Otizm spektrum bozukluğu tanılı çocukların ebeveynleri için internet tabanlı ruh sağlığını destekleme programının geliştirilmesi ve etkinliğinin sınanması
Development and evaluation of an internet-based mental health support program for parents of children with autism spectrum disorder
- Tez No: 1022944
- Danışmanlar: PROF. DR. MURAT EYÜBOĞLU
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Psikiyatri, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: Otizm spektrum bozukluğu, Autism spectrum disorder
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Otizm spektrum bozukluğu (OSB) tanılı çocuğa sahip ebeveynler, artmış bakım yükü, davranışsal ve iletişimsel güçlüklerle baş etme gerekliliği ve uzun süreli destek ihtiyacı nedeniyle yüksek düzeyde psikososyal stres, anksiyete ve depresif belirtiler yaşayabilmektedir. Ebeveyn ruh sağlığındaki bu olumsuzlukların ebeveyn-çocuk etkileşimini zayıflatarak çocuğun duygusal ve davranışsal işlevselliğini de dolaylı olarak etkilediği bilinmektedir. Bu karşılıklı etkileşim, ebeveyn ruh sağlığını çocuk ruh sağlığı açısından da önemli bir müdahale alanı haline getirmektedir. Bu çalışmada, OSB tanılı çocukların ebeveynleri için geliştirilen internet tabanlı ruh sağlığını destekleme programının etkinliği değerlendirilmiştir. Araştırma, ön test–son test tasarımlı yarı deneysel modelde yürütülmüş, katılımcılar deney ve kontrol gruplarına randomize edilmiştir. Deney grubuna altı modülden oluşan müdahale programı uygulanırken, kontrol grubuna yalnızca psikoeğitim sunulmuştur. Veri toplama sürecinde Sosyodemografik Veri Formu, Güçler Güçlükler Anketi, Sosyal İletişim Ölçeği, Otizmde Yaşam Kalitesi Anketi-Ebeveyn Sürümü, Depresyon Anksiyete ve Stres Ölçeği Kısa Formu (DASS-21), Otizm Aile Yaşantısı Anketi ve WHO-5 İyilik Durumu İndeksi kullanılmıştır. Bulgular, müdahale programına katılan ebeveynlerde depresyon ve anksiyete düzeylerinde anlamlı azalma olduğunu; ebeveynlik yaşantısına ilişkin güçlüklerin azaldığını ve aile işlevselliğine ilişkin algının iyileştiğini göstermiştir. Ebeveyn ruh sağlığındaki bu iyileşmelere paralel olarak, çocukların davranışsal ve duygusal sorunlarında azalma, sosyal iletişim becerilerinde ise artış saptanmıştır. Özellikle dikkat sorunları, akran ilişkileri ve duygusal problemler alanlarında anlamlı farklılıklar belirlenmiştir. Sonuç olarak, geliştirilen internet tabanlı müdahale programının ebeveyn ve çocuk düzeyinde çok boyutlu kazanımlar sağladığı ve erişilebilir bir ruh sağlığı destek modeli sunduğu gösterilmiştir.
Özet (Çeviri)
Parents of children diagnosed with autism spectrum disorder (ASD) often experience elevated levels of psychosocial stress, anxiety, and depressive symptoms due to increased caregiving burden, the need to manage behavioral and communication difficulties, and long-term support requirements. These adverse effects on parental mental health are known to weaken parent–child interactions and indirectly impact the child's emotional and behavioral functioning. This reciprocal relationship highlights parental mental health as a critical target for interventions aimed at improving child outcomes. The aim of this study was to evaluate the effectiveness of an internet-based mental health support program developed for parents of children with ASD. The study was designed as a quasi-experimental pretest–posttest model, and participants were randomized into intervention and control groups. The intervention group received a six-module internet-based program, while the control group was provided with psychoeducation only. Data were collected using the Sociodemographic Data Form, Strengths and Difficulties Questionnaire, Social Communication Scale, Autism Quality of Life Questionnaire–Parent Version, Depression Anxiety Stress Scale–21 (DASS-21), Autism Family Experience Questionnaire, and WHO-5 Well-Being Index. The findings indicated that parents in the intervention group showed significant reductions in depression and anxiety levels compared to the control group. Additionally, difficulties related to parenting experiences decreased, and perceived family functioning improved. Parallel to these improvements in parental mental health, reductions in children's emotional and behavioral problems and increases in social communication skills were observed. Significant differences were particularly noted in attention problems, peer relationships, and emotional difficulties. In conclusion, the developed internet-based intervention program provided multidimensional benefits at both the parent and child levels and represents an accessible mental health support model.
Benzer Tezler
- Normal kilolu ile aşırı kilolu/obez olan dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanılı ergenlerin psikiyatrik komorbidite, patolojik internet kullanımı ve internet kullanım paternleri açısından karşılaştırılması
Comparison of normal weight and overweight/obese adolescents diagnosed with attention deficit and hyperactivity disorder in terms of psychiatric comorbidity, pathological internet use and internet use patterns
BÜŞRA ÜSTÜNDAĞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM ADAK
- Otizm spektrum bozukluğu tanılı olgularda internet bağımlılığı ve zorbalık ile ilişkili faktörlerin incelenmesi
Investigation of parameters related to internet spending and bullying in cases with autism spectrum disorder
ZEYNEP GÖKÇE ERKAN İDRİS
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
PsikiyatriEge ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEZEN KÖSE
- Otizm spektrum bozukluğuna sahip bireylere dijital güvenlik becerilerinin öğretiminde üretken yapay zekâ destekli insansı robotun etkililiği
Effectiveness of the generative artificial intelligence supported humanoid robot in teaching digital safety skills to individuals with autism spectrum disorder
ELİF ELUMAR EFE
Doktora
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimAnadolu ÜniversitesiÖzel Eğitim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SUNAGÜL SANİ BOZKURT
- Otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan ergenlerin internet kullanım alışkanlıkları edinimleri ve ebeveyn görüşlerinin incelenmesi
An examination of internet usage habits, learning outcomes, and parental perspectives among adolescents with autism spectrum disorder (ASD)
TALİP İNCEKARA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiÖzel Eğitim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YUSUF ZİYA TAVİL
- Otizm spektrum bozukluğu tanılı çocukların ebeveynlerinde bilişsel duygu düzenleme stratejileri ve öz-şefkat düzeylerinin incelenmesi
Examination of cognitive emotion regulation strategies and self-compassion levels in parents of children diagnosed with autism spectrum disorder
RABİA GÜL ÖZDAMAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Psikolojiİstanbul Gelişim ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYTEN ERDOĞAN