Çağdaş Türk resim sanatında kaligrafik etkiler
Caligraphic effects in contemporary Turkish painting
- Tez No: 1022434
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA CEVAT ATALAY
- Tez Türü: Sanatta Yeterlik
- Konular: Güzel Sanatlar, Fine Arts
- Anahtar Kelimeler: Hat sanatı, Kaligrafi
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gaziantep Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Resim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, çağdaş Türk resim sanatında kaligrafik etkilerin modernizm, gelenek, kültürel bellek, kimlik ve plastik ifade bağlamında nasıl biçimlendiğini incelemektedir. Çalışmanın temel problemi, modernizmin akılcı, analitik ve biçimci yapısı ile kaligrafinin çizgisel, ritmik, jestüel ve tinsel karakteri arasındaki ilişkinin Türk resim sanatında nasıl özgün bir ifade alanı oluşturduğudur. Bu doğrultuda kaligrafi, yalnızca yazıya dayalı geleneksel bir sanat biçimi olarak değil; çağdaş resim yüzeyinde çizgi, leke, ritim, oran, boşluk-doluluk, kompozisyon ve simgesel anlam ilişkileriyle varlık kazanan çok katmanlı bir plastik unsur olarak ele alınmıştır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde yapılandırılmıştır. Çalışmada literatür taraması, Panofsky'nin ikonografik-ikonolojik çözümleme yöntemi ve görsel retorik analizi birlikte kullanılmıştır. İncelenen eserler; biçim, renk, çizgi, kompozisyon, okunaklılık, deformasyon, kültürel gösterge ve derin anlam ilişkileri bakımından değerlendirilmiştir. Bu kapsamda ikinci bölümde Bedri Rahmi Eyüboğlu, Erol Akyavaş, Abidin Dino, Burhan Doğançay, Sabri Berkel ve Adnan Çoker gibi sanatçıların kaligrafik etkiler taşıyan seçilmiş ikişer eseri analiz edilmiştir. Sanatçılar, kaligrafiyi kullanım biçimlerine göre simgesel, kavramsal ve plastik yönelimler çerçevesinde değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde ise, araştırmacının tuval üzerine akrilik boya tekniği ile gerçekleştirdiği on adet özgün resim çalışması ikonografik-ikonolojik çözümleme yöntemi ve görsel retorik analiz yöntemi ile değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, kaligrafik unsurların çağdaş Türk resim sanatında yalnızca geleneksel yazı estetiğinin devamı olarak yer almadığı; modernist soyutlama, kültürel kimlik, toplumsal bellek ve bireysel üslup arayışları doğrultusunda yeniden yorumlandığı görülmüştür. Bu bağlamda kaligrafi, çağdaş Türk resminde gelenek ile modernizm arasında görsel, düşünsel ve estetik bir bağ kuran temel ifade alanlarından biri olarak değerlendirilmiştir.
Özet (Çeviri)
This research examines how calligraphic effects are shaped in contemporary Turkish painting within the contexts of modernism, tradition, cultural memory, identity, and plastic expression. The main problem of the study is how the relationship between the rational, analytical, and formalist structure of modernism and the linear, rhythmic, gestural, and spiritual character of calligraphy creates a distinctive field of expression in Turkish painting. In this regard, calligraphy is considered not merely as a traditional art form based on writing, but as a multilayered plastic element that gains presence on the contemporary painting surface through line, stain, rhythm, proportion, space, composition, and symbolic meaning. The research is structured within the framework of a qualitative research approach. In the study, literature review, Panofsky's iconographic-iconological method, and visual rhetorical analysis are used together. The examined artworks are evaluated in terms of form, color, line, composition, legibility, deformation, cultural signification, and deeper layers of meaning. Within this scope, in the second chapter, two selected works by each of the artists Bedri Rahmi Eyüboğlu, Erol Akyavaş, Abidin Dino, Burhan Doğançay, Sabri Berkel, and Adnan Çoker, which contain calligraphic effects, are analyzed. The artists are evaluated within symbolic, conceptual, and plastic tendencies according to their modes of using calligraphy. In the third chapter, ten original paintings produced by the researcher using acrylic paint on canvas are examined through Panofsky's iconographic-iconological method and visual rhetorical analysis. The findings of the research reveal that calligraphic elements in contemporary Turkish painting do not merely function as a continuation of traditional calligraphic aesthetics; rather, they are reinterpreted in relation to modernist abstraction, cultural identity, social memory, and individual stylistic searches. In this context, calligraphy is evaluated as one of the fundamental fields of expression that establishes a visual, intellectual, and aesthetic connection between tradition and modernism in contemporary Turkish painting.
Benzer Tezler
- Çağdaş Türk resim sanatında otografik etkiler ve bir uygulama örneği
Otographic effects in contemporary Turkish painting and an application example
ALİ ERTUĞRUL KÜPELİ
Sanatta Yeterlik
Türkçe
2024
Güzel SanatlarGazi ÜniversitesiResim Ana Sanat Dalı
PROF. DR. GÜLTEKİN AKENGİN
- Çağdaş Fransız resminde jestüel yorum ve Erdal Alantar
Gestural interpretation in modern French painting and Erdal Alantar
GÜLİN ALTUNER
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Güzel SanatlarDokuz Eylül ÜniversitesiGüzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. TURAN ENGİNOĞLU
- 1950 sonrası Türk resim sanatında yazı ve kaligrafi kullanımının irdelenmesi
Investigation of the use of writing and calligraphy in contemporary Turkish painting after 1950
ALAADDİN HIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Güzel SanatlarAkdeniz ÜniversitesiSanat ve Tasarım Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TERLAN MEHDİYEVA AZİZZADE
- Resim sanatında kaligrafi ve soyutlama etkileri
Calligraphy and abstraction effects in painting
ÖZGE ULAŞIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Güzel SanatlarErciyes ÜniversitesiResim Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET KÜRŞAT ALBAYRAK
- Türk resim sanatında geleneksel biçim yaklaşımları
The Approaches to traditional style in Turkish painting art
BANU ÜNDER
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Güzel SanatlarAnadolu ÜniversitesiResim Ana Sanat Dalı
YRD. DOÇ. DR. YAVUZ HAKAN GÜRSOYTRAK