Analîzek lı ser pêşveçûna hunerên zımanî ya zarokên pirziman ên pêşxwendingehê
Okul öncesi çağındaki çok dilli çocukların dil becerilerinin gelişimi üzerine bir analiz
- Tez No: 1025065
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MEHMET YONAT, DOÇ. DR. NURETTİN BELTEKİN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: miras dili, eğitim, çok dillilik, morfosentaktik beceriler, leksikal gelişim, aile dil politikası, heritage language, multilingualism, morphosyntactic abilities, lexical development, family language policy
- Yıl: 2026
- Dil: Kürtçe
- Üniversite: Mardin Artuklu Üniversitesi
- Enstitü: Türkiye'de Yaşayan Diller Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kürt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kürt Dili ve Kültürü Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Miras dili konuşurları; eğitim, medya, aile, çevre ve toplum desteğini yeterince alamadıklarında dilsel açıdan farklı yeterlikler göstermektedir. Türkiye'de eğitim alanının tümünde eğitim dili Türkçe olmasına rağmen çok sayıda Kürt aile çocuklarına kendi dillerini öğretmek istemektedir. Ancak yaşamın hemen her alanındaki Türkçe çevre, özellikle okul öncesi dönemde ailelerin kendi dillerini çocuklarına aktarmasını zorlaştırmaktadır. Bu çalışmanın problemi, okul öncesi dönemde eğitimini Kürtçe (Kurmancî) alan çocuklarla eğitimini Türkçe alan çocukların Kürtçe dil becerileri açısından nasıl bir görünüm sergilediğini ortaya koymaktır. Çalışmanın amacı, okul öncesi dönemdeki çocukların Kürtçe dil becerilerini incelemek; bu çocukların bir kısmının eğitimini Türkçe, diğer kısmının ise Kürtçe aldığı koşullarda dilsel yeterliklerini değerlendirmektir. Ayrıca elde edilen bu dilsel beceriler, iki dilli çocukların dil çevresi bağlamında analiz edilmiştir. Araştırmanın önemi, Kürtçe–Türkçe miras dili konuşuru çocukların dil becerilerine ilişkin alandaki önemli bir boşluğu doldurmasından kaynaklanmaktadır. Özellikle bu çalışma aracılığıyla dilsel yeterliklerin farklı faktörlerle ilişkisi analiz edilmeye çalışılmıştır. Araştırma, nitel durum çalışması yöntemiyle planlanmış ve Kürtçe–Türkçe çok dilli sekiz çocuk üzerinde yürütülmüştür. Katılımcıların dördü Kürtçe eğitim, diğer dördü ise Türkçe eğitim almıştır. Dilsel veriler, eğitim döneminin başında ve sonunda uygulanan ön test ve son test aracılığıyla toplanmıştır. Veri toplama sürecinde dört resimli hikâye kullanılmış; bunların ikisi Kürtçe, ikisi ise Türkçe veri elde etmek amacıyla hazırlanmıştır. Elde edilen veriler morfosentaktik ve leksikal beceriler açısından sınıflandırılmış; veriler boylamsal ve kesitsel yöntemlerle analiz edilmiştir. Morfosentaktik analiz kapsamında Kürtçe için cinsiyet, sayı, durum, cümle öğelerinin dizilişi, fiiller, karmaşık cümleler ve ergatif yapı; Türkçe için ise durum, sayı, kişi ekleri, fiiller, cümle öğelerinin dizilişi ve karmaşık cümleler incelenmiştir. Leksikal analizde her iki dil için isimler, sıfatlar, fiiller, zarflar ve kod değiştirme örnekleri değerlendirilmiştir. Bu dilsel analizlerin ardından elde edilen bulgular; eğitim dili, dil girdisi ve kullanımı, aile dil politikaları, medya ve çevre dili gibi faktörlerle birlikte yorumlanmıştır. Bu analizler için ailelerle görüşmeler de yapılmıştır. Araştırmanın sonuçları, Kürtçe eğitim alan çocukların Kürtçenin morfosentaktik ve leksikal alanlarında daha başarılı olduğunu göstermektedir. Bu çocukların özellikle cinsiyet, sayı, tamlama, fiil kullanımı ve sözcük türleri bakımından iyi düzeyde oldukları görülmüştür. Bununla birlikte yalnızca eğitim dili değil, diğer çevresel faktörlerin de bu süreç üzerinde belirleyici olduğu ortaya çıkmıştır. Süreç yalnızca eğitim diliyle sınırlı kaldığında dil becerileri de sınırlı kalmaktadır. Türkçe eğitim alan çocuklar ise morfosentaktik ve leksikal açıdan farklı dilsel özellikler göstermektedir. Baskın dilin etkisi nedeniyle Kürtçede sözcük bilgisi, karmaşık yapı kullanımı, anlatım ve kod değiştirme alanlarında daha zayıf oldukları görülmüştür. Bununla birlikte bu grupta aile ve çevrenin dilsel tutumları, Kürtçenin belirli ölçüde korunmasına katkı sağlamaktadır. Her iki grubun Türkçe becerilerinin ise zamanla geliştiği görülmüştür. Bu gelişim hem morfosentaktik hem de leksikal düzeyde gerçekleşmiştir. Genel olarak araştırma, erken yaşta anadili temelli eğitimin ve aile dil politikalarının miras dilinin korunması ve geliştirilmesinde kritik bir rol oynadığını göstermektedir. Eğitim dili, aile dil politikaları, dil girdisi ve medya birbiriyle uyumlu olduğunda hem miras dili hem de ikinci dil gelişim göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Heritage language speakers display varying levels of linguistic competence when they do not receive sufficient support from education, media, family, and the surrounding community. Although Turkish is the language of instruction at all educational levels in Türkiye, many Kurdish families still wish to transmit their heritage language to their children. However, the dominance of Turkish in daily life, especially during the preschool years, makes this process difficult. This study examines the Kurdish language skills of preschool children who receive education either in Kurdish (Kurmanji) or Turkish and evaluates these skills within the context of bilingual children's linguistic environments. The study is significant because it addresses an important gap in the literature concerning the language abilities of Kurdish–Turkish heritage language speaking children and analyzes linguistic competence in relation to various factors. The research was designed as a qualitative case study and conducted with eight Kurdish Turkish multilingual children, four receiving Kurdish-medium education and four receiving Turkish-medium education. Linguistic data were collected through pre-tests and post-tests administered at the beginning and end of the academic year using four picture-based stories, two in Kurdish and two in Turkish. The data were analyzed longitudinally and cross-sectionally in terms of morphosyntactic and lexical abilities. The analyses focused on structures such as gender, number, case, verbs, sentence order, complex sentences, ergativity, vocabulary use, and code-switching. In addition, interviews with families were conducted to evaluate the effects of language input, language use, family language policies, media exposure, and the linguistic environment. The findings revealed that children receiving Kurdish-medium education performed better in Kurdish morphosyntactic and lexical domains, particularly in gender, number, possessive constructions, verb usage, and vocabulary diversity. However, the study also showed that educational language alone is not sufficient; environmental factors such as family language practices, media, and language exposure also play a decisive role. Children receiving Turkish-medium education demonstrated weaker Kurdish vocabulary, narrative skills, complex structures, and code-switching abilities due to the influence of the dominant language. Nevertheless, family and community language practices contributed to the maintenance of Kurdish to some extent. The Turkish language skills of both groups improved over time in both morphosyntactic and lexical domains. Overall, the study demonstrates that early mother tongue based education and supportive family language policies play a critical role in the maintenance and development of heritage languages, while balanced linguistic input supports the development of both the heritage language and the second language.
Benzer Tezler
- Analîzek lı ser parastına zımanê yekemîn a duzımaniyên Kurdî-Tirkî
Kürtçe-Türkçe iki dillilerin birinci dili korumaları üzerine bir analiz
NUH BOZKUR
Yüksek Lisans
Kürtçe
2024
DilbilimMardin Artuklu ÜniversitesiKürt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET YONAT
- Analîzek lı ser morfolojıya navdêrî ya herêma Omerıyan: Mînakên gundên Emo Erban û Xerzıkê Erebo
Omeri bölgesinin nominal morfolojisi üzerine bir analiz: Emo Erban ve Xerzıkê Erebo köyleri örneği
FİKRET KOŞAR
Yüksek Lisans
Kürtçe
2025
Doğu Dilleri ve EdebiyatıMardin Artuklu ÜniversitesiKürt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET YONAT
- Analîzek lı ser leheng û karakterên romanên Kurdî yên dîrokî
Kürt tarihi romanlarının kahraman ve karakterleri üzerine bir inceleme
GÜLİSTAN ÇOBAN EMİNOĞLU
Yüksek Lisans
Kürtçe
2025
Doğu Dilleri ve EdebiyatıMuş Alparslan ÜniversitesiKürt Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞEYHMUS ORKİN
- Analîzeke morfosîntaktîkî li ser rengdêrên çawaniyê di Mem û Zînê de
Mem û Zîn'deki niteleme sıfatlarının morfosintaktik analizi
İHSAN ARSLAN
Yüksek Lisans
Kürtçe
2026
DilbilimDicle ÜniversitesiKürt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAYREDDİN KIZIL
- TRT kurdî û tesîra wê ya li ser ciwanan: Bi mînaka xwendekarên lîseyên Wanê
TRT Kürdi ve gençler üzerindeki tesiri: Van'daki lise öğrencileri örneği / TRT Kürdi and its exclusion on youth: Example of high school students in Van
SIDDIK BENEK
Yüksek Lisans
Kürtçe
2020
Doğu Dilleri ve EdebiyatıVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiKürt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NESİM SÖNMEZ