Çağdaş sanatta yapay zekânın rolü
The role of artificial intelligence in contemporary art
- Tez No: 1022436
- Danışmanlar: PROF. DR. BÜLENT SALDERAY
- Tez Türü: Sanatta Yeterlik
- Konular: Güzel Sanatlar, Fine Arts
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Resim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, çağdaş sanatta yapay zekânın rolünü belirlemek amacıyla yapay zekâ temelli sanat üretimini üretim süreçleri, yaratıcılık ve özne ilişkisi bağlamında incelemektedir. Bu doğrultuda yapay zekâ teknolojisinin sanata entegrasyonu ve tarihsel gelişimi, sanatçı kimliği ile yaratıcı süreçlerin özne tartışmaları bağlamındaki dönüşümü, estetik değer ve yargıların değişimi, yaratıcılık atıflarının özneyi nasıl dönüştürdüğü ve disiplinlerarası üretim biçimlerinin hangi yönlerde evrildiği birlikte ele alınmıştır. Araştırma, nitel yaklaşım kapsamında betimsel model ve doküman analizi yöntemiyle yürütülmüştür. Örneklem olarak yapay zekâyla kurdukları üretim ilişkisi ve sanatçı ile algoritma arasındaki öznellik dengesi açısından birbirinden ayrışan Mario Klingemann, Memo Akten, Neri Oxman ve Refik Anadol'un çalışmaları üretim mantığı açısından incelenmiştir. Veri toplama sürecinde akademik yayınlar, sanatçı söyleşileri ve dijital sanat üretimlerinde yaratıcı ilişki içinde yapay zekâ kullanımını sorgulayan kaynaklar kullanılmıştır. Bulgular, yapay zekânın üretime katılmasıyla birlikte yaratıcı sürecin sanatçının tekelinden çıkarak sanatçı, algoritma ve veri arasında dağıldığını göstermektedir. Bu süreçte sanatçının üreticiden sistem kurucusu ve süreç yönlendiricisine evrildiği, anlamın etkileşim içinde çok katmanlı bir hâl aldığı, buna karşın sanatçının anlamı kuran özne olarak ontolojik ağırlığını koruduğu sonucuna varılmıştır. Bulgular araştırmacının sanatsal uygulaması olan Archēnode sergisi üzerinde sınanmış, yapay zekânın varyasyon üretimiyle sanatçının anlam ifadesini derinleştirebildiği gözlemlenmiştir. Bu sonuçlardan hareketle araştırma kapsamında dağıtık estetik eylem, olasılık üretimi ve ilişkisel öznellik olmak üzere üç kavram önerilmektedir. Bu kavramların, yapay zekâ temelli sanat üretiminde yaratıcılık, özne ve estetik deneyim ilişkisini değerlendiren ileri araştırmalar için kavramsal bir zemin oluşturabileceği düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
This research examines AI-based art production within the context of production processes, creativity, and subjectivity to determine the role of artificial intelligence in contemporary art. It addresses the historical integration of AI, the transformation of artist identity, shifting aesthetic values, and the transformation of interdisciplinary and post-human modes of production. Using a qualitative approach, descriptive model, and document analysis, the study analyzes the production logic of prominent artists Mario Klingemann, Memo Akten, Neri Oxman, and Refik Anadol. Findings indicate that as AI enters the production cycle, the creative process shifts from artist-centered authorship toward a distributed aesthetic agency among the artist, algorithm, and data. Consequently, the artist evolves from a direct producer into a system designer and process director. While meaning becomes multi-layered through this interaction, the artist retains their ontological weight as the primary subject who constructs meaning. These findings were tested through the artistic practice Archēnode, where it was observed that AI could deepen the artist's expression of meaning through the production of probabilistic possibilities. Based on these results, the research proposes three conceptual frameworks: distributed aesthetic agency, probability generation, and relational subjectivity. These concepts provide a theoretical foundation for future research exploring the relational formation of subjectivity among human, algorithmic, and data-driven agents.
Benzer Tezler
- Sanatta değişen paradigmalar bağlamında görsel sanatlar eğitiminde üretken yapay zeka teknolojilerinin kullanım deneyimleri
Generative AI technologies in visual arts education within the context of evolving paradigms in art
ESRA AVCI KURT
Doktora
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimOndokuz Mayıs ÜniversitesiGüzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ATA YAKUP KAPTAN
- Müzelerde artırılmış gerçeklik uygulamalarının incelenmesi: Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Özel Ahmet Yakupoğlu Müzesi örneği
An analysis of augmented reality applications in museums: The case of Kütahya Dumlupınar University Private Ahmet Yakupoğlu Museum
ZAHİDE ŞAHİN KUBAT
Sanatta Yeterlik
Türkçe
2025
Güzel SanatlarKütahya Dumlupınar ÜniversitesiSanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
PROF. DR. LEVENT MERCİN
- Dijital sanat ve yapay zekâ bağlamında çağdaş sanatın estetik dönüşümü
The aesthetic transformation of contemporary art in the context of digital art and artificial intelligence
NUSRET İBRAHİM YURTSEVER
Sanatta Yeterlik
Türkçe
2026
Güzel SanatlarKastamonu ÜniversitesiSanat ve Tasarım Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. SERKAN İLDEN
- Güzel sanatlar eğitiminde öğretim elemanları ve öğrencilerin dijital sanat ve kripto sanat hakkındaki bilgi durumları ve bakış açıları
Teachers in fine arts education and students knowledge status and perspectives on digital art and crypto art
YAĞMUR UZUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Güzel SanatlarGazi ÜniversitesiGüzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSEYİN ELMAS
- Zaman algısı kapsamında postmodern zamansızlaşmanın sanatta izdüşümleri
Reflections of postmodern determporalization in art within the context of time perception
FERİDE ÇAKMAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Güzel SanatlarOndokuz Mayıs ÜniversitesiResim Ana Sanat Dalı
PROF. DR. ELİF ŞENEL