Maarif Nezareti ve nazırları (1857-1922)
The Ministry of Education and its ministers (1857-1922)
- Tez No: 1021952
- Danışmanlar: PROF. DR. ALİ FUAT ÖRENÇ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Maarif Nezareti, Osmanlı Eğitim Tarihi, Maarif Nazırları, Eğitim Teşkilatı, Tanzimat, Meşrutiyet, Mütareke Dönemi, Ministry of Education, Ottoman Educational History, Ministers of Education, Tanzimat, Educational Administration, Armistice period
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Maarif Nezareti'nin teşekkülü ve teşkilat yapısını 1857–1922 yılları arasındaki süreç içerisinde incelemeyi hedeflemektedir. Tanzimat'la birlikte idari sahada başlayan ıslahat hareketleri, maarif işlerinin de daha muntazam ve merkezi bir idare altında yürütülmesini zaruri kılmış, bu ihtiyacın bir neticesi olarak 1857 yılında Maarif Nezareti kurulmuştur. Bu nezaret, mekteplerin idaresini üstlenen bir kurum olmanın ötesinde Osmanlı Devleti'nin eğitim, kültür ve bilgi üretimi sahalarını tanzim etmeyi amaçlayan mühim bir teşkilat olarak temayüz etmiştir. Bu çerçevede çalışmamızda nezaretin kuruluş sebepleri, merkez ve taşra teşkilatı, bünyesinde yer alan meclisler ve daireler ile zaman içerisinde geçirdiği teşkilat değişiklikleri ele alınmıştır. Araştırmada ayrıca Maarif Nezareti'nin gelişim sürecinde görev yapan maarif nazırlarının icraatları üzerinde özellikle durulmuştur. Zira nezaretin teşkilat yapısı ve maarif siyasetinin istikameti genellikle nazırların yaptığı düzenlemeler vasıtasıyla şekillenmiştir. Bu bakımdan nazırların maarif idaresinin teşkilatlanmasına dair çalışmaları özellikle değerlendirilmiştir. Böylece maarif teşkilatının kurumsal bir yapı olmasının yanı sıra devrin devlet adamlarının fikirleri ve tasarruflarıyla şekillenen dinamik bir alan olduğu ortaya konulmuştur. Çalışmamız, Osmanlı Arşivi başta olmak üzere Takvim-i Vekayi, maarif salnameleri, nizamnameler ve dönemin resmi neşriyatı ile özgün güncel literatüre dayanan geniş bir kaynak temeline istinat etmektedir. Bu kaynaklar ışığında Maarif Nezareti'nin teşkilat yapısının teşekkülü, başkent ile taşra arasındaki münasebetler ve eğitim idaresinin kurumsallaşma süreci tarihi bağlamı içinde tahlil edilmiştir. Tezimizde elde edilen bulgular, Maarif Nezareti'nin Osmanlı Devleti'nde modern eğitim idaresinin teşekkülünde mühim bir rol üstlendiğini, bununla birlikte siyasi ve mali buhranlar ile istikrarsızlıklar sebebiyle nezaret tarafından hazırlanan birçok düzenlemenin uygulanmasının zamana yayıldığını göstermektedir. Bu itibarla Maarif Nezareti'nin teşkilat yapısı, tarihi süreç içerisinde tedricen şekillenen bir yapılanma olarak değerlendirilmelidir. Osmanlı dönemi boyunca Maarif Nezaretinin teşkilat yapısı ile kadroları, Cumhuriyetin kuruluş sonrası yeni Türk devletinin eğitim yapılanmasını oluşturmuştur. Dolayısıyla tezimizin önemli çıktılarından biri de Osmanlı'dan Cumhuriyete intikal eden maarif geleneğinin tespiti olmuştur.
Özet (Çeviri)
This study aims to provide a comprehensive examination of the establishment and institutional organization of the Ministry of Education (Maarif Nezareti) within the historical period extending from 1857 to 1922. In this context, the reform initiatives introduced in the administrative sphere during the Tanzimat period necessitated the reorganization of educational affairs under a more systematic and centralized administrative framework; accordingly, the Ministry of Education (Maarif Nezareti) was established in 1857 as a direct outcome of this necessity. This ministry became an important institution, which beyond administering schools, aimed to organize and regulate the fields of education, culture, and knowledge production within the Ottoman Empire. Accordingly, the study examines the underlying motivations for the establishment of the ministry, its central and provincial administrative structures, the councils and departments encompassed within it, and the organizational transformations it experienced over time. The study also places particular emphasis on the actions and policies of the Ministers of Education who served during the developmental process of the Ministry of Education. This is because the institutional structure of the Ministry and the direction of educational policy were often shaped through the regulations and reforms introduced by these ministers. In this respect, their initiatives concerning the organization of the educational administration have been examined; thus, it has been demonstrated that educational administration was not only an institutional structure but also a dynamic field shaped by the ideas and practices of the policymakers of the period. The study is based on a wide range of sources, primarily the Ottoman Archives, as well as Takvim-i Vekayi, educational yearbooks (salnames), regulations, and the official publications of the period. In light of these documents, the formation of the institutional structure of the Ministry of Education, the relations between the central administration and the provinces, and the process of the institutionalization of educational administration have been analyzed within their historical context. The findings indicate that the Ministry of Education assumed a significant role in the formation of modern educational administration in the Ottoman State; however, due to political and financial crises as well as administrative instability, the implementation of many regulations introduced by the Ministry was extended over time. Accordingly, the organizational structure of the Ministry of Education should be regarded as a formation that evolved gradually within a historical process.
Benzer Tezler
- Osmanlı maârifini yönetenler: Nâzırlar ve maârif idaresi (1857–1921)
Rulers of Ottoman education: Ministers and education administration (1857-1921)
YUSUF SABRİ ŞİMŞEK
- Tanzimat Devri Osmanlı maarif nazırlarının modern eğitime katkıları (1839–1876)
The contributions of Tanzimat Period Ottoman ministers of education to modern education (1839-1876)
SEVİL AKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
TarihGazi ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TOGAY SEÇKİN BİRBUDAK
- Emrullah Efendi'nin maarif nazırlığı
Mr. Emrullah's ministry of education (1910-1912)
ESMA VİLDAN TÜRKAN
- II. Meşrutiyet dönemi meclis zabıtlarında eğitim ve kültür çalışmaları
Educational and cultural activities in the parliamentary proceedings of the Second Constitutional period
ERHAN BOYNUEĞRİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
TarihAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BAHATTİN DEMİRTAŞ