Tersiyer aminlerin n-dealkilasyon tepkimesi için yeni bir yöntemin geliştirilmesi, sentez mekanizmasının aydınlatılması ve geniş substrat uygulamaları
Development of a new method for the n-dealkylation of tertiary amines, elucidation of the reaction mechanism, and broad substrate applications
- Tez No: 1023079
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ÖZGÜR YILMAZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Kimya, Chemistry
- Anahtar Kelimeler: Aminler, Tersiyer aminler, Amines, Tertiary amines
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mersin Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kimya Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İlaç etken maddelerinin %70'e yakınının azot içerdiği bilinmekte ve çoğu molekülde çeşitli N-alkil grupları bulunmaktadır. Bu ilaçlar kullanıldıklarında vücutta N-dealkilasyona uğramakta ve metabolitlerine dönüşmektedir. Dolayısıyla bu ilaç moleküllerini piyasaya sürmeden önce, laboratuvar ortamında metabolitlerini sentezlemek ve bu metabolitlerin daha zararsız ve atılımı kolay moleküller olduğunu tespit etmek çok önemlidir. Bu yüzden ilaç endüstrisinde ve metabolik çalışmalarda, ilaç etken maddelerinde bulunan N-alkil gruplarının eliminasyonu ya da yer değiştirilmesi için etkili yöntemlerin geliştirilmesi çok büyük önem taşımaktadır. Tersiyer aminlerin N-dealkilasyonu, biyokimyasal süreçte organizmaların karşılaştığı ve zenobiyotikler olarak adlandırılan yabancı kimyasal maddelerin veya ilaçların yaratacağı toksik etkilerin giderilmesinde meydana gelen ana tepkimelerden biridir. Tez kapsamında, tersiyer aminlerin N-dealkilasyonu için geniş bir substrat kapasitesine sahip ve fonksiyonel grup toleransı yüksek olan demir katalizli yeni bir yöntem geliştirilmiştir. Yüksek uygulama alanını göstermek amacıyla alifatik, aromatik ve kompleks olmak üzere birçok çıkış bileşiği kullanılarak ilgili N-dealkilasyon ürünleri sentezlenmiştir. Bu tepkime tipi için literatürde bilinen yöntemler ile kıyaslandığında, geliştirilen yöntemin diğer yöntemlerdeki tüm sınırlamaları ortadan kaldıran, fonksiyonel grup toleransı ve substrat kapasitesi en yüksek yöntem olduğu anlaşılmaktadır. Özellikle yöntemin, tersiyer amin grubu dışında yapısında birçok farklı fonksiyonel gruba sahip ve ilaç etken maddesi olan kompleks yapılara da uygulanabilmesi, bu yöntemin değerini ciddi derecede arttırmaktadır. Yöntemin geniş bir uygulama alanına sahip olduğu başarılı bir şekilde gösterildikten sonra ilgili sentez mekanizmasının da önerilmesi hedeflenmiştir. Yeni yöntemlere ait önerilen bu mekanizmaların yeni çalışmalara ve fikirlere ilham olduğu bilinmektedir. Bu amaçla kontrol deneyleri yapılmış ve elde edilen sonuçlar üzerinden ilgili mekanizma önerilmiştir.
Özet (Çeviri)
It is known that nearly 70% of active pharmaceutical ingredients contain nitrogen, and many of these molecules include various N-alkyl groups. When these drugs are administered, they undergo N-dealkylation in the body and are converted into their metabolites. Therefore, before introducing these drug molecules to the market, it is highly important to synthesize their metabolites under laboratory conditions and determine that these metabolites are less harmful and more easily excreted. For this reason, the development of effective methods for the elimination or substitution of N-alkyl groups present in pharmaceutical active ingredients is of great importance in the pharmaceutical industry and in metabolic studies. N-Dealkylation of tertiary amines is one of the major reactions occurring in biochemical processes that help eliminate the toxic effects of foreign chemical substances or drugs encountered by organisms, which are referred to as xenobiotics. Within the scope of this thesis, a new iron-catalyzed method with broad substrate scope and high functional group tolerance has been developed for the N-dealkylation of tertiary amines. To demonstrate the wide applicability of this method, N-dealkylation products were synthesized from a variety of starting compounds, including aliphatic, aromatic, and complex structures. Compared to literature-reported methods for this reaction type, the developed method overcomes all limitations of existing approaches, offering the highest functional group tolerance and substrate scope. Notably, the method can be applied to complex molecules with multiple functional groups and drug-like structures beyond the tertiary amine moiety, significantly enhancing its value. Once the broad applicability of the method was successfully demonstrated, the synthesis mechanism was also proposed. These proposed mechanisms of the new methods are known to inspire further studies and ideas. To this end, control experiments were performed, and the results were used to propose the corresponding mechanism.
Benzer Tezler
- Faz transfer katalizörü olabilecek kaliksaren türevlerinin sentezi ve seçilmiş reaksiyonlarda uygulamaları
Synthesis of calixarene derivates for phase transfer catalysis and utilization of selected some reactions
EZGİ AKCEYLAN
- N-benzil-N-etilanilin ve N-benzil-p-toluidin bileşiklerinin in vitro mikrozomal metabolizmalar
Başlık çevirisi yok
UFUK ÖZER
- Nikotin ara metabolitlerinin ve nikotin analoglarının sentez, analiz ve metabolizmaları
Synthesis, analysis and metabolism of nicotine metabolites and nicotine analogues
FEYZA YILMAZ
Doktora
Türkçe
2002
Eczacılık ve FarmakolojiMarmara ÜniversitesiFarmasötik Kimya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MERT ÜLGEN
- N,N-Dibenzilmetilamin, N,Ndibenzil-4-nitro ve N, N-dibenzil-2, 4-Diklorobenzilamin`in in vitro mikrozomal metabolizması
Başlık çevirisi yok
SEDA ÜNSALAN
Yüksek Lisans
Türkçe
1996
Eczacılık ve FarmakolojiMarmara ÜniversitesiFarmasötik Kimya Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. MERT ÜLGEN