Türkiye'de 2000'ler sonrası başörtüsü kullanan kadınların gündelik yaşam deneyimleri
The everyday li̇fe experi̇ences of headscarf-weari̇ng women i̇n Türki̇ye i̇n the post-2000 era
- Tez No: 1024726
- Danışmanlar: PROF. DR. ÇAĞLAYAN KOVANLIKAYA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sosyoloji, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Beden, Tahakküm, Body, Domination
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Genel Sosyoloji ve Metadoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Toplumsal ve bireysel ilişkiler düşünüldüğünde, kadınların gündelik yaşamlarındaki pratikleri, bireysel tercihleri, yaşam tarzları ve beğenileri var oldukları toplumsal yapı ve kültürel kodlarla şekillenerek biçim almaktadır. Bu süreçte kadınlar, yerleşik norm ve kurallar etrafınca kendilerine ait bedensel ve zihinsel aidiyetlerini şekillendirmek zorunda kalmaktadırlar. Özellikle Türkiye gibi ataerkil kodların yoğun olarak işlediği ve bununla beraber siyasi çizginin giderek“muhafazakarlaştığı”bir toplumsal dönüşümde, kadınların yaşamlarına ilişkin gündelik yaşam pratikleri dönüşmeye ve şekillenmeye başlamaktadır. Dolayısıyla Türkiye bağlamında düşünüldüğünde kadınların, siyasi görüş ya da mensup oldukları ırk, dil, din gibi faktörlere bakılmaksızın“başörtüsü”kullanma pratikleri ve başörtüsüyle dolayımlanan yaşamlarındaki deneyimlere odaklanmak hayatlarının bir döneminde başörtüsü kullanmış ve sonradan çıkartmış kadınların gündelik yaşam pratikleri ortaya konacaktır. Aynı zamanda araştırmanın temelinde yatan 'nasıl oluyor da başörtüsü kullanma pratiği kadın bedeni üzerinden tahakküm ve denetim aracı haline dönüyor?' sorusuna yanıt aranacaktır. Kadın bedenine ilişkin tahakküm aile kurumu başta olmak üzere, din, toplumsal cinsiyet ilişkileri, kültür, sermaye biçimleri, sosyal çevre gibi faktörlerin kadınların deneyimleri üzerindeki etkileri ortaya çıkartılacaktır. Bu araştırma açısından aile kurumu merkezi önemde olup, geçmişten günümüze pek çok alana konu olmuş, üzerine sayısız tartışmalar yürütülmüştür. Gerek sosyal bilimlerde gerek diğer alanlarda, aileye ilişkin tanımlamalarda bulunulmuş ve toplumsal yapının dinamizmini aile kurumuna atfederek organize edildiği vurgulanmıştır. Aile bağları ve bir aileye mensup tüm üyeler, aile içindeki ilişkilerle sarmalanarak var olma mücadelesiyle şekillenmektedir. Dolayısıyla başörtüsü ile ortak deneyime sahip fakat farklı hikâyesi olan kadınların, aile ilişkilerinden ortaya çıkan ataerkil kodlarla nasıl mücadele ettikleri ve yine aile içindeki ilişkilerde kendileri yaşamlarında aktif birer özne olabilmek, kendi bedenleri üzerinde söz sahibi olabilmek ya da yaşamlarını kendi tahayyüllerine ve isteklerine göre şekillendirebilmek için başvurdukları direniş biçimlerine ve gündelik yaşam stratejilerine odaklanılacaktır. Bu çalışmada özellikle“başörtüsü”kavramının tercih edilme sebebi ise, kadınların başörtüsünü gündelik yaşam pratiklerinde siyasi bir simge ve sembol sayılan“türban”olarak kullanmadıkları için tercih edilmiştir.
Özet (Çeviri)
When social and individual relationships are taken into consideration, women's everyday practices, personal preferences, lifestyles, and tastes are shaped by the social structures and cultural codes within which they exist. In this process, women are compelled to construct their bodily and mental identities within the framework of established norms and rules. Particularly in a context such as Türkiye, where patriarchal codes operate intensively alongside an increasingly conservative political climate, women's everyday life practices are continuously transformed and redefined. Accordingly, within the Turkish context, focusing on women's experiences of wearing the headscarf and the ways in which their lives are mediated by this practice—regardless of their political views or affiliations related to ethnicity, language, or religion—makes it possible to examine the everyday life experiences of women who have worn the headscarf at some point in their lives and later chosen to remove it. At the same time, this study seeks to answer the central question underlying the research: how does the practice of wearing the headscarf become a mechanism of domination and control over women's bodies? The study explores the ways in which forms of domination over the female body are shaped through various factors, including the family institution, religion, gender relations, culture, forms of capital, and social environment, and how these factors influence women's lived experiences. Within the scope of this research, the family institution occupies a central position. Throughout history, the family has been the subject of extensive scholarly debate and has been examined from multiple perspectives. Both within the social sciences and across other disciplines, numerous definitions of the family have been proposed, emphasizing its role as a fundamental institution through which the dynamism of social life is organized. Family ties and the relationships among family members profoundly shape individuals' struggles for existence and self-definition. Therefore, this study focuses on women who share the common experience of wearing the headscarf yet possess distinct life stories, examining how they negotiate and challenge the patriarchal codes embedded within family relations. It also investigates the forms of resistance and everyday life strategies through which these women seek to become active agents in their own lives, exercise autonomy over their bodies, and shape their lives according to their own aspirations and desires. Finally, the preference for the term“headscarf”in this study is deliberate. The concept is employed because the women participating in the research do not use the headscarf as a political symbol or emblem commonly associated with the term“turban”(türban), but rather as a part of their everyday life practices.
Benzer Tezler
- “Kimsenin Müslüman Kadınları”Müslüman kadınların alternatif medya platformları aracılığıyla karşı kamusal alan oluşturmaları: Türkiye ve Almanya örneği
“Nobody's Muslim Women”construction of Muslim women's counter public sphere through alternative media platforms: The case of Turkey and Germany"
SÜMEYRA SOYDAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
SosyolojiGalatasaray ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZLEM DANACI YÜCE
- Beyond the culturalization of the headscarf: Women with headscarves in retail jobs in 2000's Turkey
Başörtüsüne kültürel yaklaşımların ötesinde: 2000'ler Türkiyesi'nde perakende satış sektöründe çalışan başörtülü kadınlar
FEYDA SAYAN CENGİZ
Doktora
İngilizce
2014
Siyasal Bilimlerİhsan Doğramacı Bilkent ÜniversitesiSiyaset Bilimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ELİSABETH MARGARETA ÖZDALGA
PROF. DR. DİLEK CİNDOĞLU
- Türkiye'de 2000'ler sonrası jenerik ilaç piyasasının yerel dinamikleri: Üretim tüketim ağları üzerine inceleme
The local dynamics in the generic drug market in Turkey after the 2000s: An analysis on the production-consumption networks
HATİCE ÖZER
Doktora
Türkçe
2022
SosyolojiMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYLIN DİKMEN ÖZARSLAN
- Türkiye'de 2000 sonrası ekonomik kriz dönemlerinde uygulanan vergi politikalarının reel sektör üzerindeki etkileri: KOBİ'ler özelinde bir değerlendirme
The effects of tax policies implemented in the post-2000 economic crisis in Turkey on the real sector: An evaluation specific to SME's
MEHMET BİLİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
MaliyeBolu Abant İzzet Baysal ÜniversitesiMaliye Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SERDAR ŞAHİN