Yapay zeka ve etik
Artificial intelligence and ethics
- Tez No: 1021871
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HANDAN BOYALI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Kamu Yönetimi, Public Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Munzur Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yapay zeka teknolojileri, sağlık, eğitim, hukuk, güvenlik ve finans gibi birçok alanda yaygınlaşarak toplumsal yaşamı dönüştüren önemli teknolojiler arasında yer almaktadır. Karar alma süreçlerinde giderek daha etkin rol üstlenen yapay zeka sistemleri; adalet, mahremiyet, şeffaflık, hesap verebilirlik ve sorumluluk gibi temel etik ilkelerin yeniden değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Özellikle algoritmik önyargılar, veri gizliliği ihlalleri ve otonom sistemlerin ortaya çıkardığı sorumluluk sorunları yapay zeka etiğini disiplinler arası bir araştırma alanı haline getirmiştir. Bu tezde, yapay zeka teknolojilerinin etik boyutları kuramsal ve uygulamalı açıdan incelenmiştir. Araştırmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş; kavramsal analiz, doküman incelemesi ve karşılaştırmalı değerlendirme yöntemlerinden yararlanılmıştır. Çalışmada yapay zekanın tarihsel gelişimi, temel kavramları ve kullanım alanları ele alınmış; deontoloji, faydacılık ve erdem etiği çerçevesinde yapay zeka uygulamalarında ortaya çıkan etik ikilemler değerlendirilmiştir. Algoritmik önyargı, ayrımcılık, mahremiyet ihlalleri, veri güvenliği ve hesap verebilirlik gibi temel etik sorunlar analiz edilmiş; Avrupa Birliği, OECD, UNESCO ve IEEE tarafından geliştirilen etik ilke ve standartlar Türkiye'nin yapay zeka politika ve strateji belgeleriyle karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Çalışma sonucunda, yapay zeka teknolojilerinin etik açıdan sürdürülebilir biçimde geliştirilebilmesi için teknik yeterliliklerin tek başına yeterli olmadığı; insan haklarını, toplumsal adaleti, şeffaflığı, veri güvenliğini ve hesap verebilirliği esas alan insan merkezli bir yaklaşımın benimsenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Etik ilkelerin yapay zeka sistemlerinin tasarımından denetimine kadar tüm süreçlere entegre edilmesi gerektiği vurgulanmış; Türkiye'de etik yönetişim mekanizmalarının güçlendirilmesi, etik okuryazarlığın artırılması ve uluslararası standartlarla uyumlu düzenlemelerin hayata geçirilmesine yönelik öneriler sunulmuştur. Bu doğrultuda tez, yapay zeka teknolojilerinin teknik bir yenilik olmanın ötesinde toplumsal ve etik sorumluluklar doğuran bir olgu olduğunu ortaya koyarak, insan onurunu ve temel hakları merkeze alan sorumlu bir yapay zeka anlayışının geliştirilmesine katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Artificial intelligence technologies are becoming increasingly widespread in many fields such as health, education, law, security, and finance, transforming societal life. The growing role of AI systems in decision-making processes necessitates a reassessment of fundamental ethical principles such as justice, privacy, transparency, accountability, and responsibility. In particular, algorithmic biases, data privacy breaches, and accountability issues arising from autonomous systems have made AI ethics an interdisciplinary field of research. This thesis examines the ethical dimensions of artificial intelligence technologies from both theoretical and applied perspectives. A qualitative research approach was adopted, utilizing conceptual analysis, document review, and comparative evaluation methods. The study addresses the historical development of artificial intelligence, its fundamental concepts, and application areas; and evaluates the ethical dilemmas arising in AI applications within the framework of deontology, utilitarianism, and virtue ethics. Key ethical issues such as algorithmic bias, discrimination, privacy violations, data security, and accountability are analyzed; and ethical principles and standards developed by the European Union, OECD, UNESCO, and IEEE are examined comparatively with Turkey's artificial intelligence policy and strategy documents. The study concludes that technical capabilities alone are insufficient for the ethically sustainable development of artificial intelligence technologies; a human-centered approach based on human rights, social justice, transparency, data security, and accountability must be adopted. It emphasizes the need to integrate ethical principles into all processes, from the design to the monitoring of AI systems; and offers suggestions for strengthening ethical governance mechanisms in Turkey, increasing ethical literacy, and implementing regulations compliant with international standards. Accordingly, this thesis aims to contribute to the development of a responsible understanding of artificial intelligence that prioritizes human dignity and fundamental rights, by demonstrating that AI technologies are more than just a technical innovation; they give rise to social and ethical responsibilities.
Benzer Tezler
- Yapay zekâ sistemlerinin tıbbi görüntüleme alanında kullanımında etik: Radyoloji uzmanlarının görüş ve tutumları
Ethics of using artificial intelligence systems in medical imaging: views and attitudes of radiologists
SEÇİL ÖZÇİFTÇİ
Doktora
Türkçe
2024
Deontoloji ve Tıp TarihiKocaeli ÜniversitesiTıp Tarihi ve Etik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ASLIHAN AKPINAR
- Yapay zekâ ve etik ilişkisi
The relationship between artificial intelligence and ethics
ELİF SARIBAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Felsefeİnönü ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYKUT KÜÇÜKPARMAK
- Yapay zekâ ve toplumsal dönüşüm: Etik ihlaller
Artificial intelligence and social transformation: Ethical violations
RABİA KILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Radyo-TelevizyonAtatürk ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZEYNEP DEMİRCİOĞLU BİRİCİK
- Yapay zekâ etiği ve otonom sistemlerde etik model önerisi
Artificial intelligence ethics and an ethical model proposal for autonomous systems
DENİZ DEVRİM TAŞDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Bilim ve TeknolojiAmasya ÜniversitesiTeknoloji ve İnovasyon Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET KARA
DOÇ. DR. LEYLA FİRUZE ARDA ÖZALP
- Yapay zekâ haberciliği ve dijital etik
Artificial intelligence journalism and digital ethics
KEREM KABA
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
GazetecilikSakarya ÜniversitesiGazetecilik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA BOSTANCI