Otizm tanılı ergenlerin ebeveynlerinde tükenmişlik, damgalanma algısı ve bilinçli farkındalık düzeylerinin ergenlerin yaşam kalitesi ile ilişkisi
The relationship between burnout, perceived stigma, and mindfulness levels in parents of adolescents diagnosed with autism and the quality of life of the adolescents
- Tez No: 1023872
- Danışmanlar: DOÇ. DR. KEVSER NALBANT
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Psikiyatri, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Çocuk Psikiyatrisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, otizm spektrum bozukluğu (OSB) tanısıyla izlenen ergenlerde ebeveyn tükenmişliği ve içselleştirilmiş damgalanma algısının ergen yaşam kalitesiyle ilişkisini ve bu ilişkide ebeveynlikte bilinçli farkındalığın aracı rolünü incelemeyi amaçlamıştır. Çalışma, tek merkezli ve kesitsel bir desende yürütülmüştür. Çalışmaya, Hacettepe Üniversitesi İhsan Doğramacı Çocuk Hastanesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları polikliniğinde OSB tanısıyla izlenen 10-18 yaş arasında 125 ergen (106 erkek, 19 kız; yaş ortalaması: 13,40) ile bu ergenlerin birer ebeveyni (86 anne, 39 baba) dahil edilmiştir. Tanının doğrulanması ve eşlik eden psikopatolojilerin belirlenmesinde Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu (ÇDŞG-ŞY); OSB şiddetinin derecelendirilmesinde Çocukluk Otizmini Derecelendirme Ölçeği (ÇODÖ) kullanılmıştır. Ebeveynlere Ebeveyn Tükenmişliği Değerlendirmesi (ETDÖ), Ebeveynlerin Ruhsal Hastalıklarda İçselleştirilmiş Damgalanma Ölçeği (ERHİDÖ) ve Ebeveynlikte Bilinçli Farkındalık Ölçeği (EBFÖ) uygulanmıştır. Ergen yaşam kalitesi, Çocuklar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği'nin (ÇİYKÖ) ebeveyn ve ergen formlarıyla değerlendirilmiştir. Veriler iki aşamada analiz edilmiştir. Tanımlayıcı ve ilişkisel analizlerde parametrik olmayan yöntemler (Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis, Spearman korelasyonu), aracılık modelinin sınanmasında ise kısmi en küçük kareler yöntemine dayalı yapısal eşitlik modellemesi (PLS-SEM) ve önyükleme (bootstrap) temelli aracılık analizi kullanılmıştır. Bulgular, içselleştirilmiş damgalanma algısının ebeveyn bildirimine dayalı ergen yaşam kalitesiyle olumsuz yönde ilişkili olduğuna ve modeldeki en güçlü yordayıcı olarak öne çıktığına işaret etmiştir (R² = .133). Ebeveyn tükenmişliğinin ebeveyn bildirimine dayalı yaşam kalitesiyle doğrudan olumsuz ilişkisi yalnızca ebeveynlikte bilinçli farkındalığın modele dâhil edildiği tam modelde anlamlı düzeye ulaşmıştır. Bu nedenle ilgili hipotezin kısmen desteklendiği değerlendirilmiştir. Ebeveynlikte bilinçli farkındalık hem tükenmişlik hem de içselleştirilmiş damgalanma ile olumsuz yönde ilişkili olmakla birlikte, ebeveyn bildirimine dayalı ergen yaşam kalitesini anlamlı düzeyde yordamamış; dolayısıyla beklenen aracılık etkisi bu çalışmada desteklenmemiştir. Ebeveyne ilişkin bu psikolojik süreçlerin hiçbiri, ergenlerin öz-bildirimine dayalı yaşam kalitesiyle anlamlı ilişki göstermemiştir. Bu örüntü, ebeveyn psikolojik süreçlerinin ergenlerin kendi bildirdikleri yaşam kalitesini açıklamada sınırlı kalabileceğini düşündürmektedir. Bulgular, çalışmanın tek merkezli ve kesitsel deseni, görece sınırlı örneklem büyüklüğü ve değişkenlerin önemli bölümünün ebeveyn bildirimine dayanması nedeniyle ihtiyatla yorumlanmalıdır. Bu sınırlılıklar göz önünde bulundurulduğunda mevcut bulgular, OSB tanılı ergenlerin yaşam kalitesinin desteklenmesinde içselleştirilmiş damgalanmanın öncelikli bir psikososyal müdahale hedefi olabileceğini düşündürmektedir. Ebeveyn süreçlerinin ergen öz-bildirimine dayalı yaşam kalitesiyle anlamlı ilişki göstermemesi ise, ergenlik döneminde değerlendirmelerin yalnızca ebeveyn bildirimine dayanmaması ve ergenin doğrudan dahil edildiği ikili müdahale modellerinin geliştirilmesi gerektiğine işaret etmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aimed to examine the relationships of parental burnout and internalized stigma perception with the quality of life of adolescents diagnosed with autism spectrum disorder (ASD) and to investigate the mediating role of mindful parenting in these relationships. The study was conducted in a single-center, cross-sectional design. The sample comprised 125 adolescents aged 10–18 years (106 male, 19 female; mean age: 13.40) diagnosed with ASD and followed at the Department of Child and Adolescent Psychiatry of Hacettepe University İhsan Doğramacı Children's Hospital, together with one parent of each adolescent (86 mothers, 39 fathers). The Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia for School-Age Children–Present and Lifetime Version (K-SADS-PL) was used to confirm the diagnosis and identify comorbid psychopathologies, and the Childhood Autism Rating Scale (CARS) was used to assess ASD severity. Parents completed the Parental Burnout Assessment (PBA), the Parents' Internalized Stigma of Mental Illness Scale (PISMI), and the Mindfulness in Parenting Questionnaire (MIPQ). Adolescent quality of life was assessed using both the parent-report and adolescent self-report forms of the Pediatric Quality of Life Inventory (PedsQL). Data were analyzed in two stages. Non-parametric methods (Mann–Whitney U, Kruskal–Wallis, and Spearman correlation) were used for descriptive and relational analyses, while partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) and bootstrap-based mediation analysis were employed to test the mediation model. The findings indicated that internalized stigma perception was negatively associated with parent-reported adolescent quality of life and emerged as the strongest predictor in the model (R² = .133). The direct negative association between parental burnout and parent-reported quality of life reached statistical significance only in the full model incorporating mindful parenting. Therefore, the relevant hypothesis was considered to be only partially supported. Although mindful parenting was negatively associated with both burnout and internalized stigma, it did not significantly predict parent-reported adolescent quality of life; consequently, the hypothesized mediation effect was not supported in this study. None of the examined parental psychological processes showed a significant association with adolescent self-reported quality of life. This pattern suggests that parental psychological processes may have limited explanatory value for adolescents' own reports of quality of life. These findings should be interpreted with caution given the study's single-center, cross-sectional design, the relatively limited sample size, and the reliance on parent-report for most variables. In light of these limitations, the present findings suggest that internalized stigma may represent a priority psychosocial intervention target for supporting the quality of life of adolescents with ASD. The finding that parental processes were not significantly associated with adolescent self-reported quality of life underscores the need for assessments during adolescence to go beyond parent-report alone and for the development of dyadic intervention models that directly involve the adolescent.
Benzer Tezler
- Otizm spektrum bozukluğu tanılı çocuk ve ergenlerin hastalık şiddeti ile ebeveyn yaşam kalitesi, ebeveyn tükenmişliği ve ebeveyn depresyonu arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between disease severity and parental quality of life, parental burnout and parental depression of children and adolescents diagnosed with autism spectrum disorder
İBRAHİM ALPEREN CAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NAGİHAN CEVHER BİNİCİ
- Otizm spektrum bozukluğu tanısı olan çocuk ve ergenlerin annelerinin depresyon, anksiyete, bağlanma ve içselleştirilmiş damgalanma algısının değerlendirilmesi
Evaluation of depression, anxiety, attachement and internalized stigma perception of mothers of children and adolescents with autism spectrum disorder
SEMA ÇAM SALİHOĞLU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2021
PsikiyatriAydın Adnan Menderes ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SİBELNUR AVCİL
- Obsesif kompulsif bozukluğu olan çocuk ve ergenlerin ebeveynlerinde başa çıkma tutumları ile ilişkili durumlar
Conditions related to coping strategi̇es of parents of children and adolescents with obsessive compulsive disorder
GÜLŞAH BAKİ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2018
PsikiyatriKaradeniz Teknik ÜniversitesiÇocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEMA KANDİL
- Otizm spektrum bozukluğu tanılı çocukların ebeveynlerinde zihin kuramı bozuklukları ve semptom şiddeti arasındaki ilişkinin araştırılması
Investigation of relationship between theory of mind deficits in parents of children with autism spectrum disorder and the severity of the disorder
MAHMOUD ALMBAİDHEEN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2015
PsikiyatriGataÇocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET AYHAN CÖNGÖLOĞLU
- Otizm spektrum bozukluğu tanılı çocuk ve ergenlerin ilk tanı zamanı, hastalık şiddeti ve ebeveynin algıladığı sosyal destek ile ebeveyn yaşam kalitesi arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi.
Evaluation of the relationship between the time of first diagnosis, disease severity, perceived social support by parents and parental quality of life among children and adolescents diagnosed with autism spectrum disorder
İSMET AŞIKHASAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2021
PsikiyatriAdnan Menderes ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HATİCE AKSU