Ekmel Hàn ibn Islàm Hàn'ın Müseyyeb-Nàme-i Türkì tercümesi (inceleme-metin-dizin)
Ekmel Khan ibn Islam Khan's translation of Müseyyeb-Nâme-i Türkî (analysis, text and index)
- Tez No: 1025442
- Danışmanlar: PROF. DR. AYHAN ÇELİKBAY
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Türk Dili ve Edebiyatı, Linguistics, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Dil bilim, Linguistics
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Görseldeki metnin transkripsiyonu şu şekildedir: Bu çalışma, 1900 yılında Arap harfli Çağatay Türkçesiyle neşredilmiş bir taş baskısı örneği olan Müseyyeb-Nāme-i Türkī adlı eseri konu alır. Ekmel Ḩān ibn İslām Ḩān tarafından Fars dilinden Türk diline tercüme edilen eser, 1900 yılında Taşkent'te Portsev Tipografyasında taş basması tekniği ile basılmıştır. Tercümanının verdiği bilgiye göre, eser Muḩammed Ḩarīrī tarafından Arap dilinde yazılmış; Fars diline, daha sonra da Türk diline tercüme edilmiştir. yüzyıl ile 20. yüzyılın başlarını kapsayan Türkistan sahası metinleri, klasik Çağatay Türkçesinin yerleşik gramer yapısını muhafaza etmekle birlikte, eş zamanlı olarak modern Türk lehçelerinin oluşum sürecine dair öncül morfolojik ve fonetik işaretleri de bünyesinde barındırmaktadır. Tez çalışmamızın konusu olan Müseyyeb-Nāme-i Türkī adlı eser de bu dönem eserlerinden olup eserde genel olarak Çağatay Türkçesinin dil özelliklerinin yanı sıra modern Özbek ve Yeni Uygur Türkçesi dil özelliklerine rastlanması da Türk dili tarihinin belirli bir döneminin dil özelliklerinin izlenmesi bakımından önemlidir. Eser, dil özelliklerinin yanı sıra, bir dinî destan örneği olması bakımından sadece dil bilimsel çalışmalarda değil halk edebiyatı çalışmalarında da araştırmacılara kaynak oluşturacaktır. Tez çalışması,“Giriş”,“Ekmel Ḩān ibn İslām Ḩān'ın Müseyyeb-Nāme-i Türkī Tercūmesi”,“Ekmel Ḩān ibn İslām Ḩān'ın Müseyyeb-Nāme-i Türkī Tercūmesi'nin Dil Bilgisi”,“Metin”ve“Dizin”ana bölümlerinden oluşur.“Giriş”bölümünde araştırmanın konusu, amacı, kapsamı ve önemi, araştırmada takip edilen yöntem hakkında bilgi verilmiştir.“Ekmel Ḩān ibn İslām Ḩān'ın Müseyyeb-Nāme-i Türkī Tercūmesi”bölümünde eserin yazılış tarihi, önemi, dili, konusu, nüshaları hakkında bilgi verilmiştir.“Ekmel Ḩān ibn İslām Ḩān'ın Müseyyeb-Nāme-i Türkī Tercūmesi'nin Dil Bilgisi”bölümünde eserin yazım, ses bilgisi ve şekil bilgisi özelliklerine ayrı ayrı alt bölümler olarak yer verilmiştir.“Yazım Özellikleri”bölümünde metnin genel yazım özellikleri verildikten sonra, ünlülerin ve ünsüzlerin yazım özellikleri iki alt bölüm olarak verilmiştir.“Ses Bilgisi Özellikleri”alt bölümünde ünlü ve ünsüz sesler, uyum ve ses olayları bakımından incelenmiştir.“Şekil Bilgisi Özellikleri”alt bölümünde metin yapım şekil bilgisi ve çekim şekil bilgisi bakımından incelenmiş ve metinde geçen sözcük türleri örneklerle açıklanmıştır.“Metin”bölümünde metnin yazı çevirimi verilmiştir. Metinde rastlanan yazım yanlışları, şiir ve ayetlerin anlamları dipnotlar olarak gösterilmiştir.“Dizin”bölümünde eserin gramatikal dizini hazırlanmıştır. Bu bölümde, metinde yer alan sözcükler, metin bağlamında anlamlandırılmaya ve olabildiğince alıntı sözcüklerin hangi dile ait olduğunun belirlenmesine özen gösterilmiştir.“Kaynaklar”bölümünde ise tez çalışmasının hazırlanması sürecinde yararlanılan kaynaklar sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
This study focuses on the work entitled Müseyyeb-Nāme-i Türkī, a lithographic print from 1900 in Chagatai Turkish using Arabic script. Translated from Persian into Turkish by Ekmel Ḩān ibn İslām Ḩān, the work was printed in Tashkent in 1900 using the lithographic technique at Portsev Typography. According to the translator, the work was originally written in Arabic by Muḩammed Ḩarīrī; it was translated into Persian and then into Turkish. Texts from the Turkestan region, spanning the 19th and early 20th centuries, preserve the established grammatical structure of classical Chagatai Turkish while simultaneously containing preliminary morphological and phonetic signs indicating the formation process of modern Turkic dialects. The work entitled Müseyyeb-Nāme-i Türkī, which is the subject of our thesis, is also from this period, and the fact that it contains linguistic features of modern Uzbek and New Uyghur Turkish, in addition to the general linguistic features of Chagatai Turkish, is important in terms of tracing the linguistic features of a specific period in the history of the Turkish language. Besides its linguistic features, the work, as an example of a religious epic, will serve as a resource for researchers not only in linguistic studies but also in folk literature studies. The thesis consists of the following main sections:“Introduction”,“Ekmel Ḩān ibn İslām Ḩān's Translation of Müseyyeb-Nāme-i Türkī”,“Grammar of Ekmel Ḩān ibn İslām Ḩān's Translation of Müseyyeb-Nāme-i Türkī”,“Text”and“Index”. The“Introduction”section provides information about the subject, purpose, scope, and significance of the research, as well as the methodology followed in the research. Görseldeki metnin transkripsiyonu şu şekildedir: The section titled“Ekmel Ḩān ibn İslām Ḩān's Translation of Müseyyeb-Nāme-i Türkī”provides information about the work's writing date, importance, language, subject matter, manuscripts, and variants. In the section titled“Grammar of Ekmel Ḩān ibn İslām Ḩān's Translation of Müseyyeb-Nāme-i Türkī,”the orthographic, phonological, and morphological features of the work are presented as separate subsections. After presenting the general spelling characteristics of the text in the“Spelling Characteristics”section, the spelling characteristics of vowels and consonants are given in two sub-sections. In the subsection titled“Phonetic Features,”vowels and consonants are examined in terms of harmony and phonetic phenomena. In the subsection titled“Morphological Features,”the text is examined in terms of its derivational morphology and inflectional morphology, and the types of words used in the text are explained with examples. The“Text”section provides a transcription of the text. Spelling errors, poems, and verses found within the text are indicated in footnotes. The“Index”section contains a grammatical index of the work. In this section, care has been taken to understand the words within the context of the text and, where possible, to identify the origin of loanwords. The“References”section lists the sources used in the preparation of this thesis.
Benzer Tezler
- Çeltikte bazı önemli agronomik karakterlerin kalıtımı üzerine araştırmalar
Studies on inherifance of some important agronomic characters in rice
HALİL SÜREK
- Erken Hristiyan ve ilk Bizans resim ve kabartma sanatında kaynak ve okullar (2 cilt)
Sources and school of painting and sculpture during the early Christian and first Byzantine period
AHMET MEHMET KİPMEN
- Tarih-i Burhaneddin-i Belhi (Lady Sheil'in anıları)
History of Burhaneddin-i Belhi (Memories of Lady Sheil)
NİHAL ÇANKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
Doğu Dilleri ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiFars Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET KANAR
- Peyami Safa'nın ve Hermann Hesse'nin eserlerinde kutupluluk
Başlık çevirisi yok
AYTEN DOĞU GENÇ
Doktora
Türkçe
1989
DilbilimAnkara ÜniversitesiAlman Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF.DR. GÜRSEL AYTAÇ