The emergence of Hıfzıssıhha: Health, governance, and state formation in the Ottoman Empire (1789–1839)
Hıfzıssıhhanın doğuşu: Osmanlı İmparatorluğu'nda sağlık, yönetim ve devletin oluşumu (1789–1839)
- Tez No: 1024211
- Danışmanlar: PROF. DR. SURAIJA ROSCHAN NADIRA ERIKA FAROQHI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, Halk Sağlığı, History, Public Health
- Anahtar Kelimeler: 18. yüzyıl, 19. yüzyıl, Bilim tarihi, Düşünce tarihi, Halk sağlığı, Tıp tarihi, İslam bilim tarihi, 18. century, 19. century, History of science, Thought history, Public health, History of medicine, History of İslamic science
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: İbn Haldun Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 1789 ile 1839 arasındaki kritik geçiş döneminde Osmanlı İmparatorluğu'nda kamu sağlığının dönüşümünü incelemektedir. Çalışma, sistematik ve devlet öncülüğünde yürütülen sağlık uygulamalarının—başlıca sanitasyon ve karantina—ortaya çıkışının, basitçe Batı'nın dayatmasının ya da doğrusal bir tıbbi ilerlemenin sonucu olmadığını; aksine modern devlet oluşumu ve idari merkezileşme süreçlerine derinlemesine gömülü olduğunu ileri sürmektedir. İmparatorluk merkezine odaklanan çalışma, kolektif sağlığın korunmasının yerel ya da dini bir kaygı olmaktan çıkarak devlet için hayati bir idari ve mühendislik meselesine nasıl dönüştüğünü incelemektedir. Araştırmanın temel odak noktalarından biri, hıfzıssıhha (sağlığın korunması) kavramının düşünsel evrimini izlemektir; özellikle de bireysel hümoral dengeye dayanan geleneksel tıbbi yaklaşımdan, hastalıkların önlenmesine ve çevrenin düzenlenmesine yönelik modern, kurumsallaşmış bir çerçeveye geçişini ele almaktadır. Tıbbi yazmalar, idari kronikler ve teolojik veba risaleleri gibi çeşitli birincil kaynaklara dayanan çalışma, Osmanlı hekimlerinin, ulemanın ve idari reformcuların bu değişen paradigmalar içinde nasıl bir özneleşme ve etki alanı geliştirdiklerini analiz etmektedir. İnceleme alanları arasında veba ve kolera gibi küresel salgınların etkisi, Akdeniz karantina sistemlerinin jeopolitik baskıları ve hastalıktan kaçmanın caiz olup olmadığına dair iç dini tartışmalar yer almaktadır. v Özellikle çalışma, devletin merkezi sağlık tedbirlerini desteklemek amacıyla dini otoriteyi nasıl kendi bünyesine kattığını ve nihayetinde 1838'de Osmanlı Karantina Meclisi'ni kurarak yeni yönetimsellik biçimlerini, tıbbi denetimi ve nüfus gözetimini nasıl mümkün kıldığını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, yerleşik“gerileme”anlatılarına ve dinî-seküler karşıtlığı ikiliğine meydan okuyarak, Avrupa dışı bir bağlamda modern kamu sağlığı bilincinin doğuşuna dair daha nüanslı bir perspektif sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
The study looks at the transformation of public health in the Ottoman Empire during the critical transitional period between 1789 and 1839. It contends that the emergence of systematic, state-led health practices—primarily sanitation and quarantine—was not a simple result of Western imposition or linear medical progress, but was deeply embedded in the processes of modern state formation and administrative centralization. By focusing on the imperial center, the study examines how the preservation of collective health evolved from a localized or religious concern into a vital administrative and engineering challenge for the state. A core focus of the research is tracing the conceptual evolution of hıfzıssıhha (preservation of health), particularly its shift from a traditional medical focus on individual humoral balance to a modern, institutionalized framework of disease prevention and environmental shaping. Drawing on a diverse range of primary materials, including medical manuscripts, administrative chronicles, and theological plague treatises, the work analyzes how Ottoman physicians, religious scholars, and administrative reformers exercised agency within these changing paradigms. Key areas of investigation include the impact of global epidemics like plague and cholera, the geopolitical pressures of Mediterranean quarantine systems, and the internal religious debates regarding the permissibility of fleeing disease. Specifically, the research highlights how the state coopted religious authority to support centralized health measures and eventually established the Ottoman Quarantine Council in 1838, effectively facilitating new vii forms of governmentality, medical policing, and population surveillance. Ultimately, this study challenges long-standing“decline”narratives and the binary of religioussecular opposition, providing a nuanced perspective on the birth of modern public health consciousness in a non-European context.
Benzer Tezler
- Değişen kamu yönetimi anlayışında iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin kamu politikalarının değerlendirilmesi: Avrupa ve Türkiye örneği
Evaluation of the implemented public policies regarding occupational health and safety in the changing public management: The example of Turkey and European
ASLI SÖYLEMEZ TUĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Kamu YönetimiAkdeniz ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ALİ ERDEM
- Bulaşıcı hastalıklara ilişkin tedbirlere aykırı davranma suçu (5237 sayılı TCK m.195)
The crime of violating measures regarding infectious diseases (art.195 of Turkish Criminal Code no.5237)
KÜRŞAT ÜÇÜNCÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
HukukGalatasaray ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. PINAR KARTAL
- Okullarda sağlık risklerinin yönetimi programı; operasyonel epidemiyoloji ile eyüpsultan modeli
Health risk management program in schools; eyupsultan model with operational epidemiology
MUHAMMED ATAK
Doktora
Türkçe
2021
Sağlık Eğitimiİstanbul ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE EMEL ÖNAL
- Klinik örneklerden üretilen E.coli suşlarının antibiyotik duyarlılıklarının ve“pulsed-field gel electrophoresis”genotipik profillerinin araştırılması
Klinik örneklerden üretilen E.coli suşlarinin antibiyotik duyarliliklarinin ve“pulsed-field jel elektroforezi”genotipik profillerinin araştirilmasi
TUTKU ARSLANTAŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2011
MikrobiyolojiFatih ÜniversitesiTıbbi Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA ULUKANLIGİL
- The Emergence of the environmental agenda and new coalitions in the north-south relations
Kuzey-güney ilişkilerinde çevre gündeminin ortaya çıkışı ve yeni birleşmeler
ESRA SUNGUN (UZCAN)
