M.S. 1.-7. yüzyıllarda Kilikya'da şarap üretimi ve ticareti: İşlik envanteri, amfora tipolojisi, ticaret ağları ve kurumsal yapı
Wine production and trade in Cilicia during the 1st-7th centuries ce: An inventory of winemaking installations, amphora typology, trade networks, and institutional structure
- Tez No: 1024930
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ TULGA ALBUSTANLIOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Gastronomi ve Mutfak Sanatları, Gastronomy and Culinary Arts
- Anahtar Kelimeler: Amforalar, Arkeoloji, Gastronomi, Geç Roma, Kilikya, Roma Dönemi, Ticari ilişkiler, Üretim, İşlik, Şarap, Amphoras, Archaeology, Gastronomy, Late Rome, Cilicia, Roman Period, Trade relations, Production, Extraction, Wine
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Başkent Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Gastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, M.S. 1. ile 7. Yüzyıllar arasında Kilikya bölgesinde şarap üretimi ve ticaretini coğrafî, ekonomik ve kurumsal boyutlarıyla bütüncül bir çerçevede incelemeyi amaçlamaktadır. Mevcut literatürde Kilikya'nın üretim, ticaret ve kurumsal yapı unsurlarının büyük ölçüde birbirinden bağımsız ele alındığı düşünüldüğünde, bu çalışma söz konusu unsurları bir arada değerlendiren bütünleşik bir analiz sunmayı hedeflemektedir. Çalışmanın kapsamını bölgede tespit edilen şarap işlikleri, çiftlikler ve villa rustica tipi kırsal üretim birimleri, amfora üretim merkezleri ile Kilikya kökenli amfora tiplerinin coğrafî dağılımı oluşturmaktadır. Bunlara ek olarak Geç Roma dönemine ait vergi sistemi, aynî tahsilat ve devletin iaşe ile tedarik mekanizmalarının şarap üretimi ve ticareti üzerindeki kurumsal etkileri de inceleme kapsamı içindedir. Çalışmanın kronolojik alt sınırının M.S. 1. Yüzyıl olarak belirlenmesi, Kilikya kökenli amfora üretimi ve dolaşımına ilişkin arkeolojik bulguların bu dönemden itibaren izlenebilmesine, üst sınırının M.S. 7. Yüzyıl olarak belirlenmesi ise Sasani savaşları ve Arap akınlarıyla birlikte Doğu Akdeniz'deki ekonomik dengelerin köklü biçimde değişmesine dayanmaktadır. Çalışmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş, veri toplama tekniği olarak belge analizi kullanılmıştır. Bu kapsamda KTB–UKAAS AST raporları, antik yazılı kaynaklar, modern literatür, dijital amfora katalogları ve mekânsal analizde ORBIS Roma Dünyası Coğrafî Ağ Modeli başlıca veri kaynakları olarak değerlendirilmiştir. AST raporlarına dayanarak Kilikya'daki işlikler, üretim donanımları ve villa rustica/çiftlik yapılarına ilişkin veriler sistematik biçimde taranmış, sınıflandırılmış ve envanter haline getirilmiştir. Amfora tipolojisi, üretim merkezleri ve dağılımına ilişkin veriler ise modern arkeoloji literatürü ve dijital amfora katalogları üzerinden derlenmiştir. Ayrıca uMap programı aracılığıyla üretim ve dağılım verileri mekânsal olarak görselleştirilmiş; ORBIS modeli ise olası ticaret güzergâhlarının oluşturulmasında kullanılmıştır. Çalışmanın bulguları, Kilikya'da şarap üretiminin yalnızca yerel tüketime yönelik, dağınık ve sınırlı bir faaliyet olmadığını; kırsal yerleşim yapısı, tarımsal teraslar, işlikler, pres donanımları, depolama unsurları, amfora üretimi ve liman bağlantılarıyla ilişkili örgütlü bir üretim organizasyonu içinde gerçekleştiğini göstermektedir. Ancak bu yapı, Batı Roma dünyasındaki büyük ölçekli latifundia modelinden ziyade, küçük ve orta ölçekli kırsal üretim birimlerine dayalı esnek ve çok katmanlı bir örgütlenmeye işaret etmektedir. Amfora dağılım verileri, M.S. 1. ile 4. Yüzyıllar arasında Kilikya kökenli ürünlerin ağırlıklı olarak Akdeniz havzası içinde dolaşımda olduğunu göstermektedir. Geç Antik Dönem'de ise Kilikya üretimi Geç Roma 1 (LR1) amforalarının Balkanlar, Batı Avrupa ve hatta Britanya'ya kadar ulaşması, ticaretin devlet destekli tedarik ve iaşe mekanizmalarıyla da bütünleştiğine işaret etmektedir. Bu çerçevede Kilikya, araştırmaya konu dönemde yalnızca bir geçiş bölgesi olarak değil; üretim, amfora dolaşımı ve kurumsal tedarik ağlarıyla Roma ve Erken Doğu Roma ekonomisinin etkin bir parçası olarak değerlendirilmelidir.
Özet (Çeviri)
This study examines wine production and trade in Cilicia between the 1st and 7th centuries CE within an integrated geographical, economic, and institutional framework. While existing studies often address production, trade, and institutional structures of Cilicia separately, this study offers an integrated analysis of these elements. Its scope includes wine presses, rural establishments, villa rustica-type production units, amphora production centres, and the geographical distribution of amphora types associated with Cilicia. It also considers the institutional implications of the Late Roman tax system, in-kind taxation, and state provisioning mechanisms for wine production and trade. The chronological limits extend from the 1st century CE, when evidence for Cilician amphora production and circulation becomes traceable, to the 7th century CE, when the Sasanian wars and Arab raids reshaped Eastern Mediterranean economic life. The study adopts a qualitative research approach and uses document analysis as its main data collection method. The principal sources are KTB–UKAAS Archaeological Survey Reports, ancient written sources, modern literature, digital amphora catalogues, and the ORBIS Geospatial Network Model of the Roman World. Based on the Archaeological Survey Reports, data on wine presses, production installations, and villa rustica/rural establishments in Cilicia were systematically reviewed, classified, and inventoried. Data on amphora typology, production centres, and distribution were compiled from modern archaeological literature and digital amphora catalogues. Production and distribution data were visualized through uMap, while ORBIS was utilized to reconstruct possible trade routes. The findings indicate that wine production in Cilicia was not a fragmented and limited activity intended only for local consumption. Rather, it was part of an organised production system connected via rural settlements, agricultural terraces, presses, storage facilities, amphora production, and port connections. However, this structure does not necessarily point to the large-scale latifundia model more commonly associated with the western Roman world, but rather to a flexible and multi-layered organisation based on small- and medium-sized rural production units. Amphora distribution data suggest that between the 1st and 4th centuries CE, Cilician products circulated mainly within the Mediterranean basin. In Late Antiquity, however, the spread of Cilician-made Late Roman 1 (LR1) amphorae to the Balkans, Western Europe, and Britain indicates that trade became integrated with state-supported supply and provisioning mechanisms. Thus, Cilicia should be regarded not merely as a transit zone, but as an active component of the Roman and Early Eastern Roman economy through production, amphora circulation, and institutional supply networks.
Benzer Tezler
- Doğrusal programlama ile üretim planlaması ve Malatya Şeker Fabrikasında bir uygulama
Başlık çevirisi yok
M. AKİF BAKIR
- Pre-eklampsi ve eklampsi vakalarında immünoglobülin düzeylerinin değerlendirilmesi (Klinik ve immünobiolojik araştırma)
Examination des valeurs d'immunoglobulines en cas de la toxemie gravidique
M. MURAT SEMİZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
1987
Kadın Hastalıkları ve DoğumGazi ÜniversitesiKadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MÜLAZIM YILDIRIM
- İki katlı pamuk ipliklerinden dokunan kumaşlarda örgüye bağlı olarak maksimum atkı sıklığının değişimi üzerinde bir araştırma
Başlık çevirisi yok
MELTEM ASLI NARTER
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Tekstil ve Tekstil MühendisliğiEge ÜniversitesiTekstil Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜNGÖR BAŞER
- Ege bölgesi keçi liflerinin bazı önemli fiziksel, kimyasal özellikleri ve değerlendirme imkanları
Başlık çevirisi yok
NİLÜFER ERDEM
Doktora
Türkçe
1985
Tekstil ve Tekstil MühendisliğiEge ÜniversitesiTekstil Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLSEREN YAZICIOĞLU
- Konfeksiyon işletmelerinde performans ölçümleri ve işgücü planlanmasına katkıları
Başlık çevirisi yok
SEVİN BRAV
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
İşletmeEge ÜniversitesiTekstil Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. M. NAZMİ ERCAN