Psikososyal risk faktörlerinin pozitif psikolojik sermaye üzerindeki etkisine yönelik bir araştırma: Havalimanı çalışanları örneği
The impact of psychosocial risk factors on positive psychological capital: The case of airport employees
- Tez No: 1022968
- Danışmanlar: PROF. DR. SEVİNÇ SERPİL AYTAÇ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Psikososyal Risk Faktörleri, Pozitif Psikolojik Sermaye, Havalimanı Yer Hizmetleri Çalışanları, Sivil havacılık, Psychosocial Risk Factors, Positive Psychological Capital, Airport Ground Handling Employees, Civil aviation
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Kültür Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Endüstri ve Örgüt Psikolojisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Günümüzde jeopolitik risklerin etkisiyle şekillenen, zaman ve maliyet baskısının yoğun olarak hissedildiği havacılık sektöründe, uçuş emniyeti ve sürdürülebilir kurumsal başarı büyük ölçüde insan kaynağının performansına dayanmaktadır. Giderek karmaşıklaşan operasyonel koşullar altında havalimanı çalışanları; aşırı iş yükü, karar süreçlerine katılamama ve iş güvencesizliği gibi çeşitli psikososyal risk faktörleriyle karşı karşıya kalmaktadır. Bu araştırmanın temel amacı, havalimanı çalışanlarının maruz kaldıkları psikososyal risk faktörlerinin, onların pozitif psikolojik sermayeleri (öz yeterlilik, umut, psikolojik dayanıklılık ve iyimserlik) ile ilişkisini çok boyutlu olarak incelemek ve bu ilişkide yaş ile mesleki kıdem gibi demografik özelliklerin düzenleyici rolünü ortaya koymaktır. İlişkisel tarama modelinde tasarlanan bu nicel araştırmanın çalışma grubunu, İstanbul ilindeki bir havalimanında görev yapan yer hizmetleri çalışanları oluşturmuştur. Veri temizleme aşamasında uç değerlerin ayıklanmasıyla nihai analizler 285 katılımcı üzerinden gerçekleştirilmiştir. Araştırma verileri, Kristensen ve meslektaşlarının (2005) geliştirdiği Kopenhag Psikososyal Risk Değerlendirme Ölçeği'nin (KOPSOR) kısa versiyonu ile Luthans vd. (2007) tarafından literatüre kazandırılan Pozitif Psikolojik Sermaye Ölçeği'nin (PPSÖ) kısa formu aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin çözümlenmesinde istatistik yazılımı ve Hayes (2022) tarafından geliştirilen PROCESS makro eklentisi kullanılarak korelasyon, hiyerarşik çoklu regresyon ve düzenleyici etki analizleri yapılmıştır. Araştırma bulguları incelendiğinde, algılanan psikososyal risk faktörleri ile pozitif psikolojik sermaye arasında istatistiksel olarak anlamlı ve negatif yönlü bir ilişki tespit edilmiştir. İlgili literatürde sıklıkla vurgulandığı üzere, iş yerindeki yüksek talepler çalışanları yıpratmakta olsa da bu araştırmanın sonuçlarına göre personelin psikolojik sermayesini en güçlü biçimde yordayan risk unsurunun çalışanın inisiyatif alamamasını ifade eden“etki ve gelişim”eksikliği olduğu bulunmuştur. Bunun yanı sıra, gerçekleştirilen moderasyon analizleri, çalışma hayatındaki stresörler ile psikolojik sermaye arasındaki olumsuz ilişkinin personelin yaşına ve mesleki kıdemine göre farklılaştığını göstermiştir. Yüksek iş talepleri ile kriz anlarında toparlanma gücü (dayanıklılık) arasındaki olumsuz ilişki genç çalışanlarda belirgin biçimde daha güçlüyken, yaşın ilerlemesiyle bu olumsuz ilişkinin zayıfladığı görülmüştür. Benzer şekilde, çalışma ortamındaki olumsuz kişilerarası ilişkiler mesleğe yeni başlayan personelin iyimserliğiyle güçlü negatif ilişki gösterirken mesleki kıdem arttıkça bu ilişkinin zayıfladığı sonucuna varılmıştır. Elde edilen bu bulgular kuramsal çerçevede tartışılarak havacılık yönetimi, insan kaynakları profesyonelleri ve akademi dünyası için önleyici ve koruyucu müdahalelere yönelik çeşitli pratik öneriler sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
In today's aviation industry, which is shaped by geopolitical risks and characterized by intense time and cost pressures, flight safety and sustainable corporate success largely depend on the performance of human resources. Under increasingly complex operational conditions, airport employees face various psychosocial risk factors such as excessive workload, lack of participation in decision-making processes, and job insecurity. The main purpose of this study is to examine, from a multidimensional perspective, the relationship between the psychosocial risk factors to which airport employees are exposed and their positive psychological capital (self-efficacy, hope, psychological resilience, and optimism), and to reveal the moderating role of demographic characteristics such as age and professional tenure in this relationship. The study group of this quantitative research, employing a correlational survey design, consisted of ground handling employees working at an airport in the province of Istanbul. After outliers were removed during the data cleaning stage, the final analyses were conducted with 285 participants. The research data were collected through the short version of the Copenhagen Psychosocial Questionnaire (COPSOQ) developed by Kristensen and colleagues (2005) and the short form of the Psychological Capital Questionnaire (PCQ) introduced to the literature by Luthans et al. (2007). Data were analyzed using correlation, hierarchical multiple regression, and moderation analyses performed with statistical software and the PROCESS macro developed by Hayes (2022). The findings revealed a statistically significant negative relationship between perceived psychosocial risk factors and positive psychological capital. Although it is frequently emphasized in the literature that high job demands wear employees down, the results of this study showed that the risk factor most strongly predicting employees' psychological capital was the lack of“influence and development,”which refers to employees' inability to take initiative. In addition, the moderation analyses demonstrated that the adverse association between work-related stressors and psychological capital varied according to employees' age and professional tenure. The negative association between high job demands and the capacity to recover in moments of crisis (resilience) was considerably stronger among younger employees, whereas it weakened with increasing age. Similarly, negative interpersonal relationships in the work environment showed a strong negative association with the optimism of employees who were new to the profession, whereas this relationship weakened as professional tenure increased. These findings were discussed within the theoretical framework, and various practical recommendations for preventive and protective interventions were presented for aviation management, human resources professionals, and academia.
Benzer Tezler
- The impact of psychological capital, work-life balance, and mindfulness on job satisfaction: Commercial airline pilots' psychosocial risks
Psikolojik sermaye, iş-yaşam dengesi ve bilinçli farkındalığın iş tatmini üzerindeki etkisi: Ticari havayolu pilotlarının psikososyal riskleri
GİZEM KARA ARSEVEN
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
Psikolojiİstanbul Bilgi ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF YURDAKUL
- Çağrı merkezi çalışanlarında psikososyal risk faktörleri ve iyi oluş arasında psikolojik sağlamlığın aracı rolü
The mediation role of resilience in the relationship between psychosocial risk factors and psychilogical well-being among call center employees
BERİL OSMANŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Psikolojiİstanbul Aydın ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HANDE TASA
- Gebelikte psikolojik dayanıklılık ve prenatal bağlanma arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between psychological resilience and prenatal attachment in pregnancy
MELİKE ALTIN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiPsikiyatri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EROL GÖKA
UZMAN KAZIM CİHAN CAN
- Uzun süreli geçici barınmada yaşayan yetişkin depremzedelerde travma sonrası stres, büyüme, dayanıklılık ve esneklik arasındaki ilişkiler
Relationships between post-traumatic stress, growth, resilience, and flexibility in adult earthquake survivors living in long-term temporary shelter
RANA CEVİZ
- İstanbul ilinde özel sektörde çalışan bireylerin depresyon, anksiyete ve stres düzeyleri ile yeme bozukluklarına yatkınlıkları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
The evaluation of the correlation between depression, anxiety, stress levels and tendencies for eating disorders among private sector employees in İstanbul
NİLSU AYDER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Beslenme ve Diyetetikİstanbul Nişantaşı ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYNUR MÜDÜROĞLU KIRMIZIBEKMEZ