Deney Hayvanlarıyla Çalışan Veteriner Hekimlerin Deneyimlerinin Etik Açıdan Değerlendirilmesi
Ethical Evaluation of the Experiences of Veterinarians Working with Experimental Animals
- Tez No: 1021603
- Danışmanlar: PROF. DR. RAHİME AYDIN ER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Veteriner Hekimliği, Veterinary Medicine
- Anahtar Kelimeler: Deney hayvanları, veteriner hekimlik, araştırma etiği, hayvan refahı, etik ikilem, nitel araştırma, tematik analiz, Experimental animals, veterinary medicine, research ethics, animal welfare, ethical dilemma, qualitative research, thematic analysis
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kocaeli Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tıp Tarihi ve Etik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tıp Tarihi ve Etik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Deney Hayvanlarıyla Çalışan Veteriner Hekimlerin Deneyimlerinin Etik Açıdan Değerlendirilmesi Amaç: Hayvan kullanımını gerektiren araştırmalar yürüten veteriner hekimler, mesleki sorumlulukları gereği hayvan refahını koruyan etik ilke ve kuralları uygulamakla yükümlüdür. Yasal ve etik düzenlemeler çerçevesinde deney hayvanı kullanımının belirli sınırlar içinde ve kontrollü biçimde gerçekleştirilmesi amaçlansa da bu araştırmalar doğası gereği zarar verme ve öldürme eylemlerini içermektedir. Bu durum, veteriner hekimlerin bilimsel yükümlülükleri ile ahlâkî ödevleri arasında gerilimler yaşamasına ve çeşitli etik sorunlarla karşılaşmasına neden olmaktadır. Bu tez çalışması, deney hayvanlarıyla çalışan veteriner hekimlerin deneyimlerinden yola çıkarak deney hayvanı kullanımına ilişkin etik konuların Türkiye'deki görünümünü ve bu alanda karşılaşılan etik sorunları ortaya koymayı amaçlamaktadır. Yöntem: Kuramsal çerçevesi eleştirel gerçekçilik yaklaşımına dayanan ve fenomenolojik araştırma deseniyle yürütülen bu nitel çalışmada, deney hayvanı kullanan veteriner hekimlerle yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya, en az bir yıldır deney hayvanlarıyla çalışan veteriner hekimler dâhil edilmiştir. Katılımcılara, yürüttükleri araştırmalarda yaşadıkları deneyimler, bu deneyimleri etkileyen koşullar ve uygulama süreçlerinde ahlaki açıdan zorlayıcı ve sorunlu buldukları durumlara ilişkin sorular yöneltilmiştir. Tüm görüşmeler katılımcı onamı alınarak kaydedilmiş, ardından çözümlenerek yazılı transkriptler oluşturulmuştur. Veri analizi, tematik analiz yöntemi kullanılarak veri toplama süreciyle eşzamanlı ve yinelemeli bir biçimde yürütülmüştür. 14 katılımcı ile gerçekleştirilen görüşmeler sonucunda tematik doygunluğa ulaşıldığı değerlendirilmiştir. Bulgular: Katılımcılar deney hayvanı kullanımını çoğunlukla bilimsel ve mesleki gerekçelerle temellendirmekte; ancak bu temellendirme yapısal zorunluluklar ve akademik üretim baskılarıyla şekillenmektedir. Araştırma protokolleri ve uygulama süreçlerinde ortaya çıkan etik ve bilimsel sapmalar; gereksiz hayvan kullanımına, deneysel hatalara ve v veri güvenilirliğinin zedelenmesine yol açmaktadır. Ayrıca, hayvan refahının yeterince gözetilmemesi, uygulama hataları ve çeşitli etik ihlaller katılımcılar tarafından sıklıkla dile getirilmektedir. Deney hayvanı kullanımı katılımcılarda belirgin bir duygusal yük oluşturmakta; zarar verme, acı hissettirme ve ötanazi uygulamaları suçluluk, üzüntü ve vicdani sorgulamalara neden olmaktadır. Sonuç: Bu tez çalışması, deney hayvanlarıyla çalışan veteriner hekimlerin etik deneyimlerinin yapısal koşullar ve bilimsel üretim süreçleriyle şekillendiğini ortaya koymaktadır. Bulgular, etik sorunların araştırma tasarımı, uygulama süreçleri ve akademik baskılarla ilişkili çok katmanlı bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Bu gerilimler, bilimsel gereklilik ile hayvan refahı arasında denge kurmanın güçlüğünü yansıtmaktadır. Çalışma, deney hayvanı kullanımına ilişkin etik sorunların azaltılmasına yönelik yapısal, kurumsal ve politika düzeyindeki iyileştirmelere rehberlik edebilecek bulgular sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Ethical Evaluation of the Experiences of Veterinarians Working with Experimental Animals Aims: Veterinarians conducting research involving animals are obligated, as part of their professional responsibilities, to adhere to ethical principles and regulations that safeguard animal welfare. Although the use of experimental animals is intended to be carried out within defined limits and under legal and ethical regulations in a controlled manner, such research inherently involves causing harm and death. This situation may lead veterinarians to experience tensions between their scientific obligations and moral responsibilities, as well as to encounter various ethical dilemmas. This thesis aims to examine the current state of ethical issues related to the use of laboratory animals in Türkiye and to explore the ethical challenges faced in this field, drawing on the experiences of veterinarians working with experimental animals. Methods: This qualitative study is grounded in the theoretical framework of critical realism and employs a phenomenological research design. Semi-structured, in-depth interviews were conducted with veterinarians who use laboratory animals in their research and who have at least one year of experience in this field. Participants were asked about their experiences in the research they conducted, the factors influencing these experiences, and the situations they found ethically challenging or problematic during implementation processes. All interviews were conducted with participant consent, recorded, and subsequently transcribed. Data analysis was carried out simultaneously and iteratively with the data collection process using thematic analysis. The interviews conducted with 14 participants were considered sufficient to achieve thematic saturation. Results: Participants primarily justified the use of experimental animals on scientific and professional grounds; however, this justification is shaped by structural constraints and academic production pressures. Ethical and scientific issues arising in research protocols and implementation processes may lead to unnecessary use of animals, experimental errors, and compromised data reliability. Additionally, participants frequently reported insufficient consideration of animal welfare, procedural mistakes, and various ethical violations. The use of experimental animals imposes a significant emotional burden on participants; causing vii harm, inflicting pain, and performing euthanasia lead to feelings of guilt, sadness, and moral conflict. Conclusion: This study demonstrates that the ethical experiences of veterinarians working with laboratory animals are shaped by structural conditions and scientific production processes. The findings indicate that ethical issues have a multi-layered structure associated with research design, implementation processes, and academic pressures. These tensions reflect the difficulty of balancing scientific necessity with animal welfare. The study provides findings that may inform structural, institutional, and policy-level improvements aimed at reducing ethical challenges associated with the use of laboratory animals.
Benzer Tezler
- Kurşun döküm işçilerinde solunum fonksiyon testleri ve kurşunun rat akciğerlerinin histolojik yapısı üzerine etkileri
Respiratory function test on lead foundry workers and the effects of lead on the histological structure of rat lunes
TURHAN ONARLIOĞLU
- Deneysel kas dejenerasyonu geliştirilmiş sıçanlarda rejenerasyon belirteci gen ifadelerinin zamana bağlı değişimlerinin araştırılması
Analysis of myogenic regeneration marker gene expression in an experimental model of rat skeletal muscle degeneration
DENİZ ÜREN
Doktora
Türkçe
2008
Tıbbi BiyolojiHacettepe ÜniversitesiTıbbi Biyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MERAL ÖZGÜÇ
- Qinolone grubu antibiyotiklerin kıkırdak dokusu üzerine etkileri
The effects of quinolones on cartilage tissue
İLKİN ÇAVUŞOĞLU
- Oğuz Atay ve Franz Kafka'nın kurguya dönüşen bilinçaltı süreçleri (Tutunamayanlar ve Dönüşüm anlatıları üzerinden)
Oğuz Atay and Franz Kafka's subconscious processes turning to fiction (Through Disconnected and Metamorphosis)
DENİZ KADAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Karşılaştırmalı EdebiyatYeditepe ÜniversitesiKarşılaştırmalı Edebiyat Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NERGİZ GAHRAMANLI