İlkokul öğretmenlerinde iş taleplerinin işe yabancılaşma üzerindeki etkisi: İş ve kişisel kaynakların düzenleyici rolü
The effect of job demands on job alienation in primary school teachers: The moderating role of job and personal resources
- Tez No: 1025725
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ÖMER ERDEM KOÇAK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Eğitim ve Öğretim, Psychology, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Kültür Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Endüstri ve Örgüt Psikolojisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Eğitim sistemlerinin sürdürülebilirliği, öğretmenlerin mesleki iyilik halinin korunmasına bağlıdır. Bu çalışmanın amacı, ilkokul öğretmenlerinde iş taleplerinin işe yabancılaşma üzerindeki etkisinde iş ve kişisel kaynakların düzenleyici rolünü ampirik olarak test etmektir. Çalışmada, JD-R modelinin tampon hipotezi ve COR teorisinin kaynak havuzu önerisi doğrultusunda, durumsal iş kaynağı olarak konumlandırılan İşle İlgili Şükran (Work-Related Gratitude) ve dispozisyonel kişisel kaynak olarak konumlandırılan Şükran Eğilimi (Trait Gratitude, GQ-6) iki ayrı düzenleyici olarak ele alınmıştır. Veriler, Türkiye'deki ilkokul öğretmenlerinden çevrim içi anket yöntemiyle toplanmıştır. Bilgilendirilmiş onam vermeyen ve dikkat kontrol maddesini geçemeyen katılımcılar dışlanarak N = 217 büyüklüğünde analitik bir örneklem oluşturulmuştur. Üç ayrı OLS regresyon modeli mean-centered yordayıcılarla tahmin edilmiş; güvenilirlik aralıkları Hayes-Preacher bias-corrected and accelerated (BCa) bootstrap yöntemiyle (B = 5.000 yeniden örnekleme) hesaplanmıştır. Bulgular, iş taleplerinin işe yabancılaşmayı pozitif yönde yordadığını (B = 0.33–0.50, p < .001) ortaya koymuş; ancak iki düzenleyicinin de tampon işlevi göstermediğini belirlemiştir. İş Talepleri × İşle İlgili Şükran etkileşimi anlamsızdır (B = −0.07, BCa %95 GA [−0.28, 0.12]); İş Talepleri × Şükran Eğilimi etkileşimi de anlamsızdır (B = +0.06, BCa %95 GA [−0.08, 0.22]). Buna karşılık her iki kaynak da işe yabancılaşmayı doğrudan ve güçlü biçimde azaltıcı ana etki sergilemiştir. Ek analiz olarak yürütülen basit aracılık modeli ise İşle İlgili Şükran'ın iş taleplerinin yabancılaşma üzerindeki etkisinde anlamlı bir kısmi aracı olarak çalıştığını (ab = 0.260, BCa %95 GA [0.163, 0.380]; aracılık oranı = %45.2) göstermiştir. Bulgular, JD-R modelinin çarpımsal tampon yorumundan çok toplamsal/aracılık tabanlı yorumuyla uyumlu olup, iş kaynaklarını güçlendirmenin (özellikle yönetici desteği, özerklik, gelişme imkanı) öğretmen yabancılaşmasını hem doğrudan hem dolaylı olarak azaltabileceğini düşündürmektedir. Pratik düzeyde, yapısal talep azaltma ile kaynak inşası stratejilerinin birlikte uygulandığı bütüncül müdahale yaklaşımları önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
The sustainability of education systems depends on safeguarding teachers' occupational wellbeing. This study aimed to empirically test the moderating role of work-related and personal resources in the effect of job demands on work alienation among primary school teachers in Türkiye. Drawing on the buffering hypothesis of the JD-R model and the resource caravan proposition of COR theory, two moderators were examined: Work-Related Gratitude (situational job resource) and Trait Gratitude (dispositional personal resource, measured with GQ-6). Data were collected via online survey from primary school teachers. After excluding participants who did not provide informed consent and those who failed an embedded attention check, an analytic sample of N = 217 was retained. Three OLS regression models were estimated with mean-centered predictors, and confidence intervals were computed using Hayes-Preacher bias-corrected and accelerated (BCa) bootstrap with B = 5,000 resamples. Job demands positively predicted work alienation (B = 0.33-0.50, p < .001). However, neither moderator significantly attenuated the JD-alienation slope. The JD × Work-Related Gratitude interaction was nonsignificant (B = -0.07, BCa 95% CI [-0.28, 0.12]); the JD × Trait Gratitude interaction was also nonsignificant (B = +0.06, BCa 95% CI [-0.08, 0.22]). Both resources, however, exerted strong direct negative main effects on alienation. A post-hoc simple mediation analysis revealed that Work-Related Gratitude functioned as a significant partial mediator (ab = 0.260, BCa 95% CI [0.163, 0.380]; mediation proportion = 45.2%). Findings suggest that the JD-R framework's additive (compensatory) interpretation, rather than its multiplicative (buffering) interpretation, may be more consistent with the data. Strengthening work-related resources (especially supervisor support, autonomy, growth opportunities) can reduce teacher alienation both directly and indirectly. Holistic intervention strategies combining structural demand reduction with resource-building approaches are recommended.
Benzer Tezler
- İlkokul çağı erkek çocuklarında inmemiş testis anomalisi ve insidansı
The anomaly and incidence of cryptorchidism in primary school boys
SERDAR SEZGİN
- Kalkınmada öncelikli yörelerde görev yapan vali-kaymakam il ve ilçe Milli Eğitim Gençlik ve Spor Müdürlerinin ilköğretim yönetiminde karşılaştıkları güçlükler
Başlık çevirisi yok
MUSTAFA YALÇINKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiEğitim Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞEGÜL ATAMAN
- Hazır giyim sanayiinde nitelikli insangücü ihtiyacı
Başlık çevirisi yok
HANDAN SEZER
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiGazi ÜniversitesiGiyim Endüstrisi ve Giyim Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞEGÜL ATAMAN
- Hazır giyim üreten bir işletmede organizasyon ve yönetim sorunları
Başlık çevirisi yok
GÜLCAN GÖNENÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
İşletmeGazi ÜniversitesiGiyim Endüstrisi ve Giyim Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RASİH DEMİRCİ
- Acil yardım ve tedavi hastanelerinin idari mali ve teknik yönden planlaması
Başlık çevirisi yok
SERVET OKUYUCU
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
HastanelerGazi ÜniversitesiKazalarda Acil Yardım ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HİKMET PEKCAN