Bilimin muhafazakâr kullanımı: İlim ve Teknik Serisi örneği
The conservative use of science: The case of the İlim ve Teknik Series
- Tez No: 1025666
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERCÜMENT ASİL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sosyoloji, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Bilim Sosyolojisi, din–bilim ilişkisi, epistemik cemaat, dindar özne, pozitivizm, Sociology of Science, religion–science relations, epistemic community, religious subject, positivism
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İbn Haldun Üniversitesi
- Enstitü: Medeniyetler İttifakı Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Medeniyet Araştırmaları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
BİLİMİN MUHAFAZAKÂR KULLANIMI: İLİM ve TEKNİK SERİSİ ÖRNEĞİ Bu çalışma, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan modernleşme sürecinde bilginin otorite biçimlerinin dönüşümünü incelemektedir. Cumhuriyet'le birlikte kurumsallaşan pozitivist bilgi rejimi, bilimi seküler bir otoriteye dönüştürmüş; dinî bilginin kamusal alandaki meşruiyetini sınırlandırmıştır. Tez, bu otoriter bilgi düzenine karşı dindar öznenin geliştirdiği epistemik ve toplumsal karşı stratejileri, 1980'lerde yayımlanan İlim ve Teknik Serisi'ni merkeze alarak metinsel ve sosyolojik bir analizle çözümlemeyi amaçlamaktadır. 1980'lerde ortaya çıkan İlim ve Teknik Serisi, bilimi bütünüyle reddetmeyen; ancak onun anlam ufkunu teolojik bir çerçeve içinde yeniden kurmayı hedefleyen bir girişim olarak değerlendirilebilir. İnceleme, serideki metinlerin pozitivist bilimin dilini dönüştürme iddiası taşıdığını ortaya koymaktadır. Bilim, ilahî hakikate hizmet eden bir araç olarak tanımlanmış; ancak seküler epistemolojinin kavramsal çerçevesinden bütünüyle kopulamamıştır. Bu durum, bir yandan bilimin seküler kutsallığını sorgularken, diğer yandan onu dinî anlam alanı içinde yeniden yücelten diskursif stratejilerin gelişmesine yol açmıştır. Böylece mevcut bilimsel söylem, teolojik şerhler aracılığıyla yeniden yorumlanmış ve melez bir epistemik form ortaya çıkmıştır. Seri, pozitivist bilgi rejiminin kamusal alandaki tahakkümüne karşı geliştirilen bir mücadele boyutuna da sahiptir. Bu bağlamda bilimsel söylem, dindar öznenin kamusal alanda meşruiyet üretme ve görünürlük kazanma araçlarından biri hâline gelmiştir. Serinin idealize ettiği birey tipi, rasyonel akılla vahyin rehberliğini uzlaştırmayı hedefleyen ve bu yönüyle kamusal alanda meşruiyet ve görünürlük kazanması amaçlanan yeni bir Müslüman özne tipini temsil etmektedir. Bu yönüyle İlim ve Teknik Serisi, dindar öznenin düşünsel düzeyde geliştirdiği epistemik direnişi kamusal alana taşıyan bir mücadele biçimi olarak değerlendirilebilir ve Türkiye'nin modernleşme tarihinde dinî epistemik cemaatin kamusal alanda söz hakkı talebini görünür kılar. Serinin tam anlamıyla bir epistemik devrim oluşturduğu söylenemez; ancak modern bilimin dilini teolojik olarak dönüştürmeye yönelik erken ve özgün bir girişim olduğu ifade edilebilir. Bu epistemik müdahalenin, toplumsal alanda yürütülen daha geniş bir mücadeleden beslendiği ve aynı zamanda bu mücadeleyi beslediği görülmektedir. Bu yönüyle İlim ve Teknik Serisi, modern Türkiye'de din–bilim ilişkisinin tarihsel, söylemsel ve metinsel düzeylerde nasıl kurulduğunu görünür kılan özgün bir arşiv niteliği taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
THE CONSERVATIVE USE OF SCIENCE: THE CASE OF THE İLİM VE TEKNİK SERIES This study examines the transformation of epistemic authority during the modernization process that spanned the end of Ottoman Empire to the start of the Republican era. With the establishment of the Republic, the positivist knowledge regime became institutionalized, transforming science into a secular authority and restricting the public legitimacy of religious knowledge. This thesis aims to analyze the epistemic and social counter-strategies developed by religious thinkers against this authoritarian knowledge order through a textual and sociological examination of the İlim ve Teknik Series published in the 1980s. Emerging in the 1980s, the İlim ve Teknik Series is an initiative that does not reject science outright, but rather seeks to reconstruct its horizon of meaning within a theological framework. This study demonstrates that the texts in the series claim to transform the language of positivist science. Although it defines science as an instrument serving divine truth, the series has not achieved a complete decoupling from the prevailing conceptual framework of secular epistemology. This condition has led, on the one hand, to a questioning of the secular sacralization of science, and on the other, to the development of discursive strategies that re-elevate science within a religious domain of meaning. Consequently, the existing scientific discourse is reinterpreted through theological commentaries, giving rise to a hybrid epistemic form. The series also offers strategies of resistance against the dominance of the positivist knowledge regime in the public sphere. In this context, scientific discourse becomes one of the instruments through which the religious subject produces legitimacy and gains visibility in public life. The idealized thinker archetype promoted by the series represents a new Muslim subject who seeks to reconcile rational intellect with the guidance of revelation and, through this orientation, is encouraged to attain legitimacy and visibility in the public sphere. In this respect, the İlim ve Teknik Series can be seen as a form of struggle that carries the epistemic resistance developed at the intellectual level by the religious subject into the public domain, rendering visible the demand of the religious epistemic community for a voice in the public sphere within Turkey's modernization history. Although the series cannot be described as a full-fledged epistemic revolution, it may be considered an early and distinctive attempt to theologically transform the language of modern science. This epistemic intervention is nourished by, and simultaneously contributes to, a broader struggle unfolding in the social sphere. In this sense, the İlim ve Teknik Series constitutes a distinctive archive that reveals how the religion–science relationship in modern Turkey has been constructed at historical, discursive, and textual levels.
Benzer Tezler
- Z kuşağının siyasal katılım tercihleri üzerine bir araştırma
A research on the political participation preferences of generation Z
FATİH ERARSLAN
Doktora
Türkçe
2024
Siyasal Bilimlerİnönü ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ENDER AKYOL
- Kent, popüler kültür ve karnavalesk: Karagöz geleneği ve müziği
Urban, popular culture and carnivalesque: Karagoz tradition and the music
YAVUZ CİNGÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
MüzikDokuz Eylül ÜniversitesiMüzik Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYHAN EROL
- Religiosity and democratic attitudes: An empirical study of tolerance in Turkey
Dindarlık ve demokratik tutumlar: Türkiye'de tolerans üzerine ampirik bir çalışma
NAZLI ÇAĞIN BİLGİLİ
Doktora
İngilizce
2010
SosyolojiSabancı ÜniversitesiSiyaset Bilimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ ÇARKOĞLU
- Türkiye'de kültürel iktidar tartışmalarının günlük kent yaşamı pratikleri perspektifinden analizi: Cihangir ve Başakşehir örnekleri
Analysis of cultural power debates in Turkey from the perspective of daily urban life practices: The examples of Cihangi̇r and Başakşehi̇r
AHMET ŞAFAK EŞMELER
Doktora
Türkçe
2026
Sosyolojiİstanbul ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEVİM BUDAK
- Kadınların ekonomi ve sosyal hayata katılımında yerel yönetimlerin rolü: Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi örneği
The role of local goverments in economicand social life of women: An example of The Metropolitan Municipality of Kahramanmaraş
SEVİNÇ YÜCE
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Kamu YönetimiGaziantep ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FERİT SERKAN ÖNGEL