Diyarbakır Suriçi'nde dönüşüm sürecinin kent hakkı bağlamında değerlendirilmesi: Mekânın müşterek üretimi üzerine bir inceleme
Evaluating the transformation process in Diyarbakir Suriçi from the perspective of the right to the city: A study on the common production of space
- Tez No: 1025166
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ASLIHAN ECE PAKÖZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mardin Artuklu Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Modern mekân anlayışı, mekânı ölçülebilir ve denetlenebilir bir fiziksel gerçeklik olarak ele almış ve bu yaklaşım toplumsal ilişkilerin mekânın kuruluşundaki rolünün geri planda kalmasına neden olmuştur. Oysa mekân, insanların gündelik yaşam içerisinde kurduğu ilişkiler ve kolektif deneyimler aracılığıyla üretilen ve anlam kazanan bir olgudur. Bu nedenle mekâna yönelik müdahaleler yalnızca yapılı çevreyi değil, toplumsal yaşamı da dönüştürmektedir. Bu durum özellikle kentlerde daha görünür hale gelmektedir. Günümüzde kentler, siyasal, ekonomik ve kültürel süreçlerin kesişiminde yer almakta ve toplumsal ilişkilerin yoğunlaştığı alanlar olarak öne çıkmaktadır. Bu bağlamda Diyarbakır Suriçi'nde 2015-2016 yıllarında yaşanan çatışma sonrasında ortaya çıkan kentsel dönüşüm süreci de bu ilişkinin izlenebildiği özgül örneklerden birini oluşturmaktadır. Çatışma sonrasında gerçekleştirilen müdahaleler ilk bakışta restorasyon çalışmaları, yenilenen cepheler ve yeniden düzenlenen sokaklar üzerinden okunabilmektedir. Ancak saha gözlemleri ve Suriçi'nde yaşamış kişilerle gerçekleştirilen görüşmeler, dönüşüm sürecinin gündelik yaşamın örgütlenme biçimlerini etkilediğini göstermiş; böylece araştırmanın odağını mekânın kimler tarafından ve ne amaçla üretildiği sorusuna yöneltmiştir. Bu bağlamda Suriçi'nde yaşanan dönüşüm, günümüzde kentlerin güvenlik politikaları ve ekonomik değer üretimi doğrultusunda yeniden şekillendirildiği daha geniş kentleşme süreçleri içerisinde değerlendirilmiştir. Özellikle turizm odaklı yeniden yapılanma ve güvenlik temelli politikalar mekânın kullanım biçimlerini yeniden düzenlemekte; gündelik yaşam pratikleri ile müşterek kullanım olanaklarını farklı bir çerçeve içerisinde konumlandırmaktadır. Bu noktada kent hakkı kavramı, yaşanan dönüşümü anlamlandırmak için önemli bir tartışma zemini ortaya çıkarmaktadır. Kent hakkı, kentlilerin kentsel mekânın üretiminde söz sahibi olmasını esas almaktadır. Bu nedenle kavram, mekânın kim tarafından ne amaçla ve ne tür kullanım biçimlerine göre yeniden düzenlendiğini sorgulamayı mümkün kılmaktadır. Aynı zamanda mekânın kullanım biçimlerinin yeniden düzenlenmesi yoluyla kentlilerin mekân üzerindeki kurucu rollerinin nasıl sınırlandırıldığını görünür hale getirmektedir. Bu açıdan bu çalışma, Diyarbakır Suriçi'nde çatışma sonrasında gerçekleştirilen kentsel dönüşüm uygulamalarının mekânın gündelik kullanım biçimlerini ve müşterek örgütlenmesini nasıl dönüştürdüğünü inceleyerek ortaya çıkan süreci kent hakkı perspektifinden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Suriçi'nde mekânın müşterek üretiminin analizi için nitel araştırma yöntemlerinden serbest sözlü görüşme tekniği kullanılmıştır. Suriçi'ni ağırlıklı olarak kültürel miras ve koruma ekseninde ele alan mevcut literatüre ek olarak, mekânın gündelik yaşam içerisindeki üretimine odaklanan bir tartışma geliştirmeyi hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
Modern conceptions of space have treated space as a measurable and controllable physical entity, and this approach has relegated the role of social relations in the constitution of space to the background. However, space is a phenomenon that is produced and gains meaning through the social relations and collective experiences established by people in everyday life. Therefore, interventions in space transform not only the built environment but also social life. This is particularly evident in urban contexts. Today, cities are sites where political, economic, and cultural processes intersect and where social relations are concentrated. In this context, the urban transformation process that emerged following the 2015–2016 conflict in the Walled City of Diyarbakır (Suriçi) constitutes a distinctive example through which this relationship can be observed. At first glance, the post-conflict interventions can be understood through restoration projects, renewed building façades, and redesigned streets. However, field observations and interviews conducted with people who had lived in Suriçi demonstrated that the transformation process affected the organization of everyday life, thereby directing the focus of this study toward the question of who produces space and for what purposes. In this respect, the transformation in Suriçi has been evaluated within the broader urbanization processes through which contemporary cities are reshaped in line with security policies and the production of economic value. In particular, tourism-oriented restructuring and security-based policies reorganize the ways in which space is used while repositioning everyday practices and opportunities for common use within a different framework. At this point, the concept of the right to the city provides an important framework for understanding this transformation. The right to the city is based on the principle that urban inhabitants should have a say in the production of urban space. Accordingly, it makes it possible to question who reorganizes space, for what purposes, and according to which forms of use. At the same time, it reveals how the constitutive role of urban inhabitants in the production of space is constrained through the reorganization of spatial practices. From this perspective, this study aims to examine how post-conflict urban transformation practices in Suriçi have transformed the everyday uses of space and the organization of common spatial practices and to evaluate this process from the perspective of the right to the city. To analyze the common production of space in Suriçi, unstructured oral interviews were employed as a qualitative research method. In addition to the existing literature, which predominantly approaches Suriçi from the perspectives of cultural heritage and conservation, this study seeks to contribute to the literature by developing a discussion focused on the production of space through everyday life.
Benzer Tezler
- Çatışma altındaki dünya miras alanlarında UNESCO'nun ve taraf devletlerin tutumu: Diyarbakır surları, Hevsel bahçeleri ve Suriçi bölgesi
The attitude of UNESCO and state parties towards world heritage areasin conflict: The case of Diyarbakır fortress, Hevsel gardens cultural landscape and Suriçi district
RENGİN SEREN
- Urban transformation as political and ideological intervention in space: A case study in Diyarbakır
Mekana politik ve ideolojik bir müdahale olarak kentsel dönüşüm: Diyarbakır örneği
DİREN TAŞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
SosyolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. BARIŞ MÜCEN
- Diyarbakır suriçi bölgesi'nde mekan örgütlenmesi değişiminin mekan morfolojisi ve kentsel direnç bağlamında irdelenmesi
Examining the transformation of housing space organization in Diyarbakir suriçi region through the framework of space morphology and urban resilience
BERFİN EREN
Doktora
Türkçe
2025
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET EMİN ŞALGAMCIOĞLU
- Yıkım sonrası kentsel doku yenilemesi : Diyarbakır suriçi bölgesi örneği
Post-destruction urban fabric renewal : The case of Diyarbakir suriçi district
SUDE ÖNEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MimarlıkMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NEZİH RECEP AYSEL
- Diyarbakır sur dışında 1950-1980 yılları arasında yapılan konutların cephe, mekân okumaları açısından incelenmesi
An analysis of the houses built between 1950-1980 in Diyarbakır city wall in terms of facade and space readings
BERİVAN ŞEHİR