Karaçay-Malkar Türkçesinde fiil yapım ekleri
Derivational suffixes forming verbs in Karachay-Balkar Turkish
- Tez No: 1023925
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ADİLHAN ADİLOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türk dilinin kelime hazinesinin büyük bir kısmı, kök veya gövdelere eklenen işlevsel birimler vasıtasıyla türetilmiş kelimelerden oluşmaktadır. Bu süreçte özellikle fiil yapım ekleri, sadece yeni sözcükler üretmekle kalmayıp aynı zamanda eylemin çatısı, zamanı veya niteliği gibi çok önemli gramer kategorilerini de şekillendirmektedir. Tek başına bir anlam taşımayan bu ekler, isim veya fiil kök ya da gövdelerine eklendiklerinde onlara eylemsel bir nitelik kazandırarak dilin ifade gücünü arttırmaktadır. Söz konusu bu ekler yoluyla yeni fiiller teşekkül ettirilmekle birlikte bunlar kazandıkları yeni anlam bakımından eklendikleri kök veya gövdenin temel anlamıyla derin bir ilişki içerisindedirler. Bu çalışmanın esas amacı, çağdaş Kıpçak Türk lehçeleri grubuna dâhil olan KaraçayMalkar Türkçesindeki fiil yapım eklerini ortaya koymaktır. Bu sebeple çalışmamızda öncelikle Karaçay-Malkar Türkçesinde mevcut olan isimden fiil ve fiilden fiil yapım ekleri tespit edilmiştir. Daha sonra söz konusu bu eklerin her birinin üstlendikleri işlevler, eklendikleri kök veya gövdelerle kurdukları anlamsal ilişkiler ve kazandırdıkları yeni eylemsel kavramlar, Karaçay-Malkar Türkçesine ait edebî eserlerden seçilen somut örneklerle ortaya konulmuştur. Çalışmamızın ana amacını oluşturan söz konusu bu eklerin kökeni, Türk dilinin Orhon, Eski Uygur, Karahanlı, Harezm, Kıpçak ve Çağatay gibi tarihî dönemlerindeki muadilleriyle mukayese edilmiş, böylelikle Karaçay-Malkar Türkçesindeki söz konusu bu eklerin tarihsel gelişimi ayrıntılı olarak ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Özet (Çeviri)
A significant portion of the Turkish vocabulary consists of words derived through functional units added to roots or stems. In this process, verbal derivational suffixes not only generate new lexemes but also shape critical grammatical categories such as voice, tense, and aspect. These suffixes, which do not possess independent meaning, enhance the expressive power of the language by imparting an actional quality when attached to nominal or verbal roots and stems. While new verbs are formed through these suffixes, they maintain a profound semantic relationship with the core meaning of the root or stem from which they are derived. The primary objective of this study is to identify and analyze the verbal derivational suffixes in Karachay-Balkar Turkish, a member of the contemporary Kipchak group of Turkic languages. Accordingly, the study first identifies the denominal (noun-to-verb) and deverbal (verb-to-verb) derivational suffixes present in Karachay-Balkar Turkish. Subsequently, the functions of each suffix, the semantic relationships they establish with the base forms, and the new actional concepts they convey are demonstrated through concrete examples selected from Karachay-Balkar literary works. Furthermore, the origins of these suffixes are compared with their counterparts in historical periods of the Turkic language-such as Orkhon, Old Uyghur, Karakhanid, Khwarazmian, Kipchak, and Chagatay-thereby providing a detailed diachronic analysis of the historical development of these suffixes in Karachay-Balkar Turkish.
Benzer Tezler
- Karaçay-Malkar Türkçesinde isim yapım ekleri
Noun construction suffixes in Karachay-Malkar Turkish
BAŞAK İNAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Türk Dili ve EdebiyatıAkdeniz ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ADİLHAN ADİLOĞLU
- Karaçay-Malkar Türkçesi grameri
A grammar of Karachay-Malkar Turkish
AYŞE GÜNAY
Doktora
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ AKAR
- Karaçay-Malkar Türkçesinde fiil
Başlık çevirisi yok
REYHAN TOSUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2000
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İSMET CEMİLOĞLU
- Karaçay-Malkar Türkçesinde sıfat-fiil ve zarf-fiil
Adjective-verb and adverb-verb in Karaçay-Malkar Turkish
BURCU TÜMER
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İSMET CEMİLOĞLU
- Karaçay Malkar Türkçesinde kuş (hayvan) isimlerinin kuruluşu ve Türkiye Türkçesi ile karşılaştırılması
Foundation of animal birdş names and comparing with Turkey Turkish in Karachay Malkar Turkic
EDA BİNDAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Türk Dili ve EdebiyatıOrdu ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSMAİL DOĞAN