Türkiye'de ihracatın ithalat bağımlılığı: Lasso modelinin bir uygulaması
Import dependency of exports in Turkey: An application of the Lasso model
- Tez No: 1021987
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ NURHAN HANDE SEVGİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Uluslararası Ticaret, International Trade
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ufuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Uluslararası Ticaret ve Finansman Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Uluslararası Ticaret ve Finansman Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Türkiye'de ihracatın ithalat bağımlılığını ekonomik kullanım amacına göre sınıflandırılmış (BEC) ithalat kalemleri ve makroekonomik değişkenler düzleminde inceleyen ampirik bir çalışmadır. 2013:01–2025:07 dönemini kapsayan aylık veri seti üzerinde, ihracatın hangi ithalat kalemlerine, hangi büyüklükte ve hangi dinamikle bağımlı olduğu Adaptive Lasso yöntemiyle araştırılmıştır. Bağımlı değişken toplam ihracat iken bağımsız değişkenler arasında 23 BEC alt grubu ithalat ile dar para arzı (M1), geniş para arzı (M2), reel efektif döviz kuru (REER), ABD doları/Türk lirası döviz kuru (USD/TL) ve Euro/Türk lirası döviz kuru olmak üzere beş makroekonomik değişken yer almaktadır. Tüm seriler logaritmik olarak alınmış ve birim kök testleri doğrultusunda durağanlaştırılmıştır. Adaptive Lasso ile değişken seçimi yapıldıktan sonra Post-Lasso OLS tahmini Newey-West HAC standart hatalarla yenilenmiş; sağlamlık kontrolü için Elastic Net (Zou ve Hastie, 2005) yeniden çalıştırılmıştır. Modelin dinamik yapısını yakalamak amacıyla Otoregresif Dağıtılmış Gecikme (ARDL) versiyonu da tahmin edilmiştir. Bulgular, ihracatın özellikle yatırım malları, yatırım malı aksamları ve dayanıksız tüketim malları ithalatına anlamlı düzeyde bağımlı olduğunu göstermektedir. Statik modelde makro değişkenler seçilmezken ARDL spesifikasyonunda para arzı ve döviz kuru değişkenlerinin gecikmeli etkileri belirginleşmiştir. Bu bulgu, döviz kuru ve para politikasının ihracat üzerindeki etkisinin zaman içinde gecikmeli aktarımla işlediğini ortaya koymaktadır. Tezin temel katkısı, yüksek boyutlu ithalat kalemleri arasından politika açısından anlamlı olanları veri-temelli bir biçimde seçen ve klasik regresyonun yapısal yorumunu koruyan bir çerçeve sunmasıdır. Bulgular, ihracat performansının iyileştirilmesinde ithalata dayalı üretim yapısının ve döviz kuru oynaklığının birlikte ele alınması gerektiğine işaret etmektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis investigates the import dependency of Turkish exports through Broad Economic Categories (BEC) classified import items and macroeconomic variables. Using monthly data covering the period 2013:01–2025:07, the study employs Adaptive Lasso to identify which import categories drive aggregate export performance and to what extent. The dependent variable is total exports (USD thousand), while the explanatory set comprises 23 BEC import subcategories and five macroeconomic series: narrow money (M1), broad money (M2), the real effective exchange rate (REER), the U.S. dollar/Turkish lira exchange rate (USD/TRY) and the euro/Turkish lira exchange rate (EUR/TRY). All series are log-transformed prior to the emprical analysis. Following variable selection, Post-Lasso OLS is re-estimated with NeweyWest HAC Standard errors. Robustness is verified through Elastic Net and an Autoregressive Distributed Lag (ARDL) specification. Empirical findings indicate that Turkish exports are significantly dependent on imports of capital goods, parts and accessories of capital goods, and non-durable consumer goods. While macroeconomic variables are not selected in the static specification, lagged effects of Money supply and exchange rate variables emerge as significant under the ARDL framework, highlighting the delayed transmission of monetary and exchange rate dynamics to exports. The principal contribution of the thesis lies in providing a data-driven yet structurally interpretable framework that selects policy-relevant import categories from a high-dimensional set. The results suggest that improving export performance requires the simultaneous management of import-intensive production structures and exchange rate volatility.
Benzer Tezler
- Türkiye'de ihracatın ithalata bağımlılığı: Tekstil sektörü üzerine bir değerlendirme
Import dependence of export of Turkey: An evaluation on textile sector
ZAHİDE YEŞİM AKBİNAR DİKİCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
EkonomiBursa Uludağ ÜniversitesiUluslararası İşletmecilik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ESRA GÜLER
- Türkiye ve İzmir bölgesinde (TR31) ihracatın ithalata bağımlılığının gelişimi: Girdi-çıktı modeli ile bir analiz
Development of the dependency of export to import in Turkey and Izmir region (TR31): An input-output analysis
CEMRE YENİLMEZ
- 1980 sonrası Türkiye'de ihracata dayalı sanayileşme süreci ve ekonomik dönüşüm
The process of export-oriented industrialization and economic transformation in Turkey after 1980
SİDAR AYDIN
- Türkiye'de cari işlemler açığını etkileyen faktörlerin VAR modelleri ile analizi
The analysis of the factors affecting the current account deficit in Turkey with the VAR models
MEHMET ŞENTÜRK
- İthalat, ihracat ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki: Türkiye örneği (1923-2023)
The relationship between imports, exports and economic growth: Türkiye case (1923-2023)
HALİL İBRAHİM YILMAZ
Doktora
Türkçe
2025
Uluslararası Ticaretİstanbul Rumeli Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA KARA