İstismarcı yönetim ile işe yabancılaşma ilişkisinde psikolojik sözleşme ihlalinin aracılık rolü: Sıkılık-esneklik normu ve kendilik yapısının düzenleyici etkisi
The mediating role of psychological contract breach in the relationship between abusive supervision and job alienation: The moderating effects of tightness–looseness norms and self-construal
- Tez No: 1022430
- Danışmanlar: PROF. DR. FATİH ÇETİN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Başkent Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yönetim Bilimi ve Organizasyon Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasının temel amacı istismarcı yönetimin çalışanların işe yabancılaşma düzeyleri üzerindeki etkisini incelemek; psikolojik sözleşme ihlalinin aracılık, sıkılık normu ile kendilik yapısı kapsamında ele alınan disiplin ve dürtüselliğin düzenleyici rollerini belirlemektir. Araştırma, Türkiye'nin farklı illerinde özel sektör kuruluşlarında tam zamanlı çalışan 389 katılımcıdan çevrimiçi anket yoluyla elde edilen verilerle yürütülmüştür. Verilerin analizinde doğrulayıcı faktör analizi, güvenirlik analizi, korelasyon ve regresyon analizleri ile aracılık ve düzenleyici aracılık modellerinden yararlanılmıştır. Dolaylı ve koşullu dolaylı etkiler, 5.000 bootstrap örneklemi üzerinden değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, istismarcı yönetimin işe yabancılaşmayı pozitif ve anlamlı biçimde artırdığını göstermiştir. Ayrıca istismarcı yönetimin çalışanların psikolojik sözleşmeye ilişkin değişim, ücret, eğitim-gelişim ve güven beklentilerini zayıflattığı belirlenmiştir. Psikolojik sözleşme boyutları arasında yalnızca güven boyutunun işe yabancılaşma üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olduğu ve istismarcı yönetim ile işe yabancılaşma arasındaki ilişkide kısmi aracılık rolü oynadığı saptanmıştır. Sıkılık normunun düzenleyici etkisinin bütün ilişkilerde ortaya çıkmadığı, yalnızca belirli ilişkiler bakımından anlamlı olduğu görülmüştür. Kendilik yapısına ilişkin sonuçlar ise disiplinin bazı ilişkilerde sınırlı bir koruyucu rol üstlendiğini, dürtüselliğin ise istismarcı yönetimin işe yabancılaşma üzerindeki olumsuz etkisini güçlendirdiğini ortaya koymuştur. Sonuç olarak araştırma, istismarcı yönetimin işe yabancılaşmayı hem doğrudan hem de güvene dayalı psikolojik sözleşmenin zedelenmesi yoluyla artırdığını ve bu sürecin örgütsel normlar ve çalışanların öz düzenleme özelliklerine göre farklılaşabildiğini göstermektedir. Bulgular, istismarcı yönetimin önlenmesi, örgütsel güvenin güçlendirilmesi ve çalışanların bireysel farklılıklarını dikkate alan insan kaynakları uygulamalarının geliştirilmesi açısından kuramsal ve uygulamaya dönük katkılar sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to examine the effect of abusive supervision on employees' work alienation and to determine the mediating role of psychological contract breach and the moderating roles of tightness norms, self-discipline, and impulsivity. The study was conducted using data collected through an online survey from 389 full-time employees working in private-sector organizations across different provinces of Türkiye. Confirmatory factor analysis, reliability analysis, correlation and regression analyses, as well as mediation and moderated mediation models were employed. Indirect and conditional indirect effects were evaluated using 5,000 bootstrap samples. The findings showed that abusive supervision positively and significantly increased work alienation. Abusive supervision was also found to weaken employees' expectations regarding change, compensation, training and development, and trust within the psychological contract. Among the dimensions of the psychological contract, only the trust dimension had a significant effect on work alienation and partially mediated the relationship between abusive supervision and work alienation. The moderating effect of tightness norms did not emerge across all relationships and was significant only for specific paths. The findings concerning self-regulation indicated that self-discipline had a limited protective role in certain relationships, whereas impulsivity strengthened the adverse effect of abusive supervision on work alienation. Overall, the study demonstrates that abusive supervision increases work alienation both directly and indirectly through the deterioration of the trust-based psychological contract. It also shows that the strength of this process may vary according to organizational norms and employees' self-regulatory characteristics. The findings contribute to the literature by integrating relational, contextual, and individual mechanisms within a single research model. They also offer practical implications for preventing abusive supervisory behavior, strengthening organizational trust, and developing human resource practices that take individual differences among employees into account.
Benzer Tezler
- İstismarcı davranışlar ve ayrılma niyeti ilişkisinde güvencesizlik ve yabancılaşmanın aracı arkadaşlığın koşulsal etkisi
Mediator effect of insecurity and alienation and moderator effect of frienship in relationship between abusive behaviors and intention to leave
VURAL AKAR
- Zorunlu vatandaşlık davranışlarının sistematik literatür incelemesi: Bir bibliyometrik ve meta-analiz çalışması
A systematic literature review of compulsory citizenship behaviors: A bibliometric and meta-analysis study
ZEYNEP KAPTAN
- Şartlı eğitim yardımı çocuk koruma hizmetlerinin sosyo-ekolojik sistem kapsamında analizi
Analysis of conditional cash transfer for education child protection services within the scope of the socio-ecological system
İCLAL KARABEY
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Sosyal HizmetAnkara Sosyal Bilimler ÜniversitesiAfet ve İnsani Yardım Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AKİF ARGUN AKDOĞAN
- Çalışma ortamında çalışanların saygınlığı ile hevesleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi ve istismarcı yönetim davranışının düzenleyici rolü
Examination of the relationship between employees' dignity and engagement in work environment and the moderator role of abusive management behavior
ARZU ERYILMAZ
- İstismarcı yönetim ve psikolojik sözleşme ihlalinin çalışanların işe gömülmüşlükleri üzerine etkisinde algılanan örgütsel desteğin aracı rolü
The mediating role of perceived organizational support on the effect of abusive supervision and psychological contract breach on employees' job embeddedness
AYŞE HATUN DİRİCAN