Rusya-Ukrayna Savaşı'nda Türkiye'nin arabuluculuk diplomasisi: Tahıl koridoru örnek olayı
Turkey's mediation diplomacy in the Russia-Ukraine War: The grain corridor case study
- Tez No: 1023222
- Danışmanlar: PROF. DR. ALİ TEKİN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Siyasal Bilimler, Uluslararası İlişkiler, Political Science, International Relations
- Anahtar Kelimeler: Arabuluculuk, Diplomasi, Rusya, Mediation, Diplomacy, Russia
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Gedik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
24 Şubat 2022 tarihinde başlayan Rusya-Ukrayna Savaşı, yalnızca iki ülke arasında gerçekleşen bölgesel bir silahlı çatışma olmanın ötesine geçerek küresel ölçekte gıda güvenliği, enerji arzı ve uluslararası diplomatik dengeler üzerinde derin etkiler meydana getiren çok boyutlu bir krize dönüşmüştür. Özellikle Ukrayna'nın dünyanın önde gelen tahıl ihracatçılarından biri olması ve Karadeniz üzerinden yürütülen sevkiyatların savaş nedeniyle kesintiye uğraması, başta Afrika ve Orta Doğu olmak üzere kırılgan ülkelerde ciddi gıda arzı sorunlarına yol açmıştır. Bu süreçte Rusya'nın tahıl ve gübre ihracatındaki belirleyici rolü ile Batı yaptırımlarının gerçekleştirdiği baskı, küresel gıda zincirinde çok yönlü kırılganlıkların ortaya çıkmasına neden olmuştur. Savaşın tarafları açısından değerlendirildiğinde, Ukrayna için tahıl ihracatı hem ekonomik sürdürülebilirliğin sağlanması hem de uluslararası destek ve meşruiyetin güçlendirilmesi açısından kritik bir unsur teşkil etmiştir. Rusya açısından ise tahıl ve gübre ihracatının devamlılığı, küresel piyasalardaki konumunu koruma ve yaptırımların dolaylı etkilerini hafifletme bağlamında stratejik önem taşımıştır. Bununla birlikte, her iki taraf da Türkiye ile ilişkilerini canlı ve sürdürülebilir kılmayı stratejik açıdan avantajlı görmüştür. Rusya, Türkiye ile ilişkilerini güçlü tutarak Türkiye üzerinden küresel ekonomik ve diplomatik sistemle bağlantılarını sürdürmeyi ve yaptırımların etkilerini kısmen dengelemeyi hedeflerken; Ukrayna ise Türkiye'nin siyasi, diplomatik ve oldukça sınırlı da olsa askeri desteğinin devamlılığını sağlamayı amaçlamıştır. Bu karşılıklı motivasyon, savaşın devam ettiği bir ortamda dahi taraflar arasında sınırlı iş birliğine olanak tanıyan bir diplomatik zemin oluşturmuştur. Bu bağlamda Türkiye, jeopolitik konumu, Karadeniz'e kıyıdaşlığı ve hem Rusya hem de Ukrayna ile eş zamanlı ve dengeli diplomatik ilişkiler sürdürebilen nadir aktörlerden biri olması sayesinde krizin yönetiminde merkezi bir rol üstlenmiştir. Türkiye'nin izlediği denge politikası ve aktif diplomasi girişimleri, taraflar arasında güven tesisine katkı sağlayarak arabuluculuk faaliyetlerinin mümkün hale gelmesine zemin hazırlamıştır. Bu doktora tezi, Türkiye'nin Rusya-Ukrayna Savaşı sürecinde yürüttüğü arabuluculuk diplomasisini, 22 Temmuz 2022 tarihinde Birleşmiş Milletler'in (BM) desteğiyle imzalanan Tahıl Koridoru Anlaşması (TKA) örneği üzerinden analiz etmektedir. Çalışmanın temel argümanı, Türkiye'nin tarafsızlık ilkesine dayalı ancak aktif diplomatik angajman içeren kriz diplomasisi yaklaşımının, savaş koşullarında dahi işlevsel ve güven inşa eden bir arabuluculuk modeli sunduğudur. TKA'yı mümkün kılan başlıca unsurlar; Türkiye'nin Rusya ve Ukrayna ile geliştirdiği dengeli ve güvene dayalı diplomatik ilişkiler, Montrö Sözleşmesi çerçevesinde Karadeniz'deki askeri ve ticari dengeyi koruyan tutumu, BM ile yürütülen çok taraflı ve kurumsal iş birliği mekanizmaları ile insani krizleri önceleyen diplomatik yaklaşımıdır. Bu çerçevede araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden örnek olay analizi benimsenmiş; BM, BM Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), Avrupa Birliği (AB) ve Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı (T.C Dışişleri Bakanlığı) gibi kurumsal aktörlerin resmi belgeleri ile güncel akademik literatür sistematik biçimde incelenmiştir. Elde edilen bulgular, Türkiye'nin Tahıl Koridoru sürecindeki arabuluculuk rolünün yalnızca küresel gıda krizinin etkilerini hafifletmekle sınırlı kalmadığını, aynı zamanda ülkenin çok kutuplu uluslararası sistemde“güvenilir arabulucu”kimliğini pekiştirdiğini ortaya koymaktadır. Bu çalışma, kriz diplomasisi ile gıda güvenliği arasındaki ilişkiye dair literatüre özgün bir analitik çerçeve sunmakta ve orta güçlerin çatışma çözümündeki rolüne ilişkin önemli çıkarımlar üretmektedir.
Özet (Çeviri)
The Russia-Ukraine War, which began on 24 February 2022, has evolved beyond a regional armed conflict between two states into a multidimensional crisis with far-reaching implications for global food security, energy supply, and international diplomatic balances. In particular, the disruption of grain shipments through the Black Sea due to the war, combined with Ukraine's position as one of the world's leading grain exporters, has caused severe food supply challenges, especially in fragile countries across Africa and the Middle East. At the same time, Russia's pivotal role in global grain and fertilizer exports, together with the pressure created by Western sanctions, has exposed multidimensional vulnerabilities within the global food supply chain. From the perspective of the parties to the conflict, grain exports constituted a critical component for Ukraine in terms of maintaining economic sustainability and strengthening international legitimacy and support. For Russia, the continuation of grain and fertilizer exports held strategic importance in preserving its position within global markets and mitigating the indirect effects of sanctions. Nevertheless, both parties regarded the maintenance of active and sustainable relations with Türkiye as strategically advantageous. Russia sought to preserve strong ties with Türkiye in order to maintain its connections with the global economic and diplomatic system and partially offset the effects of sanctions, whereas Ukraine aimed to ensure the continuation of Türkiye's political, diplomatic, and, albeit limited, military support. This mutual strategic motivation created a diplomatic framework that enabled limited cooperation between the parties despite the continuation of the war. Within this context, Türkiye assumed a central role in managing the crisis owing to its geopolitical position, its littoral status in the Black Sea, and its ability to maintain simultaneous and balanced diplomatic relations with both Russia and Ukraine. Türkiye's balancing policy and proactive diplomatic initiatives contributed to the establishment of trust between the parties and created the conditions necessary for mediation efforts. This doctoral dissertation analyzes Türkiye's mediation diplomacy during the Russia-Ukraine War through the case of the Black Sea Grain Initiative (BSGI), signed on 22 July 2022 under the auspices of the United Nations (UN). The central argument of the study is that Türkiye's crisis diplomacy approach, grounded in the principle of neutrality yet characterized by active diplomatic engagement, provided a functional and trust-building model of mediation even under wartime conditions.The principal factors that enabled the BSGI included Türkiye's balanced and trust-based diplomatic relations with both Russia and Ukraine, its policy of preserving the military and commercial balance in the Black Sea within the framework of the Montreux Convention, the multilateral and institutional cooperation mechanisms carried out with the UN, and its diplomatic approach prioritizing humanitarian concerns. In this framework, the study adopts a qualitative case study methodology and systematically examines the official documents of institutional actors such as the UN, FAO, the European Union (EU), and the Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Türkiye (MFA), alongside the contemporary academic literature.The findings demonstrate that Türkiye's mediation role in the Black Sea Grain Initiative process not only contributed to mitigating the effects of the global food crisis but also reinforced the country's identity as a reliable mediator within the multipolar international system. This study offers an original analytical framework for the literature on the relationship between crisis diplomacy and food security while also providing significant insights into the role of middle powers in conflict resolution processes.
Benzer Tezler
- Türkiye'nin Ukrayna Savaşı'nda arabuluculuk girişimleri: Ukrayna Tahıl Koridoru Anlaşması
Turkey's mediation attempts in the Ukrainian War: Ukraine Grain Corridor Agreement
GABRİEL ENRİQUE SÁNCHEZ RAMİREZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Uluslararası İlişkilerAnkara ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ATAY AKDEVELİOĞLU
- Turkish defence diplomacy during the Russian-Ukrainian War and the war implications on Türkiye
Rusya-Ukrayna savaşında Türk savunma diplomasisi ve savaşın Türkiye üzerindeki etkileri
MONA HÜSEYİN
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Uluslararası İlişkilerİbn Haldun ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERIK RINGMAR
- Ukrayna-Rusya savaşında medyanın kamuoyu üzerindeki rolü
The role of the media on public opinion in the Ukraine-Russia war
MERVE ÇOLAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
GazetecilikÜsküdar ÜniversitesiMedya ve Kültürel Çalışmalar Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜLEYMAN İRVAN
- Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin Türkiye ile Rusya ticareti üzerindeki etkisi ve Türkiye'nin üstlendiği rol
The effect of Russia's occupation of Ukraine on Russia's trade with Turkey and Turkey's role
GÖKHAN EĞİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MaliyeErciyes ÜniversitesiAvrasya Araştırmaları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FATİH ÇELİK
- Rusya'nın yakın çevre politikası bağlamında Rusya-Ukrayna Savaşı
The Russia-Ukraine War in the context of Russia's near neighborhood policy
MELİH EMRE KARANFİL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Siyasal Bilimlerİstanbul Nişantaşı ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ INDİRA PHUTKARADZE