Sözdizim-anlambilim etkileşimi olarak sözlüksel dilbilgisinde denetleme
Control as a syntax-semantics interaction in lexical grammar
- Tez No: 228147
- Danışmanlar: DOÇ. DR. CEM BOZŞAHİN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Anlam bilim, Denetim, Söz dizim, Semantics, Control, Syntax
- Yıl: 2008
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Dilbilim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Türkçede denetleme (kontrol) yapısını betimlemekte, yapınınTürkçe ve Gürcücede ne tür bir tümleç içerdigini (denetlenen eylem(si) öbegi),neden bu tür bir tümlecin gerekli oldugunu, denetleme yapısının özneyle vedurum ulamıyla olan etkileşimini ve bu etkileşimin sebebini, denetlemeningörüldügü dillerde, denetleme yapısındaki ortak özellikleri araştırmaktadır.Çalışma, konuya Birleşik Ulamsal Dilbilgisi (CCG) kuramı açısıdan bir açıklamagetirmekte ve denetlemenin, kuramın öne sürdüğü gibi, sözdizim - anlambilimetkileşimini desteklediğini göstermektedir. Çalışmada ele alınan başlıcadenetleme türü ? sözlüksel denetleme ?dir. Denetleme, denetleme eylemininanlamından, türünden ve her dilde olmayışından dolayı sözlüksel; denetlenentümlecin türünden dolayı bağımlı; yerel sınırları olan bir yapıdır. Denetlemeeyleminin sözlüksel türü, denetlenen tümleç türü ve denetlenenin dilbilgiselilişkisi (özne), bu yapının görüldüğü dillerde ortak özelliklerdir. Türkçededenetleyen üye yalın, belirtme, yönelme ve tamlayan durumu alabilir; denetlenenise sözdizimsel öznedir ve yalın durumdadır. Gürcücede denetlenen üye yinesözdizimsel öznedir; yalın, yönelme ve kılıcı durumda olabilir. Çalışmaya dahiledilen bir başka dil de, sözlüksel denetlemenin gerçekleşmedigi bir dil olanRumencedir.
Özet (Çeviri)
This dissertation describes the control structure in Turkish, investigatesthe type of controlled complement (the infinitival phrase) in Turkish andGeorgian, and the reason why a certain kind of complement is necessary;the interaction of control structure with subject and case; and the commonproperties of control among languages. It explains the structure following CCG(Combinatory Categorial Grammar) and points to the syntax - semanticsinteraction in control. The main type that is analysed throughout the study is?lexical control? which is constructed via lexically specified control verbs.Control is a lexical property because of a specified type and its meaning :control verb and because it does not occur in every language; and it isbounded because of another specified type : controlled phrase.These two leada local relation, which is restricted and cannot be passed over. The lexicaltype of the control verb, type of controlled phrase and the grammaticalrelation of the controllee are the common properties of control structureamong languages allowing control. The case of Turkish controller can benominative, accusative, dative and genitive as well; while the case ofTurkish controllee, which is the syntactic subject, is nominative. Withregard to Georgian, case of the controllee is nominative, ergative anddative, which is the syntactic subject, too. Rumanian, a language withoutlexical control, is also included in the study.
Benzer Tezler
- Schwierigkeiten bei der übersetzung wirtschaftlicher fachtexte aus dem deutschen ins Turkische
Ekonomi metinlerinin Almanca`dan Türkçe`ye çevirisinde ortaya çıkan güçlükler
FİLİZ ASLAN
Yüksek Lisans
Almanca
1999
Alman Dili ve EdebiyatıMersin ÜniversitesiAlman Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MEHMET GÜNDOĞDU
- Лингво-стилистические особенности ложныхдрузей переводчика
Tuzak kelimelerin çevirisinde dilbilimsel ve üslupbilimselözellikler
ŞUHEDA RENGİN ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Rusça
2024
Mütercim-TercümanlıkKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiMütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SALTANAT MAMBAYEVA
- Türkçede belirlilik kategorisi kodlayıcıları olarak nesne ekleri
Object suffixes as encoders of definiteness in Turkish
AYŞE ARDIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıMersin ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TURGAY SEBZECİOĞLU
- Türkçe`de ayrık yapılar
Cleft constructions in Turkish
ÖZGE CAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
DilbilimDokuz Eylül ÜniversitesiGenel Dilbilim Ana Bilim Dalı
PROF.DR. LÜTFİYE OKTAR