Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin kültürdilbilimsel açıdan incelenmesi
A culturolinguistic analysis of texts in middle school Turkish textbooks
- Tez No: 1022957
- Danışmanlar: PROF. DR. ŞENER DEMİREL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Eğitim ve Öğretim, Linguistics, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Fırat Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dil, bir toplumun yalnızca iletişim kurmasını sağlayan bir araç değil; aynı zamanda o toplumun tarih boyunca oluşturduğu yaşam tarzını, değerlerini, düşünce yapısını ve kısacası kültürünü sonraki kuşaklara aktaran temel unsurlardan biridir. Bu açıdan bakıldığında dil ve kültür, birbirinden ayrılması mümkün olmayan iki önemli değerdir. Türkçe eğitimi de ana dili öğretiminin gerçekleştirildiği bir alan olduğundan, bireylere dil becerileri kazandırmanın yanı sıra kültürel değerlerin aktarılmasına da hizmet etmektedir. Bu süreçte en önemli öğretim materyallerinden biri Türkçe ders kitaplarıdır. Söz konusu kitaplardaki metinler, öğrencilerin dil becerilerini geliştirirken aynı zamanda toplumsal değerleri ve kültürel ögeleri tanımalarına katkı sağlamaktadır. Dolayısıyla bireyin ana dili eğitimi süreci, içinde yaşadığı toplumun kültürel kodlarını keşfetme yolculuğu olarak da değerlendirilebilir. Bu yolculuğun en önemli rehberlerinden biri ise şüphesiz ders kitaplarıdır. Bu nedenle ders kitaplarında yer alan metinlerin kültürü ne ölçüde yansıttığının incelenmesi önem taşımaktadır. Bu çalışma, Türkçe eğitiminin temel materyallerinden biri olan ders kitaplarındaki metinlerin kültürdilbilimsel açıdan incelenmesi amacıyla hazırlanmıştır. Araştırma, Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin kültür aktarımına katkısını ortaya koyması bakımından önem taşımaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi tekniğiyle yürütülen bu çalışmanın inceleme materyalini, ortaokul 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan toplam 128 okuma metni oluşturmaktadır. Söz konusu metinler; anıştırma olay, anıştırma metin, anıştırma isim ve anıştırma söz gibi kültürdilbilimsel unsurlar açısından incelenmiş; elde edilen bulgular Türkçe öğretimi ve kültürdilbilim çerçevesinde değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, ortaokul Türkçe ders kitaplarında kültürdilbilim ögelerinin sınıf seviyelerine ve temalara göre dengeli bir dağılım göstermediği saptanmıştır. Bu kapsamda en fazla ögeye 7. sınıf, en az ögeye ise 5. sınıf düzeyinde rastlanmıştır. Tüm sınıf düzeylerinde en sık başvurulan kültürdilbilim kategorisini“anıştırma söz”başlığı altındaki deyimler oluşturmuştur. Buna karşın atasözü, alıntı ve anıştırma metin kullanımının oldukça sınırlı kaldığı belirlenmiştir. Nitekim 5, 7 ve 8. sınıf kitaplarında hiç atasözüne yer verilmezken, 6. sınıf kitabında yalnızca 5 atasözü tespit edilmiştir. Öte yandan kültürdilbilim ögelerinden en çok deyimlere yer verilmiştir. Ayrıca“Mustafa Kemal Atatürk”en fazla tekrar eden anıştırma isimdir. Anıştırma olaylar da en çok“Millî Mücadele ve Atatürk”temasında yoğunlaştığı görülmektedir. onra doldurulacaktır.
Özet (Çeviri)
Language is not merely a means of communication within a society; it is also one of the fundamental elements that transmits a society's way of life, values, worldview, and, in short, its culture, accumulated throughout history, to future generations. From this perspective, language and culture are two inseparable and mutually reinforcing phenomena. As Turkish language education constitutes mother tongue instruction, it serves not only to develop learners' linguistic competencies but also to transmit cultural values. In this process, Turkish language textbooks are among the most important instructional materials. The texts included in these textbooks contribute to the development of students' language skills while simultaneously fostering their awareness of social values and cultural elements. Therefore, the process of mother tongue education can also be regarded as a journey through which individuals discover the cultural codes of the society in which they live. Undoubtedly, textbooks are among the principal guides in this journey. For this reason, examining the extent to which the texts in textbooks reflect cultural elements is of considerable importance. This study was conducted to examine the texts included in Turkish language textbooks from the perspective of Cultural Linguistics. The research is significant in that it seeks to reveal the contribution of textbook texts to the transmission of culture. Employing document analysis, one of the qualitative research methods, the study analyzed a total of 128 reading texts selected from Turkish language textbooks used in the 5th, 6th, 7th, and 8th grades of secondary school. These texts were examined in terms of cultural-linguistic elements such as allusive events, allusive texts, allusive names, and allusive expressions. The study found that elements of cultural linguistics in middle school Turkish textbooks do not show a balanced distribution across grade levels and themes. In this context, the highest number of elements was found in 7th grade, while the lowest was found in 5th grade. Across all grade levels, the most frequently used category of cultural linguistics elements consisted of idioms under the heading“allusive expressions.”In contrast, it was determined that the use oa doldurulacaktır.
Benzer Tezler
- Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin kültürdilbilimsel açıdan incelenmesi ve bu metinlerin kültürdilbilim olguları açısından yeterliliğine ilişkin öğretmen görüşleri
İnvestigation of the texts i̇n middle school Turkish textbooks i̇n terms of cultural linguistics and teacher opinions regarding the sufficiency of these texts in terms of cultural linguistics
ABDULLAH GÜNEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
DilbilimFırat ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET TURAN SİNAN
- Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin olumlu davranış kazandırma açısından incelenmesi
A study of texts in secondary school Turkish textbooks in terms of making the students gaining positive behaviour
HALİL SEVİCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Eğitim ve ÖğretimAtatürk ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. LOKMAN TURAN
- Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin okunabilirlik ve anlaşılabilirliği
The readability and understandability of the texts in secondary school Turkish course books
KEVSER KÜBRA BOLAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Eğitim ve ÖğretimAbant İzzet Baysal ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALİT KARATAY
- Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin PISA ölçütünde metinsellik özelliklerine göre incelenmesi
Examining the texts in the secondary school Turkish textbooks according to the textuality features in PISA criteria
BÜŞRA EVCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET BENZER
- Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin bağdaştırma ve sapmalar açısından incelenmesi
Examining the texts in secondary school Turkish textbooks in terms of reconciliation and deviations
YAĞMUR DEMİRTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimFırat ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞENER DEMİREL