical development of accounting in terms of errors, fraud, and creative accounting, while also evaluating the potential contributions of neuroaccounting in understanding and preventing these phenomena. Through a case study of“ABC Teknoloji A.Ş.”, the study analyzes the impact of managers' bonus-oriented motivations on financial reporting and presents an integrated model combining technical audit procedures with behavioral and neuroscientific approaches. It contributes to accounting science by integrating traditional auditing techniques with neuroscientific data and offering a holistic, interdisciplinary solution model for preventing errors, fraud, and creative accounting practices. The findings suggest that neuroaccounting offers a multidisciplinary perspective that may significantly enhance the reliability of financial reporting and strengthen auditing processes.
Benzer Tezler
- Hileli finansal raporlama: Muhasebe manipülasyonu ile karlılık oranları ilişkisine yönelik ampirik bir araştırma
Fraud financial reporting: An empirical research on the relationship of accounting manipulation and profitability ratios
İLHAN ACAR
- Muhasebe meslek mensuplarının hata, hile ve meslek etiği konularındaki tutumları üzerine bir araştırma: Ankara ve Balıkesir örneği
A research on attitudes of members of the accounting profession about error, fraud and professional ethics: Ankara and Balıkesir sample
FATİH TOPSAK
- Bilişim teknolojilerindeki gelişmelerin hata ve hile denetimi üzerine etkileri: CAP denetim yazılımı ile bir uygulama
The impacts of developments in information technologies on error and fraud inspection: A case study on CAP audit software
ÖMER ÖKSÜZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
İşletmeNiğde Ömer Halisdemir Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. VEDAT ACAR
- Hileli finansal raporlama ve gıda-içecek-tütün sektörü üzerine bir araştırma
Fraudulent financial reporting and a research on food-beverage-tobacco industry
HİLAL TOP
- Muhasebe hata ve hilelerinin önlenmesinde işletme yöneticilerinin sorumluluğu hakkında durum tespiti yapmaya ilişkin bir araştırma
An application on the making status determination about the responsibility of the business administrators to prevent of accounting errors and frauds
DERYA MADEN ENGİN